دولت در میان مردم

وقتی این سفرها شروع شد، مشخص شد که طرح جذابی است و بسرعت مورد استقبال نخبگان داخلی و رهبر معظم انقلاب قرار گرفت و در عمل دیدیم که چند مزیت مهم را به دنبال داشت. اکنون بعد از انتخابات دهم، مردم منتظر سومین دور از سفرهای استانی هیات دولت هستند؛ سفرهایی که وعده داده شده بود از مهرماه بار دیگر و با سازوکاری جدید پی گرفته شود. از آنجا که سفرهای استانی وحدت‌آفرین و عامل انسجام لایه‌های مختلف اجتماعی است، شروع هرچه سریع‌تر دور جدید سفرهای استانی می‌تواند در همدلی آحاد مردم بسیار موثر باشد و روند توسعه و پیشرفت کشور را شتابی صدچندان بخشد.

سفرهای استانی را باید از چشم‌انداز مدیریت ملی و راهبردی نگریست. یکی از مشکلات اساسی ما پس از انقلاب اسلامی در تعریف رابطه دولت و مردم به شکل عملی و عینی بود.

سفرهای استانی یک نوع آسیب‌شناسی رابطه دولت حاکمیت و ارائه یک راهکار جدید برای اصلاح رابطه دولت و مردم بود که به این ترتیب مسوولان و مدیران عالی‌رتبه دولت توانستند به طور مستقیم و بلاواسطه به اجتماع بروند و از نزدیک با نیازها، ضعف‌ها، کاستی‌ها و مشکلات محتمل‌الوقوعی که در آینده ایجاد خواهد شد، آشنا شوند و پیش‌بینی‌های لازم را داشته باشند و نهایتا از مسیر این برجسته‌سازی نیازها بتوانند به یک سیاست‌گذاری درست دست پیدا کنند. از نظر روانشناسی اجتماعی، سفرهای استانی یک نوع تقویت احساس همذات‌پنداری اجتماعی را در جامعه ایجاد می‌کند، به این ترتیب که وقتی مدیران و مسوولان عالی‌رتبه اجرایی به درون مردم می‌روند و گوش شنوای مشکلات مردم می‌شوند، این حرکت باعث تلطیف رابطه مردم و مسوولان می‌شود. یکی از بنیادی‌ترین عناصر دولت اسلامی مردم‌محوری است و سفرهای استانی این عنصر اصلی در مناسبات حکمرانی دینی را تقویت می‌کند. در عین حال برجسته‌سازی نیازها برای دست یافتن به سیاستگذاری درست از اثرات مدیریتی و استراتژیک سفرهای استانی است. همچنین توزیع عادلانه فرصت‌های ملی، یکی از دستاوردهای سفرهای استانی است و این می‌تواند یکی از مهم‌ترین مکانیسم‌های تحقق عدالت اجتماعی باشد.

دور سوم سفر‌های استانی با حضور رئیس‌جمهور

قرار است دور سوم سفرهای استانی دولت با تغییرات و الگوهای جدیدی شروع شود. در این دور از سفرها، شیوه‌ها تغییر می‌کند؛ چراکه تداوم شیوه گذشته و افزودن تعدادی مصوبه به مصوبات پیشین، گره‌ای از مشکلات نخواهد گشود.

دور سوم سفرهای استانی نیز با حضور رئیس‌جمهور و با تشکیل جلسات دولت و انجام ملاقات‌ها در استان‌ها انجام می‌شود و حضور رئیس‌جمهور در این سفرها باعث دلگرمی مردم و مسوولان خواهد شد. بسیاری از صاحبنظران با تاکید بر حضور شخص رئیس‌جمهور در این سفرها معتقدند؛ دیدارهای مردمی رئیس‌جمهور نباید کمرنگ شود. در دور اول سفرهای استانی، احمدی‌نژاد جلسه‌ای با نخبگان استان‌ها داشت که این دیدار دستاوردهای خوبی داشت؛ اما در دور دوم این دیدارها لغو شد که باید احیا شود؛ چراکه تصویر شفافی برای رئیس‌جمهور از استان ارائه می‌دهد.

