فرصت آشتی با خدا

صدای تاختن چند اسب، پارس سگی از راه دور، صدای کاروان و زنگوله، صدای یک نفر میخکوبت می‌کند: بایستید! و می‌دانی که در ایستادن نیز فرصت تاملی شگرف است. وقتی با طمانینه خاصی می‌پرسد چه داری؟! دل من که می‌لرزد به یاد لحظه سوال و جواب با دو فرشته نکیر و منکر می‌افتم. یک عمر خواب و یک لحظه بیدار می‌شوی که می‌فهمی خیلی دیر است. آرم برنامه به صورت قطعه نمایشی همراه با افکت که یادآوری این اصل مهم است که «انسان از خدا آمده و به سوی خدا برمی‌گردد» پخش می‌شود. بعد از آن صدای تلاوت قرآن و همخوانی بسم‌الله نور تو را به یاد ذکر و مناجات انسان‌های متواضعی می‌اندازد که در نیمه‌های شب صورتشان از اشک شسته می‌شود و جز خدا هیچ نمی‌بینند و هیچ نمی‌خواهند.

پس از آن احساس می‌کنی که از بار گناه رها شده‌ای و می‌خواهی از شور خدا سرشار شوی. سعید توکلی با صدای رسایش می‌گوید: «به نام خداوند مهربان، سلام. سحرگاهتان بخیر. لحظه‌هایتان با نیکی و خوبی همنشین. دوستتان داریم و برای شما دعا می‌کنیم و می‌دانیم که شما هم ما را در دعای خیرتان یاد می‌کنید.» مطمئن هستم که اگر پیچ رادیو باز باشد، شنوندگان حس خوبی از صدای توکلی بهشان دست می‌دهد، حس غرور از این‌که کسی در این موقع شب آنها را دوست دارد و فرصت آشتی با خدا را به آنها یادآوری می‌کند.

بعد از پخش یک آوای عرفانی، توکلی ادامه می‌دهد: «خوبید، خوشید حتما خوبین در ماه مبارک رمضان ماه رحمت واسعه الهی. حتما شما مومن‌ها و بندگان خوب خداوند در سرور و شادمانی وصف‌ناپذیری هستید. ما هم خدا را شاکریم که خدمتگزار شما هستیم. خدمتتان عرض شود هنگام اذان صبح امروز 17/5 دقیقه خواهد بود و شما می‌توانید تا ساعت 30/5 دقیقه در برنامه قرار بی‌قراران صدای ما را بشنوید. خوشحال می‌شویم که امشب هم مثل شب‌های گذشته با پیامک 3000031 با پیام‌هایتان ما را همراهی کنید.

بعد از سلام و علیک صمیمی با شنونده‌های برنامه حاج‌آقا ارفع درخصوص نمازشب و ویژگی‌های آن صحبت می‌کند. این‌که پیامبر اکرم(ص)‌ 3 ویژگی را برای نماز شب بیان می‌کند: شیوه شایستگان و انسان‌های صالح شب‌زنده‌داری است، ‌شب‌زنده‌داری باعث می‌شود که انسان به خدا نزدیک شود و نسبت به گناه مصونیت پیدا کند و پا روی هوای نفسش بگذارد.

بعد از پخش یکی از دوبیتی‌های باباطاهر صدای رعد‌و‌‌برق و پرتاب تیری با شدت شنیده می‌شود؛ نه قرار نیست که باران ببارد. در این بخش با توضیح توکلی گوینده برنامه متوجه می‌شویم که حاج‌آقا احدی می‌خواهد درخصوص بد زبانی که یکی دیگر از تیرهای شیطان است صحبت کند.

وقتی مناجات خمسه عشر پخش می‌شود، در فرصتی که ایجاد می‌شد از اکبر عاشوری سردبیر ویژه برنامه سحر ماه مبارک رمضان می‌پرسم یک برنامه سحر باید چه ویژگی‌هایی داشته باشد، می‌گوید: در گذشته فقط در برنامه‌‌های سحر مناجات و دعا پخش می‌شد، اما در حال حاضر که ذوق و سلیقه مردم فرق کرده ما هم به تبعیت این نگرش، برنامه‌سازی‌هایمان تغییر کرده است.

همچنین باتوجه به این که انسان امروز در عصر ماشین از فرهنگ و هویت خود دور شده، یک برنامه‌ساز بایستی دوباره آن حرف‌های اخلاقی و عرفانی که از ائمه و پیامبر به ما رسیده را تکرار کند. چون اینها فقط حرف نیست بلکه زندگی‌مان را می‌سازد.

