استاد شهریار

شهریار در کودکی از محضر پدر دانشمند خود استفاده کرده و تحصیلات مقدماتی را با قرائت گلستان پیش او فرا گرفت. و در همان اوان با دیوان خواجه الفتی سخت یافت، بعد از اینکه تحصیلات متوسطه را در مدرسه " فیوضات " و " متحده " به پایان رساند. ‌در سال 1300 به تهران رفته و دنباله تحصیلات خود را در مدرسه " دارالفنون " ادامه داد، تا اینکه در سال 1303 وارد مدرسه طب شده و مدت پنج سال در این دانشکده به تحصیل مشغول بود. ولی روحیه مخصوصش که اصلا با پزشکی و مخصوصا با جراحی سازگار نبود او را از تحصیل پزشکی باز می‌دارد و چنانکه خودش می‌گوید: بعد از هر عمل جراحی که انجام می‌دادم احساس ضعف می‌کردم و حالم به هم می‌خورد.

بعد از ترک تحصیل در رشته پزشکی به خراسان رفته و به دیدار کمال الملک نقاش معروف، نائل آمده و شعری نیز به عنوان " زیارت کمال‌الملک " به همین مناسبت دارد. تا سال 1314 در خراسان بوده و بعد از بازگشت از خراسان به کمک دوستانش وارد خدمت بانک کشاورزی شده، در سال 1316 حادثه ناگواری در زندگیش رخ داده و آن مرگ پدرش بود.

استاد شهریار در سن 82 سالگی در بیمارستان مهر تهران دارفانی را وداع و پیکرش به تبریز برده شد و طبق وصیتش در مقبرة الشعراى تبریز با تشییع بیش از 40 هزار نفر به خاک سپرده شد. با اعلام عزاى عمومى در سراسر آذربایجان مردم آذربایجان در احترام و تکریم استاد سنگ تمام گذاشتند.

 سالشمار زندگی استاد شهریار:

1285 شهریور ماه، تولد در شهر تبریز، بازارچه میرزا نصراللّه .

1288- عزیمت بهمراه خانواده به روستای خشگناب به دلیل انقلاب های تبریز و نا آرامی های شهر .

1290- پنج سالگی، آغاز تحصیلات ابتدایی در مکتبخانه های گلستان و نصاب .
- آشنایی با قرآن و دیوان حافظ نزد ملا محمد باقر و ملا ابراهیم .

1291- آرامش نسبی در تبریز و بازگشت خانواده به شهر .

1292- آغاز آشنایی و دوستی با " حبیب ساهر " .
- آغاز تحصیلات دروس عربی در مدرسه طالبیه تبریز .( از جامع المقدمات تا مقامات حریرى و حمیدى)
- شروع به آموزش زبان و ادبیات فرانسه در منزل و نزد معلم خصوصی .
- آشنایی با اشعار میرزا علی اکبر صابر .
- سرودن اولین شعر به زبان ترکی .

1294- سرودن دومین شعرش ( اولین شعر فارسی ) .

1295- سرودن سومین شعر به تأثیر اشعار شاتوبریان در وصف تبریز .

1297- سرودن چهارمین شعر به اقتفاى شعر یکى از اجداد خود .

1298- سرودن پنجمین شعر در کنار رودخانه " صافى " مراغه در گردشى به همراه پدر .

1299- چاپ چند غزل با تخلص " بهجت " در مجله ادب مدرسه متوسطه تبریز.
- اخذ مدرک سیکل اول متوسطه از مدارس " متحده " و " متوسطه " تبریز .
- تصمیم به سفر اروپا و انصراف از سفر .
- اسفند ماه، عزیمت و مهاجرت به تهران برای ادامه تحصیل .
- 29 اسفند ماه، ورود به تهران و اقامت در منزل اکرم السلطنه . ( خواهر محمد علی شاه قاجار )

1300- آغاز آشنایی و دوستی با " ابوالحسن صبا " و " سید عبدالکریم امیری فیروزکوهی " .
- ورود به دارلفنون برای تکمیل تحصیلات متوسطه .
- تغییر تخلص از «بهجت» به «شهریار» با تفأل از دیوان حافظ.
1302- آغاز شیفتگی و عاشقی .
- اتمام سیکل دوم متوسطه و اخذ مدرک از دارلفنون با معدل 13.1 .