احمدی‌نژاد در سفرهای آینده با قدرت و انگیزه بیشتری حضور خواهد یافت؛ چراکه رئیس‌جمهور با دیدن مردم قدرت می‌گیرد و مردم با دیدن مقام نخست اجرایی کشور در کنار خود، احساس امنیت و آرامش خاطر بیشتری می‌کنند.

بازدیدهای سرزده رئیس‌جمهور و اعضای هیأت دولت از مصوبات استانی موجب افزایش انگیزه و تلاش مسوولان شهرستانی و استانی است و از آنجا که رئیس‌جمهور بالاترین مقام اجرایی کشور و منتخب ملت است، حضورش بیانگر میزان توجه مسوولان ارشد نظام به مشکلات جاری مردم و بویژه مناطق محروم است و از این طریق مکررا مواضع دولت در خصوص مسائل مختلف داخلی و خارجی مطرح شده و مردم نیز برای رسیدن به هدف، در همیاری با دولت، کمر همت می‌‌بندند. پروژه‌های ناتمام و برخی مشکلات غیرعادی مردم با حضور رئیس‌جمهور، حل و فصل و فرهنگ سیاسی جدیدی از نوع خدمت بی‌اجر و منت که توا‡م با شجاعت در برخورد قاطع با کم‌کاران و متخلفان است، به منصه ظهور گذاشته می‌شود. بهترین وجهی که این سفرها داشته و ممکن است مورد غفلت قرار گیرد، حضور با مردم است؛ هرچند ممکن است برخی‌ها بگویند رئیس‌جمهور در دوره‌های قبلی حضور پیدا کرده و دیگر نیازی نیست؛ ولی باید اولین مؤلفه‌ دولت در سفرهای استانی، تعامل رودررو با مردم باشد.

وقتی رئیس‌جمهور در سفرهای استانی حضور دارد، مسوولان و مدیران، قطعا با انگیزه دوچندانی کار را دنبال می‌کنند و رئیس‌جمهور هم در جریان ریز مشکلات قرار می‌گیرد که از محاسن سفرهای استانی است.

با این حال سیدمجتبی ثمره هاشمی، دستیار ارشد رئیس‌جمهور با اشاره به این‌که در این دور از سفرها، قسمتی از کارها به بخش‌های مختلف از جمله معاونان رئیس‌جمهور، وزرا و کمیسیون‌های مختلف واگذار می‌شود، گفته است که مسوولیت اصلی دور سوم سفرهای استانی به‌عهده معاون اول رئیس‌جمهور خواهد بود.

در این دوره وزرا باید در استان‌ها بیشتر حضور یابند و مصوبات را پیگیری کنند. در سال‌های گذشته سفرهای استانی مزیت‌های زیادی را به دنبال داشت و پل ارتباطی هیات دولت با نمایندگان استان‌ها و همچنین با مردم بود که امکان مشاهده نقاط قوت و ضعف دولت را فراهم می‌کرد. حرکت با تمام قوا و همراه اعضای هیات دولت به اقصا نقاط کشور و بیش از 60 سفر به مراکز استان‌ها و سرکشی به بیش از 400 شهر و تعدادی از روستاها بود که سبب شد مسوولان، دردها و مشکلات مردم را از نزدیک لمس‌‌کنند.

این سفرها به مردم نشان می‌داد دولتمردان نسبت به مسائل مختلف شهرها و شهرستان‌ها بیگانه نیستند. همچنین حضور مدیران کل و وزرای دولت در نقاط مختلف کشور به مسوولان رده‌های پایین‌تر گوشزد می‌کرد که باید با تلاش و کوشش بیشتری، روند خدماتی خود را ادامه دهند.

حجت‌الاسلام سیدمحمد سادات ابراهیمی، نماینده مردم شوشتر دراین‌باره می‌گوید: "دولت دهم خواهان خدمت به مردم است که البته خدمتگزار واقعی کسی ا‌ست که خودش به سمت خدمت برود، نه آن که مردم سراغ وی ‌بیایند؛ البته اقدام خوب دولت آن است که خود سراغ مردم رفته است."

وی ادامه داد: "دولت با برگزاری سفرهای استانی، خود را در معرض قضاوت و انتقاد مردم قرار می‌دهد؛ چراکه مردم گلایه‌ها و مشکلات خود را به طور مستقیم با مسوولان ارشد نظام در میان می‌گذارند که این اقدام مثبت نشان‌دهنده مردمگرا بودن دولت است."

