رادیو ایران و نیاز زن امروزی

صبح یک روز قشنگ تابستانی. اینجا ساختمان شهدای رادیو استودیوی شماره 22 برنامه «آینه بی‌غبار» کاری از گروه اندیشه رادیو ایران!

وقتی به استودیوی ضبط برنامه می‌رسم که عبدالله علایی کم‌سن و سال‌ترین سردبیر این شبکه رادیویی با آب و تاب خاصی می‌گوید؛ موضوع برنامه در مورد نیازهای زنان و شناخت آنهاست.

طارمی تهیه‌کننده به آرش احمدی گوینده و سیدمحمدرضا محتشمی کارشناس و علایی اشاره می‌کند که می‌خواهد برنامه را ضبط کند. علایی از پشت اتاقک شیشه‌ای به طارمی می‌گوید: حتما از یک موسیقی برای توجه بیشتر مخاطب به برنامه و علامت خطر استفاده کن. احمدی هم می‌گوید: من هم وضعیت قرمز را اعلام می‌کنم.

آرم برنامه با صدای مهری قلع‌ریز پخش می‌شود: «عطر تو در عمق لحظه‌هاست/ یاد تو در جان زندگی‌ است/ صدا و نوایت به گوش زمان جاری است/ تو در امتداد افق تا اوج آفتاب آینه‌ای/ آینه‌ای که رنگ خدا را نشانه‌ای.»

پس از سلام و علیک گوینده برنامه با مخاطبان، آرش احمدی می‌گوید: «توجه توجه! علامتی که هم‌اکنون می‌شنوید علائم وضعیت قرمز است.» پس از پخش موسیقی تند و استرس‌زا احمدی ادامه می‌دهد: «لطفا توجه خودتان را بالا ببرید.»، «بی‌توجهی خطرناک است خطرناک»!، «شما که ازدواج نکرده‌اید امروز حتما ما را بشنوید»، «شما که سال‌ها ازدواج کردید می‌توانید پای برنامه ما بشینید»‌ از دیگر دیالوگ‌هایی است که احمدی آنها را به زبان می‌آورد. پس از آن احمدی می‌گوید: «نمی‌دانم اگر برنامه ما را بشنوید چه خطری شما را تهدید می‌کند؟! اگر گوش نکنید چه خطری؟! پس بهتره که گوش کنید.» پس از آن احمدی خطاب به کارشناس برنامه می‌گوید: «آقای محتشمی به نظر شما چه تهدیدی وجود دارد؟»! و محتشمی می‌گوید: «شاید بتونه همه زندگی را تحت‌‌الشعاع قرار بده.» من که برای تهیه گزارش از برنامه به استودیو آمده‌ام خیلی علاقه‌مند به ادامه شنیدن شده‌ام. حتما شنیدن این برنامه از رادیو در حالی که یک فنجان چای داغ می‌نوشی جذاب‌تر است. محتشمی درخصوص توجه به نیازهای فردی زنان صحبت می‌کند. این‌که زنان امروز به عنوان انسان‌هایی که از سنین کم وارد زندگی مشترک می‌شوند نیاز به گفتگو و تفریحات سالم دارند و دوست دارند که گاهی به دوران قبل از تاهل خود برگردند. گفتن زیبایی‌ها و تغییرات زندگی از جانب مرد هیچ‌گاه از یاد زنان نخواهد رفت.

محتشمی ادامه می‌دهد: «بعضی‌ها معتقدند وقتی زن وارد زندگی شد، بایستی همه چیز را از خودش جدا کند در حالی که آنها در کنار روابط متاهلانه خود می‌توانند روابط سالم و دوستانه خود را حفظ و برای یک شب هم که شده در منزل پدری باشند.» علایی توی صحبت محتشمی می‌آید و می‌گوید: «من حرف شما را قبول دارم که زنان با پدر و مادر خود تنها باشند، اما بحث گروهی را قبول ندارم.»