1303- ورود به مدرسه عالی طب به اصرار پدر .

1306- آشنایی با قمرالملوک وزیری .( در یک مهمانى بزرگ توسط سید ابوالقاسم شهیار (دوستش) و سرودن غزل «از کورى چشم فلک امشب قمر اینجاست...» در همان مجلس )
- طی دوره انترنی در بیمارستان سپه .

1307 – شرکت در مجالس احضار روح دکتر خلیل خان ثقفی تا سال 1309 .

1308- چاپ مثنوی در قطع جیبی با نام " روح پروانه " .
- اواخر سال، فوت صمیمی ترین دوستش " سید ابوالقاسم شهیار " .
- جدایى از معشوق در تعاقب خوابى که دیده بود، بحران شدید روحى، رها کردن تحصیل طب در آخرین ترم

1310- چاپ و انتشار دیوان اشعار با عنوان " دیوان شهریار " با مقدمه ملک الشعراء بهار، سعید نفیسى و پژمان بختیارى.
- شروع به کار در اداره ثبت اسناد و املاک سبزوار.

1311- اردیبهشت ماه، انتقال به نیشابور با سمت مامور در اداره ثبت و اسناد.
- خرداد ماه، ملاقات با کمال الملک در حسین آباد و اقامت ده روزه در منزل وی .

1312- انتقال از نیشابور به مشهد و آشنایی با میرزا خان عقیلی، محمود فرخ و گلشن آزادی .
- شرکت در انجمنهای ادبی خراسان از جمله مکتب شاهپور .

1313- فوت پدرش سید اسماعیل موسوى مشهور به " حاج میر آقا خشگنابى " و دفن وی در قم .
- شرکت در جشن هزاره فردوسی در طوس .

1314- بازگشت به تهران و اقامت در خیابان ژاله .
- تجدید چاپ دیوانش و حذف تمامی مقدمه های قبلی و بخشی از مقدمه ملک الشعرا بهار .

1315- فروردین ماه، استخدام در بانک کشاورزی و پیشه و هنر با مساعدت حاج اسماعیل ایر خیزی .
- خرداد ماه، شروع به کار در بانک با سمت " متصدی حسابداری " .

1316- سفر کوتاه به تبریز و ملاقات با خانواده .

1317- سفر به شهر بارفروش " بابل " بهمراه امیری فیروزکوهی برای ملاقات با نیما یوشیج و عدم پذیرش وی از طرف نیما .

1318- ابتلا به بحران های روحی شدید .

1319- ورود به جرگه فقر و درویشى و شرکت مجدد در مجالس احضار ارواح.

1321- اولین دیدارش با نیما یوشیج در تهران .
- چاپ مثنوی با مقدمه حسن ارسنجانی با نام " صدای خدا " .

1323-  آشنایی با حبیب سماعی .

1324- تیرماه، شرکت در اولین کنگره نویسندگان ایران به ریاست ملک الشعرای بهار .

1325- چاپ منظومه ای با مقدمه علی شاهنده با عنوان " قهرمان استالینگراد " .
- سفر مادرش از تبریز به تهران برای پرستاری از وی .

1326- آغاز آشنایی و دوستی با هوشنگ ابتهاج . (ه . ا. سایه)

1328 – چاپ جلد اول دیوانش با مقدمه علی زهری شامل غزلیات، رباعیات و قطعات .
- معافیت از خدمت در بانک کشاورزی به تصویب و دستور نخست وزیر وقت .

1329- سرودن منظومه " حیدر بابایه سلام " به تأثیر حضور مادر و تجدید خاطرات کودکى.

1331- فوت مادرش کوکب خانم در 31 تیر ماه در بیمارستان هزار تختخوابی تهران و دفن در شهر قم .

