مهندسی هیجان

ترن هوایی به آهستگی مسیر چند 10 متری را به سمت نقطه اوج مسیر خود طی کرده و در حالی که ده‌ها علاقه‌مند لبریز از هیجان در آن برای آغاز لحظاتی مملو از هیجان لحظه‌شماری می‌کنند همه چیز آغاز می‌شود: تنها چیزی که شنیده می‌شود داد و فریاد مسافران ترن هوایی است، پیچ پشت پیچ، چرخش دورانی 360 درجه یکی پس از دیگری و این در حالی است که در تمامی این لحظات تا دلتان بخواهد آدرنالین در بدن ترشح می‌شود.

سال‌های طولانی است که در شهربازی‌ها و مراکز بزرگ تفریحی در سراسر جهان ترن‌های هوایی بیشترین طرفداران را دارند و اکنون کار به جایی رسیده است که تلاش برای افزایش این هیجان و رساندن آن به مرز اوج هیجان و دلهره رنگ و بوی علمی به خود گرفته است.

در سال‌های اخیر گروه‌های علمی و تحقیقاتی در کشورهای مختلف جهان پروژه‌های جالب توجهی را برای آگاهی از این موضوع آغاز کرده‌اند که چه عواملی موجب هیجان‌انگیزتر کردن هیجان نهفته در ترن‌های هوایی می‌شوند. از این رو به نظر می‌رسد که سوار ترن‌های هوایی شدن در سال‌ها و دهه‌های آتی نیاز به جرات بیشتری خواهد داشت چون این وسیله سرگرم‌کننده با استفاده از فرمول‌های پیچیده ریاضی و محاسبات دقیق و الگوهای مختلف رایانه‌ای هیجان‌انگیزتر از هر زمان دیگری خواهد شد.

بتازگی دانشمندانی در دانشگاه ناتینگهام انگلیس شهربازیAlton Towers در استنفوردشایر را به آزمایشگاه روباز بزرگی تبدیل کرده‌اند تا در آن یکی از جالب توجه‌ترین تجربیات علمی در زمینه اسباب و و سایل تفریح انسان‌ها را پیاده کنند. آنها برای این منظور از بیش از یکصد داوطلب در حالی استفاده کردند که به تجهیزات مختلف اندازه‌گیری شاخص‌های گوناگون فیزیولوژیکی بدن از ضربان قلب گرفته تا شمار حرکات ماهیچه‌های قسمت‌های مختلف صورت مجهز بودند. این تجهیزات دقیق الکترونیکی وضعیت حرکات ماهیچه‌های صورت داوطلبان را در حالی که سوار ترن هوایی، مسیر پر پیچ و خم و مملو از هیجان و دلهره را طی می‌کردند اندازه‌گیری می‌کردند. داده‌هایی که در جریان این بررسی‌ها به دست آمده است برای پرده برداشتن از شاخص‌هایی به کار گرفته می‌شود که هیجان نهفته در این سرگرمی پرطرفدار را بیش از گذشته می‌کند و در عین حال می‌توان از آنها برای دوری جستن از خطاها و طرح‌هایی استفاده کرد که تجربه هیجان در زمان سوار شدن را کاهش می‌دهد.

پروفسور استیو بن‌فورد رئیس مدرسه علوم رایانه دانشگاه ناتینگهام در این خصوص می‌گوید: اگر بتوان به درک بهتر و روشن‌تری از این موضوع رسید که افراد چگونه می‌توانند به هنگام استفاده از وسیله سرگرم‌کننده و هیجان‌انگیزی همچون ترن هوایی، هیجان و دلهره بیشتری را تجربه کنند، می‌توان نمونه‌های بهتر و بی‌نقص‌تری از آنها را طراحی و ساخت. به عنوان مثال می‌توان با داشتن درک ماهرانه‌تری از رابطه بین فرود و فراز در مسیر حرکت ترن هوایی، امکان تجربه اوج هیجان را برای علاقه‌مندان این سرگرمی فراهم کرد.