نماینده مردم شوشتر در مجلس با اشاره به فواید این‌گونه سفرها اظهار کرد: "اگر زمانی یک مدیر بخواهد با ارقام صوری خود را مثبت جلوه دهد، با این سفرها و بازدیدهای شخص رئیس‌جمهور این موضوعات به وجود نخواهد آمد."

در عین حال این سفر و حضور نباید به حالت یکنواخت و عادی درآید و فقط صرف رفت‌وآمد شود و توجیه و همراه کردن نمایندگان مجلس در مصوبات سفرهای استانی می‌تواند از موضوعات قابل توجه در این سفرها باشد.

سفرها تخصصی باشد

بسیاری از صاحبنظران و کارشناسان سیاسی بر این باورند که دور سوم سفرهای استانی دولت باید از حالت فیزیکی خارج شده و تخصصی و کاربردی شود. همچنین تحلیل مصوبات گذشته در اولویت برنامه‌های دور سوم سفرهای استانی هیات دولت قرار گیرد و از آنجا که روند تصویب مصوبات سفرهای استانی هیات دولت بسیار سخت و زمان‌بر است، باید برای اجرایی کردن آنها نیز از سوی مسوولان اجرایی استان، گام‌های بلندتری برداشته شود. لازم است سفرهای استانی دولت دارای مبانی تئوریک و سیاستی کارآمدی باشد که موجب تشخیص جهت مطالبات و مسائل حقیقی شود.

برای کارآمدتر شدن، این الگوی جدید مدیریتی نیازمند کار کارشناسی بیشتر است؛ و با توجه به این که از این ظرفیت بیش از پیش استفاده شود، می‌توان قبل از سفر هیات دولت گروهی از نخبگان عرصه‌های مختلف را به منظور آسیب‌شناسی دو دور سفرهای قبل و همچنین بررسی چالش‌ها و مشکلات موجود و راهکارهای مناسب با آن اعزام کرد و پس از آن هیات دولت به سفر بپردازد.

جعفر قادری، نماینده شیراز در مجلس شورای اسلامی در این‌‌باره با اشاره به این‌که دولت مراحل اجرا را تا آخرین مرحله دنبال می‌کند، گفت: در دوره سوم باید بیشتر به جنبه تخصصی و کاربردی سفرهای استانی توجه شود و حضور در شهرستان‌ها زیاد ضرورت ندارد.

قادری گفت: "جنبه نشست‌های تخصصی باید در صدر کارها قرار گیرد و موضوعات مختلف شهرستان‌ها بررسی شده و مشکلات به نحو احسن حل شود."

توجه مدیران در دور اول و دوم سفرهای استانی بیشتر به موضوع اقتصادی و مسائل ابتدایی بود تا زمینه برای کارهای دیگر فراهم شود که به هر دلیلی در گذشته به فراموشی سپرده شده بود و باید انجام می‌شد.

دولت باید مشکلات ابتدایی را حل می‌کرد و دولت نهم در دور اول این مشکلات را شناسایی و در دور دوم آنها را حل کرد و در دور سوم دولت باید به اصلاح سیستم‌ها و روش‌ها و فرآیندهایی که مانع توسعه می‌شود، بپردازد. ازجمله ضعف‌های سفرهای استانی مشخص نبودن آمار و پیگیری نکردن نتایج مصوبات سفرهای استانی است که البته شاید در داخل دولت به این موضوع پرداخته شود اما هنوز به دست نخبگان و مردم مناطق نرسیده است.

در سفرهای دور سوم دولت باید بحث‌های کلان را در مصوبات خود قرار دهد و به بحث‌های خرد و ریز نپردازد و در بحث‌های کلان مشکلات مردم را به صورت ریشه‌ای حل کنند.

نماینده مردم مهاباد در مجلس شورای اسلامی دراین‌باره گفت: "مصوبات دور سوم سفرهای استانی هیات دولت با تکیه بر تجربیات گذشته، کارشناسی‌تر از مصوبات دورهای قبل خواهد بود."