1332- عزیمت و بازگشت به تبریز .
- مردادماه، ازدواج با یکی از خویشاوندان و آموزگاران دبستان به نام عزیزه عبدالخالقی .
- خرید خانه در خیابان پهلوی نزدیک ارک با استفاده از وام بانک کشاورزی .
- چاپ منظومه " حیدر بابا سلام " در تبریز .

1333- چاپ اشعارش با عنوان " منتخب آثار شهریار " توسط نشریه مهرگان .
- تولد اولین فرزندش با نام " شهرزاد " .

1334- آغاز کتابت قرآن مجید و گوشه گیری تدریجی از اجتماع و دوستان .
- شهریور ماه، دیدار با ابوالحسن صبا و عبداله دوامی در شهر تبریز .

1335- چاپ جلد دوم دیوانش با عنوان " شهریار 2 " شامل مثنوی ها، قصاید و اشعار متفرقه.
- تولد دومین فرزندش " ابوالحسن " . (بعد از 15 روز فوت مى کند)
- اشتغال مجدد در بانک کشاورزی به علت سختی در معیشت .
- چاپ جلد سوم دیوان با عنوان " شهریار 3 مکتب شهریار " در تهران.

1336- آبانماه، سرودن مثنوی به مناسبت روز مولانا با عنوان " مولانا در خانقاه شمس " .
- تولد سومین فرزندش " مریم " .
- چاپ جلد چهارم دیوانش با عنوان " شهریار 4 " در تهران شامل افسانه شب و سایر آثار .

1337- تیرماه، آخرین دیدارش با نیما یوشیج در تبریز .
- اسفند ماه، نامگذاری روز 16 اسفند به نام روز شهریار در تاریخ آذربایجان از طرف وزارت فرهنگ وقت و تجلیل از او با حضور عده اى از شاعران و نویسندگان از جمله حسین پژمان بختیارى.

1338 تولد چهارمین فرزندش هادى.
- دیدار با هوشنگ ابتهاج در تبریز.

1340- ترجمه گزیدهای از اشعارش به زبان انگلیسی .

1342 انتشار کتاب " منوگرافیا محمدحسین شهریار "  تألیف " پروفسور غلامحسین بیگدلى " در باکو.

1343 سفر به " خشگناب " و سرودن جلد دوم " حیدر بابایه سلام ".
-  انتشار کتاب با عنوان " شهریار و حیدر بابایه سلام " تألیف " پروفسور احمد آتش " در ترکیه.
1344 دهم خرداد ماه، بازنشستگى از  بانک کشاورزى.
- دیدار با " ه . ا. سایه " و " نادر نادرپور " در تبریز.

1345- دعوت به شوروى براى شرکت در جشن " دویست و پنجاهمین سالگرد تولد ملا پناه واقف " (دعوتنامه را چهار ماه پس از جشن به او مى دهند).
- سرودن شعر " سهندیه " در جواب بولود قره چورلو " سهند " شاعر آذربایجانى.

1346- چاپ دوم " حیدر بابا " با مقدمه استاد دکتر منوچهر مرتضوى در تبریز.
- تابستان، دیدار با سیدابوالقاسم انجوى شیرازى در تبریز.
- امتناع از قبولی ریاست کتابخانه پهلوی و مهاجرت به تهران علیرغم اصرار رژیم.
- تیرماه، چاپ دیوان با عنوان " کلیات دیوان شهریار مجموعه پنج جلدى " در تبریز.
- مسافرت 15 روزه به تهران و دیدار با فریدون مشیری، هوشنگ ابتهاج و نادر نادرپور.
- تجلیل از وی در محافل فرهنگی متعدد .

1348- اعطاى درجه " استاد افتخارى " به او از طرف دانشگاه تبریز و تجلیل از وى در سالن شیر و خورشید تبریز.
- نقل مکان به خانه جدید در کوی مقصودیه .

1349- چاپ جلد دوم دیوان با عنوان " کلیات دیوان شهریار " در تبریز .
- اجابت دعوت مردم و دانشکده ادبیات شهر ارومیه و سفر به آن شهر .