هیجان خودنمایی می‌کند

«بندر والکر» به عنوان مهندس هیجان و دلهره شناخته شده است. وی که با تیم تحقیقاتی دانشگاه ناتینگهام همکاری نزدیکی دارد، پس از کنار گذاشتن حرفه اصلی خود یعنی طراحی هواپیماهای نظامی اکنون خود را به عنوان یک مغز همه‌کاره در زمینه طراحی سیستم‌های هیجان‌انگیز، از بازی‌های سرگرم‌کننده تا ترن هوایی معرفی کرده است. او با اشاره به تجربیات به دست آمده در شهربازی Alton Towers می‌گوید: نتایجی اولیه به دست آمده از آنچه که در شهربازی Alton Towers به عنوان یک آزمایشگاه بزرگ و روباز علمی انجام گرفت حقیقتا هیجان‌انگیز و جالب توجه بوده‌اند. در این آزمایشات به نقطه‌ای رسیدیم که در آن ضربان قلب داوطلبان نسبت به آنچه که در ترن هوایی روی می‌دهد کند عمل می‌کند. در عین حال تاخیر زمانی بسیار کمی در حد چند ثانیه به دنبال نیروی جاذبه وجود دارد و افراد خیزش چندان قابل‌توجهی را در نقطه‌ای که نشسته‌اند تجربه نمی‌کنند. اما درخصوص آنچه که در پوست می‌گذرد اوضاع تا حد زیادی متفاوت است به طوری که پوست و خاصیت رسانایی در آن در قبال صعود و سقوط‌ها در مسیر ترن هوایی بسیار سریع‌تر از خود واکنش نشان می‌دهد که البته می‌توان با دستگاه‌های مخصوصی سطح اضطراب و دلهره را در این افراد آن هم در چنین حالتی اندازه‌گیری کرد. اما از اینجا به بعد مشکل اصلی خودنمایی می‌کند. در طراحی مسیر و نقشه اصلی ترن هوایی تلاش می‌شود تا حداکثر هیجان به فرد منتقل شود. همواره سعی شده است تا سطح دقیق این هیجان با استفاده از آزمایشات مخصوص رسانایی پوستی اندازه‌گیری شود اما در عین حال می‌توان این احتمال جدی و نگران‌کننده را نیز مطرح کرد که چنین آرزویی به راحتی به ترس و تشویش تبدیل شود تا هیجان و اوج شادمانی. در حقیقت مرز میان این دو وضعیت متفاوت روحی در وسیله سرگرم‌کننده‌ای نظیر ترن هوایی بسیار ظریف است. نکته مهم این است که حالات روحی و روانی نظیر ترس و تشویش علائم فیزیولوژیکی مشابهی با هیجان و اوج شادمانی دارند که ممکن است از سوی دستگاه‌های اندازه‌گیری برداشت نادرست و جابه‌جایی از آنها شود. حلقه مفقوده در این میان «صورت» افرادی است که هیجان حضور در ترن هوایی را تجربه می‌کنند. حرکات جزیی در ماهیچه‌های صورت که از سوی حسگرهای مخصوصی به دقت ثبت می‌شوند نشان می‌دهند که فرد در حال تجربه کردن شور و شعف است یا وحشت محض. حتی اگر این افراد بخواهند احساسات واقعی خود را مخفی کنند باز هم این حسگرها وضعیت روحی روانی اصلی آنها را نشان می‌دهند.

معجون هیجان با مواد اولیه ترس و دلهره

اکنون این پرسش مطرح می‌شود که چه عاملی یک ترن هوایی را هیجان‌انگیز می‌کند؟ برای ارائه پاسخی مناسب به این پرسش می‌توان از کسی خواست تا بگوید نیروهای گرانشی نقش مهمی را در این میان ایفا می‌کنند. حقیقت امر این است که افزایش یا کاهش سرعت و حرکت ناگهانی در زوایای گوناگون، تماما به خلق احساسات مملو از هیجان منجر می‌شود. اما نباید از یاد برد که رسیدن به نقطه تعادل میان یک سواری هیجان‌انگیز و نیروهای گرانشی یک امر بسیار ضروری و مهم است. از آن گذشته طراحان سیستم‌هایی همچون ترن‌های هوایی باید از فیزیک انسان اطلاع کاملی داشته باشند. این اشراف اطلاعاتی موجب می‌شود تا آنها به دید روشنی درخصوص این نکته دست یابند که بدن انسان در حین قرار گرفتن در ترن هوایی چگونه بر فشارهای محیطی غلبه می‌کند که البته این فاکتور به جهت گرانش و مدت زمان قرار گرفتن در آن بستگی دارد. محققانی که روی طرح‌های مختلف ترن‌های هوایی کار می‌کنند گذشته از سرعتی که برای آن تعریف می‌کنند به نکته مهم دیگری توجه دارند و آن چیزی نیست جز سرعت تغییر جهت گرانش. این فاکتور مهم می‌تواند سهم قابل توجهی در افزایش هیجان و دلهره در افرادی که این لحظات را تجربه می‌کنند داشته باشد. تحقیقات و آزمایشات گوناگون بندر والکر نشان داد که اتفاقا پوست افراد در زمان قرار گرفتن در ترن هوایی نسبت به تغییر جهت و سرعت گرانش، واکنش‌های سریعی از خود نشان می‌دهد و این یعنی رسیدن به اوج هیجان.