عاشوری ادامه می‌دهد؛ البته حرف‌های اخلاقی را از بس مردم شنیده‌اند نسبت به آن بی‌تفاوت شده‌اند بنابراین تصمیم گرفتیم که در قالب داستان مطالب را بگوییم تا در ذهن مردم باقی بماند. در واقع برنامه قرار بی‌قراران برگرفته از دفتر سوم و چهارم مثنوی معنوی است و تقریبا 4 هزار و 810 بیت از مولانا خوانده شده تا بتوان داستان‌ها را به زبان امروزی نوشت.

وقتی از عاشوری می‌پرسم، برای ساخت یک برنامه چقدر وقت می‌گذارید؟! می‌گوید: تمامی بچه‌های گروه برای ساخت برنامه زحمت می‌کشند. خودم در طول شبانه‌روز فقط 6 ساعت می‌خوابم. یا در حال نوشتن موضوع و آیتم‌های مختلف هستم یا در حال ساخت برنامه.

عاشوری ادامه می‌دهد: مبدا و محور اصلی برنامه مثنوی است اما در کنار آن من از منابعی همچون شرح مثنوی دکتر زمانی، کتاب احادیث قرآن در مثنوی نوشته فروزانفر، شرح و تفسیر استاد محمدتقی جعفری، قرآن کریم و صحیفه سجادیه استفاده می‌کنم.

لیلا یارعلی نویسنده دیگر برنامه که مطالب ادبی و عرفانی را می‌نویسد از اینترنت و تحقیقات خودش استفاده می‌کند.

وقتی از عاشوری می‌پرسم برنامه چقدر مخاطب دارد؟ می‌گوید: دوستان معتقدند به خاطر این که برنامه از حس معنوی و عرفانی نیفتد نبایستی از تلفن در برنامه استفاده کرد. اما ما برای این که چند کار نو و جدید در برنامه انجام داده بودیم و می‌خواستیم نظرات مردم را بدانیم این قانون را شکستیم و در برنامه‌‌های اول شماره پیامک را اعلام کردیم، شاید باور نکنید که در 10 دقیقه اول 72 پیامک به برنامه زده شد.

عاشوری تصریح می‌کند که پشتوانه ساخت این برنامه 3 ماه تحقیق است و با اساتید مختلف مشاوره گرفته شده است.

او در ادامه می‌گوید: برنامه قرار بی‌قراران از آیتم‌های مختلفی تشکیل شده است. در بخش «نماز شب» فواید و چگونه خواندن این نماز بیان می‌شود. این بخش را حاج مهدی می‌سازد. پورابراهیم در بخش «تیرهای شیطان» با حاج آقا احدی ارتباط تلفنی می‌گیرد و ایشان در 30 سحر از تیرهای شیطان صحبت می‌کند. پخش «دعای خمسه عشر» تلفیق شده با صدای صمدی آملی توضیح و شرح آن از دیگر بخش‌های برنامه است. وحید بیات میکس‌های برنامه را می‌سازد. او یک موضوع را از زوایای مختلف بررسی می‌کند و یک آیتم 3 دقیقه‌ای می‌سازد. آنونس‌های برنامه را فرازنده نیا می‌سازد. کارشناس قرآنی برنامه استاد ناصر فتحی‌پور است که احمد دهنوی این ارتباط را هدایت می‌کند.

داستان‌های مثنوی، قصه‌های آقای هاشمی‌نژاد، توضیح و شرح دعای سحر توسط آقای مهدوی کنی، پخش اذان، نیایش و ارتباط تلفنی با کارشناسان برنامه توسط حسین معصومی و گلچین کردن صحبت‌های اخلاقی بزرگانی همچون حجت‌الاسلام هزار، سرلک، ریاضت و... توسط عبدالله علایی از دیگر بخش‌های این برنامه است.

ضمن این که زینب کوچکیان برای استفاده منابع از آرشیو خوبی که در گروه اندیشه رادیو ایران وجود دارد، بسیار کمکم می‌کند.

وقتی از عاشوری، از حس و حالش از ساخت برنامه سحر می‌پرسم می‌گوید: همیشه مردم را مدنظر قرار داده‌ام. اولویت کارم خدا و مردم است. به دوستان هم گفته‌ام اگر برنامه به دلت نمی‌چسبد آن را بگذار کنار. همین که شنونده‌های دائمی برنامه، زنگ می‌زنند و نظراتشان را نسبت به برنامه با من در میان می‌گذارند و از برنامه راضی هستند، برایم کافی است.