1350- سفر به تهران و شرکت در نمایشگاه فرش همچنین تجلیل از او در چند محفل فرهنگى.
- ششم آذرماه، دیدار با " رستم علی اف " ایران شناس شوروی .
- بیست و هفتم آذرماه، تجلیل از وی در انجمن روابط فرهنگی ایران و ترکیه .
- دیماه، بازگشت به تبریز .
- ترجمه برخی از اشعارش به زبان فرانسه .
- عدم اجابت دعوت سفر به شهر مسجد سلیمان بدلیل ضعف مزاج .

1351- انتشار کتاب " آذری تورکجه سى " ( ترکی آذری ) تالیف پروفسور محرم ارگین در ترکیه . (در این کتاب منظومه «حیدربابایه سلام» به عنوان معتبرترین سند زبان ترکى آذرى نقد و مورد ارزیابى قرار گرفته است).
- دیدار با " رسول حمزه اتوف " شاعر داغستانی در تبریز .
- مرداد ماه، سخنرانی در سمینار " دبیران زبان و ادبیات کشور " در تبریز .
- آبانماه، ریاست دومین کنگره سراسری شعر ایران در تبریز .

1352- دیماه، مهاجرت به تهران و اقامت در منطقه امیر آباد .

1353- فوت همسرش عزیزه خانم و دفن وی در قم .

1356- تابستان، بازگشت به تبریز و کناره گیری از اجتماع .

1357- همنوایی با قیام ملت و حضور در راهپیمایی و تظاهرات .

1361- چاپ اشعار ترکى با عنوان " شهریارین آذربایجان دیلینده اثرلرى " به کوشش یحیى شیدا در تبریز.

1363- برپایی کنگره ای 3 روزه بمناسبت هشتادمین سالگرد تولدش در تالار وحدت دانشگاه تبریز با عنوان " کنگره بزرگداشت استاد سید محمد حسین شهریار " .
- چاپ مجموعه شعرى با نام " نغمه هاى خون " همزمان با کنگره بزرگداشت.

1365- اقامت یک ماهه در اسکو در زمان بمبارانهای تبریز .

1366- شانزدهم خرداد ماه، دیدار با هوشنگ ابتهاج و دکتر شفیعی کدکنی در تبریز .
- تیرماه، دیدار با رئیس جمهور وقت " حضرت آیت الله خامنه ای " در راس جمعى از شاعران آذربایجانى در استاندارى تبریز.
- آذر ماه، آغاز بیماری و بستری شدن در بیمارستان امام خمینی ( ره ) شهر تبریز.

1367- نهم مرداد ماه، شدت بیماری و انتقال وی به تهران.
- دیدار با " مهدى اخوان ثالث " در بیمارستان مهر.
- دیدار با " مفتون امینى " در بیمارستان مهر.
- دیدار با " فریدون مشیرى " در بیمارستان مهر.
- دیدار با " سیمین بهبهانى " در بیمارستان مهر.
- عیادت حضرت آیت اللّه خامنه اى (رئیس جمهور وقت) از او در بیمارستان مهر.
- شهریور ماه، شرکت در یک محفل خصوصی با حضور اخوان ثالث، سیمین بهبهانی و دکتر حمید مصدق .
- شهریور ماه، دیدار با قدیمی ترین دوستش " لطف الله زاهدی " در بیمارستان مهر .
- شهریور ماه، دیدار با مهدى اخوان ثالث، و دکتر شفیعى کدکنى در بیمارستان مهر.
- بیست و هفتم شهریور ماه، فوت ساعت 6.45 بامداد در بیمارستان مهر .
- بیست و هشتم شهریورماه، تشییع از بیمارستان تا فرودگاه و انتقال پیکرش به تبریز .
- بیست و نهم شهریور ماه، پیش از ظهر، دفن در مقبرة الشعراى تبریز و با تشییع بیش از 40 هزار نفر و اعلام عزاى عمومى در سراسر آذربایجان.

تهیه و تنظیم : محمد شکراله زاده