البته والکر تحقیقات خود را صرفا به نتایج به دست آمده از ترن هوایی و داوطلبان استفاده از آن محدود نکرد. وی در این مسیر از مطالعات صورت گرفته از سوی جک کاتز، استاد جامعه‌شناسی در دانشگاه کالیفرنیا نیز الهام گرفت. این محقق در مطالعات خود به سراغ مصاحبه‌هایی رفت که با مجرمان دستگیر شده انجام شده بود تا به درک درستی از میزان ترشحات آدرنالین در زمان تحمل فشارهای استرس‌زا و مملو از هیجان دست یابد. والکر از این مطالعات الهام گرفت و با راه‌اندازی سایت اینترنتی، به جمع‌آوری یادداشت‌هایی از این دست مشغول شد که در آنها طیف گسترده‌ای از تجربیات از پرتاب تخم‌مرغ به سوی سر مادر تا خرابکاری در رستوران شرح داده شده‌اند. وی با بررسی این یادداشت‌ها به این نتیجه رسید که در حالی که بسیاری از فعالیت‌هایی از این دست موجب افزایش جوش و خروش در افراد می‌شود، می‌توان با افزودن کمی ترس به آن به سطح قابل توجهی از هیجان و دلهره دست یافت. او در ادامه به این نتیجه رسید که برای طراحی یک ترن هوایی، ترکیبی از ترس و جوش و خروش بیشتر به یک ضرورت شباهت دارد تا یک پیشنهاد.

اما از نگاه بسیاری از افراد ترن هوایی می‌تواند با خطرات بسیار زیادی همراه باشد. با این حال به لطف تحقیقات گسترده‌ای که در زمینه طراحی خطر و کاملا ایمن این وسیله سرگرم‌کننده صورت گرفته است، مفهوم «ترس» در این وسیله فاصله زیادی با «خطر» دارد. براساس برآوردهایی که در این زمینه صورت گرفته است احتمال وارد آمدن لطمات جدی به افراد در زمان استفاده از ترن هوایی یک به 5/1 میلیارد است. با این حال والکر و محققانی همچون وی هیچ‌گاه نمی‌توانند مفهوم خطر را در این وسیله نادیده بگیرند. او در این خصوص می‌گوید:‌ این نکته بسیار ضروری است که میان لذت بردن و لذت نبردن تفاوت روشنی قائل شویم. البته برای رسیدن به این هدف ابزار خوبی در اختیار داریم و می‌توانیم افراد را در آستانه سرازیر شدن در سراشیبی تقریبا عمود مسیر ترن هوایی، از آنچه که در انتظارشان است مطلع سازیم. به نظر می‌رسد منظور اصلی این محقق، حرکت آهسته ترن در زمان آغاز حرکت سریع در مسیر پر پیچ و تاب ترن هوایی است.

ترن هوایی رباتیکی

ترن هوایی رباتیکی تنها یک ایده نیست، بلکه به واقعیت تبدیل شده است. شرکتی در آمریکا موسوم بهRobocoaster از حدود 9 سال پیش در راستای عملی شدن تحقیقات والکر گام برداشته است. بنیانگذار آن یعنی «جینو دل گول» از سال‌ها پیش ایده جالب توجهی را در ذهن می‌پرورانده است و آن چیزی نیست جز استفاده از بازوهای رباتیکی موجود در کارخانجاتی همچون صنایع خودروسازی و تبدیل آنها به وسیله سرگرم‌کننده‌ای همچون ترن هوایی. امروزه این ایده عملی شده و هزاران تن در سراسر اروپا و آمریکا با استفاده از این وسایل سرگرم‌کننده، لحظات مملو از هیجانی را تجربه می‌کنند. از آن گذشته و با توجه به موفقیت‌هایی که در این زمینه به دست آمده است، تلاش می‌شود تا از نتایج تحقیقات والکر برای طراحی مسیرهای جدید و هیجان انگیزتر برای ترن‌های هوایی استفاده شود.

به گفته جینو دل گول، در آینده‌ای نه‌چندان دور مسافران ترن هوایی این امکان را خواهند داشت تا سرعت ضربان قلب و سطح رسانایی پوست خود را در حین حضور در ترن هوایی مشاهده کنند. ترن هوایی که مدنظر جینو دل گول است، سازه‌ای فوق مدرن به حساب می‌آید که در حقیقت بازوهای رباتیکی متصل به کابین‌های سنتی ترن هوایی است. پیش‌بینی وی و محققان این شرکت بر این است که نسل آتی ترن‌های هوایی موجب ترشح میزان بیشتری آدرنالین در بدن افراد می‌شود.