جلال محمودزاده با اشاره به این‌که فنی و کارشناسی بودن مصوبات موجب می‌شود کارهای عمرانی دولت دهم، زودتر از موعد مقرر به مرحله بهره‌برداری برسد در این‌باره افزود: در دور اول سفرهای استانی، برخی طرح‌ها بدون اخذ نظر کارشناسی در کمیسیون طرح‌های ملی بود که موجبات ناامیدی برخی از مردم را فراهم کرد.

نماینده مردم مهاباد در مجلس شورای اسلامی اظهار کرد: تصویب مصوبات هیات دولت در سفرهای اول و دوم بیشتر در راستای جلب رضایت‌مندی مردم بود و این اقدام ستودنی دولت موجب شده در برخی موارد با اجرا نشدن مصوبات مواجه شویم.

به نظر می‌رسد انجام مراحل مطالعاتی و کارشناسی طرح‌های عمرانی توسط دستگاه‌های مربوط و اخذ تایید کمیسیون طرح‌های ملی مجلس شورای اسلامی ضروری است و این مساله موجب جلوگیری از بدگمانی مردم در خصوص عدم موفقیت برخی مصوبات استانی می‌شود. باید علت عواملی که موجب کندی در روند برخی طرح‌ها شده در دور سوم سفرهای استانی مورد مطالعه قرار گیرد، چرا که وقفه در طرح‌ها خسارات جبران‌ناپذیری همراه دارد.

در این خصوص لازم است جلسات متعددی با کارشناسان و صاحب‌نظران برگزار شود تا بتوان زمان اجرای طرح‌ها را با تزریق اعتبارات به موقع و مناسب کاهش داد.

دولت باید در دور سوم سفرها، اجرای مصوبات دور اول و دوم را تسریع کند، چرا که اگر سفرهای دور سوم نیز مصوبه‌ داشته باشد فقط این مصوبه‌ها روی کاغذ باقی می‌ماند و سفرهای استانی نتیجه‌ای جز هزینه‌سازی نخواهد داشت.

حجت‌الاسلام سیدحاجی محمدموحد، نماینده مردم بهبهان در مجلس شورای اسلامی با اشاره به این‌که رئیس‌جمهور پیش از آغاز دور سوم سفرهای استانی لازم است به تمامی وعده‌هایی که به مردم در استان‌های مختلف کشور در 2 دور پیشین داده عمل و آنها را محقق کند، گفت: مهم‌تر از سفرهای استانی، نتایج حاصل از اجرایی شدن مصوباتی است که هر استان دارد زیرا مردم به وعده‌های داده شده امیدوارند. هیات دولت باید در دور سوم سفرهای خود مصوبه‌های دور اول و دوم را با جدیت دنبال کند و اگر این مصوبه‌ها از سوی دولت دهم پیگیری شود، بهترین هدیه به مردم است.

مسوولان باید این موضوع را به صورت جدی پیگیری کنند، چراکه اگر برای اجرایی شدن مصوبه‌ای مانعی وجود دارد آنها باید این موانع را از سر راه بردارند که این مصوبه‌ها اجرایی شوند و طعم آنها را مردم بهتر بچشند. حجت‌الاسلام سیدمحمد سادات ابراهیمی، نماینده مردم شوشتر با بیان این‌که دور سوم سفرهای استانی هیات دولت باید برای تکمیل مصوبه‌های سفرهای اول و دوم باشد، تصریح کرد: این انتظاری است که مردم و نمایندگان مجلس از دولت دارند و برای تکمیل این مصوبات مهم‌ترین نیاز، تامین اعتبار بودجه است که در این زمینه دولت باید توجه ویژه‌ای داشته باشد.

امور فرهنگی؛ اولویت دور سوم سفرهای استانی

دولت در دور سوم سفرهای استانی به مصوبات اجتماعی و فرهنگی توجه بیشتری دارد. با توجه به مجموع مصوبات دور اول و دوم سفرهای استانی، به معضلات و آسیب‌های فرهنگی استان‌های مختلف به صورت شایسته توجه نشده که این یک ضعف بنیادی در سفرهای استانی بوده است. محمدرضا رحیمی، معاون اول رئیس‌جمهور گفت: دور سوم سفرهای استانی با صبغه و رنگ و بوی فرهنگی آغاز می‌شود و حمایت از امور فرهنگی و هنری در راس برنامه‌های دولت در این سفرها خواهد بود. وی در این‌باره افزود: شیوه دور سوم سفرهای استانی را طوری طراحی کرده‌ایم که بتوانیم در هر استانی تمام مظاهر فرهنگ آن استان را به کمک هنرمندان و صاحبان علم و دانش به طور گسترده‌تر به جلوه و ظهور برسانیم.