سعید توکلی گوینده برنامه «قرار بی‌قراران» که سابقه 10 سال گویندگی را در برنامه‌های تولیدی و زنده رادیو ایران داراست، درخصوص لحن و اجرای ویژه‌برنامه‌های ماه مبارک رمضان خصوصا سحر می‌گوید: لحن و اجرا در برنامه‌های سحر متفاوت‌تر از مابقی برنامه‌هاست، چون مخاطبش فرق می‌کند، مخاطبی که تقریبا از نصفه‌های شب بیدار است و پای رادیو نشسته است. با توجه به طیف گسترده‌ای که رسانه‌ها برای جذب مخاطب در زمان سحر دارند، یک گوینده لحنش، تن صدایش و تاثیر کلامش را طوری باید به مخاطب دیکته کند که موج رادیو را عوض نکند و ترجیح بدهد که تا آخر برنامه همراه تو بماند و تو بتوانی مجابش کنی که پیامک بزند، حرفش را بزند و نقاط قوت یا نقاط ضعف را بگوید. در سحر خستگی و خواب به گوینده حمله می‌کند ولی تو باید به آن فائق بیایی و با خواندن مطالب یا اشعاری که مخصوص سحر است، همچنین خواندن قصه‌های مثنوی که خواندنش سخت است درست آن موقع صبح، مخاطبت دوست داشته باشد که کلام تو را بشنود. شاید او در آن وقت سحر حوصله شنیدن قصه را نداشته باشد، اما اگر لحن گوینده گیرا و تاثیرگذار باشد، بالطبع مخاطبت جذب خواهد شد.

توکلی ادامه می‌دهد؛ یادم می‌آید درست چند وقت پیش که در برنامه قصه‌ای از مثنوی را می‌خواندم، به جمله صدای پارس شب رسیدم. شنونده‌ای برای برنامه پیامک فرستاد که کلمه «پارس» را عرب‌ها وارد کلمه ایرانی‌ها کردند. کاری ندارم که تجزیه و تحلیل مخاطب اشتباه بود، اما همین که قصه را طوری اجرا کرده‌ام که او روی داستان دقت کرده و خواسته نظرش را بگوید، نشان می‌دهد که لحنم او را جذب کرده است و نه‌تنها من بلکه تیم برنامه‌ساز مطمئن است که مخاطب را به همراه خود دارد و توانسته آن را راضی نگه دارد.

وقتی از توکلی درخصوص احساسش برای اجرای برنامه‌های سحر ماه مبارک رمضان می‌پرسم می‌گوید: مردم ما مردم خوبی هستند، نجیب و ارزشمند. همین که آدمی توفیق حاصل کند که برای این مردم کار کند ارزشمند است، این که در سحر با آنها صحبت کنی و یک شنونده برایت دعای خیر داشته باشد. من گوینده حس می‌کنم که وظیفه‌ام است، کارم را درست اجرا کنم. ذره‌ای از خستگی‌ام را در صدایم نیاورم که او را تحت تاثیر قرار ندهد و شنونده‌ها ما را قبول کنند و برایمان دعا کنند، حس قشنگی است.

حسن آقاجانی تهیه‌کننده برنامه «قرار بی‌قراران» که تقریبا 10 سال سابقه تهیه‌کنندگی را در گروه اندیشه رادیو ایران دارد می‌گوید: استفاده از موسیقی در برنامه سحر ممنوع است و ما از مناجات و آوازهای عرفانی، متناسب با موضوع داستان و مطالب قبل یا بعد از آن استفاده می‌کنیم.

آقاجانی تصریح می‌کند: با وجودی که بودجه مستقلی برای تهیه مناجات و آوازهای عرفانی جدید نداشته‌ایم به همت گروه این آواها را از قم و گروه‌های تواشیح و مراکز دیگر تهیه و در دل برنامه استفاده می‌‌کنیم و سعی کرده‌ایم که مناجات زیبا باشد تا حالت زیبایی در ذهن مخاطب نقش ببندد.

آقاجانی ادامه می‌دهد: برای اولین بار در برنامه سحر از افکت‌های مختلف متناسب با موضوع داستان استفاده کرده‌ایم. همچنین برای اولین بار در ویژه‌برنامه سحر از آرم نمایشی بهره برده‌ایم و این یک قالب‌شکنی در ساخت برنامه‌های سحر رادیویی بوده است.

این تهیه‌کننده برنامه‌های معارفی ادامه می‌دهد، دوست داریم که اسم برنامه‌های سحرمان ثابت بماند و همه ساله با همین آرم، اسم برنامه را پخش کنیم تا مطالب در ذهن مخاطب باقی بماند.

زهره زمانی