صحبت از نسل جدید ترن‌های هوایی می‌شود. به نظر می‌رسد با ورود این دستگاه‌ها، شهربازی‌ها و مراکز تفریحی و سرگرمی در سراسر جهان نیز بتدریج با دگرگونی‌های جدیدی روبه‌رو شوند، اما در اینجا این پرسش مطرح می‌شود که آیا طراحان دستگاه‌هایی از این دست باز هم به دنبال ثبت رکوردهای تازه‌ای هستند؟ آیا آنها قول سرعت‌های بیشتر و به دنبال آن هیجان فزاینده را می‌دهند؟ همه چیز به آینده و شیوه طراحی دستگاه‌های همچون ترن هوایی بستگی دارد. والکر در این خصوص می‌گوید‌: پس باید قبول کرد که روان‌شناسان در طراحی و ساخت شهربازی‌های آینده و افزایش هیجان در آنها حرف اول و آخر را خواهند زد.

آمارها چه می‌گویند؟

در گوشه و کنار جهان ترن‌های هوایی مختلفی روزانه مورد استفاده ده‌ها هزار علاقه‌مند و طرفدار خود قرار می‌گیرند، اما آنها از حیث سطح هیجان‌برانگیزی تفاوت‌های زیادی با هم دارند. یکی از مهم‌ترین فاکتورها در این زمینه، سرعت است. در حال حاضر ترن هوایی شهربازی نوربورگرینگ آلمان با 9/216 کیلومتر بر ساعت، سریع‌ترین‌ ترن هوایی جهان به شمار می‌آید. همچنین ترن هوایی Great Adventure آمریکا با 127 متر ارتفاع، مرتفع‌ترین ترن هوایی از این حیث در دنیا محسوب می‌شود.

بتازگی و در راستای تلاش‌هایی که در زمینه طراحی مسیرهای هیجان‌برانگیزتر ترن‌های هوایی در جریان است، گروهی از محققان نیز با استفاده از سیستم‌های جدید کنترل کننده لحظه به لحظه مواردی نظیر ضربان قلب، به دنبال آن هستند تا تاثیر قرار گرفتن در شرایط مملو از هیجان نظیر ترن هوایی بر ساختار فیزیولوژی بدن را مورد بررسی قرار دهند. دالاس کمبل محققی است که نظریه‌هایی را در این خصوص مطرح کرده و جالب این که خود نیز به عنوان یکی از داوطلبین در حالی که بارها دستگاه مخصوص ثبت جریان‌های مغزی و ضربان قلب را به خود متصل کرده و در ترن هوایی نشسته است، نقش پر رنگی در این تلاش‌ها داشته است. او در این بررسی‌ها همراه با والکر تلاش کرده است تا گزارش لحظه به لحظه‌ای از تاثیر ترن هوایی بر فعالیت‌های مغزی و قلبی افراد به دست آورد. او یک روز تمام در یکی از شهربازی‌های مجهز به ترن هوایی، این تاثیرگذاری را با چندین بار سوار شدن بر ترن هوایی تجربه کرد. الکترودهایی که به سر و قلب وی متصل شده بودند داده‌های جالب توجهی را ثبت می‌کردند.

رسیدن به اوج هیجان

حدس زدن آنچه که در انتظار است می‌تواند بر اوج هیجان در ترن هوایی بیفزاید. از این رو همواره ترن‌های هوایی به گونه‌ای طراحی می‌شوند که در آغاز حرکت، مسافران به آهستگی به نقطه آغازین و اوج ارتفاع مسیر برسند. در این فاصله کوتاه آنها آن چیزی را در ذهن تصور می‌کنند که در انتظارشان است.

نخستین سقوط: اینجا همان نقطه‌ای از مسیر حرکت ترن هوایی است که همه مسافران انتظارش را می‌کشیده‌اند. شتاب بسیار سریع و ناگهانی از همین جا آغاز می‌شود.

افت و خیزهای بعدی: پس از تجربه سقوط از نخستین بخش از مسیر حرکت، ترن هوایی مسافران خود را از نقاط افت و خیزدار حرکت می‌دهد تا لذت بردن از هیجان ایجاد شده به حداکثر خود برسد.

پایانی خوش: پایان مسیر ترن هوایی یکی از مهم‌ترین بخش‌های آن است که عمدتا با آرامش و کمترین سطح هیجان همراه است. این می‌تواند پایانی خوش برای یک هیجان تاریخی باشد.

زهرا شفاعت
منبع: focus