همچنین سیدمحمد حسینی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به این‌که وجه تمایز سفرهای دور سوم، توجه و اهتمام بیشتر به مسائل فرهنگی است، گفت: توجه به مسائل فرهنگی در دور سوم سفرهای استانی در اولویت کاری رئیس‌جمهور قرار دارد.

وی با اشاره به این‌که در دور اول و دوم سفرهای استانی نیز اقدامات خوبی انجام شده است، افزود: در دور اول و دوم در زمینه ساخت مجتمع‌های فرهنگی و هنری و بازسازی سینماها اقدامات موثر و خوبی انجام شده است، ولی این‌بار توجه به مسائل فرهنگی بیشتر می‌شود، سرمایه‌گذاری‌های بیشتری انجام می‌شود و رئیس‌جمهور وقت بیشتری را به این مسائل اختصاص می‌دهند.

از آنجا که مصوبات استانی هیات دولت در ارتقا و پیشرفت استان‌ها موثر است، توجه به مصوبات اجتماعی و فرهنگی می‌تواند زمینه‌ساز ارتقای فرهنگ عمومی در کشور و زمینه‌ساز رشد و توسعه در تمام بخش‌های عمرانی، اقتصادی و امنیتی باشد. بر همین اساس نیاز است در دور سوم سفرهای استانی موانع فرهنگی توسعه و توسعه فرهنگ عمومی با نظر کارشناسان حوزه فرهنگ شناسایی شود.

شناخت زیرساخت‌های فرهنگی موجب تقویت این زیرساخت‌ها خواهد شد و مدیران حوزه فرهنگ با برنامه‌ریزی و پژوهش در خصوص نقاط ضعف فرهنگی استان‌ها می‌توانند در این دوره از سفرهای ریاست جمهوری برای رفع این ضعف‌ها تلاش کنند.

همچنین برای تشخیص اولویت‌های دور سوم سفرهای ریاست‌جمهوری می‌توان متولیان امور فرهنگی و زیرساخت‌های فرهنگی جامعه را شناسایی و برای قوام و دوام آنها برنامه‌ریزی کرد.

به لحاظ فرهنگی، رئیس‌جمهور از بخشی از اقشار غافل بوده‌اند و به نظر می‌رسد با تأکید مسوولان بر فرهنگی بودن دور سوم سفرهای استانی، توجه ویژه به دانشجویان و بازدید از دانشگاه‌ها و مراکز فرهنگی و علمی و همچنین تدارک دیدار با نخبگان هر استان و منطقه، باید مدنظر قرار گیرد. در عین حال لازم است در دور سوم سفرهای استانی، دولت اطلاع‌رسانی را افزایش دهد چراکه اطلاع‌رسانی در دولت نهم بسیار ضعیف بوده و حجم فعالیت‌های دولت نهم بخوبی منعکس نشده است.

توجه به مناطق محروم همچنان در اولویت

انجام سفرهای استانی برای مناطق محروم بسیار مثمرثمر بوده است. ارتباط نزدیک میان مردم محروم و مسوولان یکی از حلقه‌های گمشده نظام بود که با برگزاری سفرهای استانی تحقق یافت. در گذشته اخذ مصوبه‌ای کوچک برای استان‌های محروم باید سال‌ها در جلسات هیات دولت در نوبت انتظار می‌ماند، اما هیات دولت با سفر به استان‌ها، این راه را برای مجموعه‌های استانی هموار کرد.

هیچ شهر کوچک و بزرگی نبود که در این سفرها جا بماند و بسیاری از مناطق محروم روستایی که به قول رهبر معظم انقلاب یک مدیر یا مدیرکل به خودشان ندیده بودند در این سفرها رئیس‌جمهور را کنار خودشان دیدند. انجام سفرها و فعالیت‌هایی که قبل و بعد از هر سفر در خصوص شناسایی نیازها و تصویب طرح‌ها برای رفع آنها در نشست‌های استانی انجام می‌گرفت باعث شکل‌گیری حجمی از کار و تلاش و در نتیجه آن جهش در توسعه مناطق مختلف کشور شد. هیات دولت در سفرهای خود با حضور در مناطق محروم به صورت مستقیم با مشکلات آنها آشنا شده و برای حل آنها برنامه‌ریزی می‌کرد و این برنامه ازجمله اهدافی است که در سومین دور از سفرهای استانی دولت دنبال می‌شود.

نماینده مردم نقده و اشنویه در مجلس شورای اسلامی گفت: سومین دور سفرهای استانی هیات دولت از بخش‌های محروم آغاز خواهد شد.

علی زنجانی حسنلویی، افزود: با توجه به تجربیات ارزشمندی که هیات دولت از سفرهای دور اول و دوم اندوخته، در سفرهای این دوره در راستای حل مشکلات مردم گام‌های اساسی و بزرگ‌تری برداشته می‌شود. وی گفت: هدف دولت از تداوم سفرهای استانی توزیع عدالت و رفع محرومیت از چهره مناطق محروم است. وی افزود: با توجه به برنامه‌ریزی‌ها و مطالعات انجام شده توسط هیات دولت و اعضای کمیسیون طرح‌های ملی، سعی شده دولت در این دوره از سفرهای استانی مصوبات کارشناسی‌تری را تصویب کند. وی اظهار کرد: تصویب طرح‌های اساسی و مورد نیاز مردم در استان‌ها و مناطق دورافتاده نشانه مردمی بودن دولت است.

دولت دهم باید با بازخوانی سفرهای دور اول و دوم، میزان بهره‌وری و نتیجه بخشی سفرهای دور سوم را ارتقا دهد. در صورت استفاده از تجارب سال‌های گذشته و رفع نواقص و کاستی‌های این سفر‌ها دولت می‌تواند در سفر سوم گام‌های بلندتری برای توسعه مناطق محروم کشور بردارد.

ارزیابی دقیق مصوبات

ارزیابی دقیق عملکرد، مهم‌ترین اصل در افزایش توان اجرایی مسوولان برای اجرای طرح‌های مهم با هدف رشد و توسعه استان‌هاست. برخی طرح‌های عمرانی در دوره‌های گذشته سال‌ها راکد مانده بود که این مشکل با تدبیر رئیس‌جمهور در انجام سفرهای استانی، شناسایی و رفع مشکل شد. پیگیری و حضور بالاترین مقام اجرایی کشور در طرح‌ها موجب شده مسوولان استان‌ها جدی‌تر از گذشته روند اجرای طرح‌ها را پیگیری کنند. تداوم سفرهای استانی افزون بر کارکردهای اجتماعی فرصت مناسبی برای تحلیل و بررسی دستاوردها و همچنین آسیب‌شناسی نقایص احتمالی مصوبات 2 سفر گذشته به مناطق و استان‌های مختلف است.

سیدحسین صابری، استاندار لرستان با اشاره به این‌که کارشناسان، صاحب‌نظران و اعضای هیات دولت باید زمان و فرصت بیشتری صرف برنامه‌ریزی و ارزیابی بهتر طرح‌ها و مصوبات در آغاز دور سوم سفرهای استانی دولت کنند، گفت: ارزیابی دقیق مصوبات و طرح‌ها در دور سوم سفرهای استانی به عنوان یک عامل محوری باید مورد توجه جدی هیات دولت قرار گیرد.

در همین حال لازم است سومین دور سفرهای استانی رئیس‌جمهور و اعضای هیات دولت با تحول و نوآوری جدیدی همراه شود. تشکیل کابینه در استان‌ها باید به صورت دقیق، عملیاتی و برنامه‌ریزی شده باشد تا از این طریق دستاوردهای مطلوب‌تر و مثبت‌تری نسبت به گذشته میسر شود.

حسین سبحانی‌نیا، نماینده مردم نیشابور در مجلس شورای اسلامی در این‌باره اظهار کرد: شیوه و روش در سفرهای استانی باید متحول شود تا مطلوبیت و جذابیت گذشته را داشته باشد.

کتایون مافی