از ویژگی‌های برنامه آینه بی‌غبار این است که سردبیر برنامه، خیلی صریح و راحت اگر موافق یا مخالف بحث کارشناس است آن را مطرح و قضاوت نهایی را بر عهده شنونده می‌گذارد.

همچنین شنونده‌های خوب رادیو ایران می‌توانند در حین پخش برنامه «آینه بی‌غبار» با شماره تلفن 22652412 تماس گرفته و سوالات خود را در مورد موضوع مورد بحث مطرح نمایند.

وقتی محتشمی درخصوص دوره‌های بحران و افسردگی زنان صحبت می‌کند طارمی از پشت اتاقک شیشه‌ای اشاره می‌کند که «بحث را جمع و جور کنید، دو دقیقه بیشتر وقت نداریم.» علایی هم جواب می‌دهد: «اگه بیشتر شد خودم یه کوچولو ادیت می‌کنم.» این بار آرش احمدی با طمانینه خاصی می‌گوید: «شما آقا پسر عزیز نگران نباش برنامه بعدی برای ماست» و محتشمی کارشناس مهارت‌های زندگی ادامه می‌دهد که:‌«اگر مردان امروزی سالگرد ازدواج و روز‌تولد زنان خود را به خاطر نداشته باشند، با این بی‌اهمیت‌هایی که از خود بروز می‌دهند یک ضربه و آسیب جدی به زندگی خود وارد می‌کنند» و من به این موضوع فکر می‌کنم که توجه به روحیات زن و مسائلی که برای آنان از اهمیت خاصی برخوردار است برای زنان خیلی مهم و ارزشمند است و همیشه از طرف مقابل خود این انتظار را دارد که‌ آن روزها را به یاد بیاورد حتی با دادن یک شاخه گل و این انتظار برای همه زنان یکسان است و فرقی ندارد که‌ آنان شاغل باشند یا خانه‌دار و این طور آرش احمدی برنامه را به اتمام می‌رساند. برنامه بعدی برای آقایان است. «روز خوبی برایتان آرزو می‌کنم. بهتان خوش بگذرد. خداحافظ» وقتی که برنامه تمام می‌شود، عبدالله علایی سردبیر برنامه که از سال 84 همکاری خودش را با گروه ایران و اندیشه این شبکه رادیویی آغاز کرده در خصوص هدف از تهیه برنامه «آینه بی‌غبار» می‌گوید: هدف از ساخت این برنامه ارائه راهکارهایی برای استحکام بخشیدن به خانواده است. ما به مسائلی می‌پردازیم که دیگران به‌ آن کمتر می‌پردازند مسائل عادی که در روابط خانوادگی وجود دارد و کسی به آن اهمیت نمی‌دهد، آنها را آسیب‌شناسی می‌کنیم. همچنین در این مسیر ضمن گفتن راهکارهای دینی و استفاده از صحبت‌های کارشناسان به خصوص سید حمیدرضا محتشمی سعی داریم در بیان مسائل نمونه‌هایی از جامعه آماری را نیز مورد استفاده قرار دهیم.

وقتی از علایی می‌پرسم: موضوعات برنامه را برچه اساسی تعیین می‌کنید؟! می‌گوید: به اطرافم نگاه می‌کنم. این که در بین مردم چه مشکلی وجود دارد، حتی به دادگاه خانواده هم مراجعه می‌کنم و کتاب‌های مطرح در بحث تربیتی چه مولف آن ایرانی باشد،‌ چه خارجی، کتاب‌های روان‌شناسی بخصوص دینی را مطالعه کرده و ماحصل تحقیقات خود را با فرهنگ ایرانی تلفیق و راهکار ارائه می‌نمایم.

علایی ادامه می‌دهد: تقریبا به مدت 2 سال است که «آینه بی‌غبار» روزهای جمعه از ساعت 30/11 تا 12 ظهر از آنتن رادیو ایران پخش می‌شود. پیش از ساخت برنامه جلسات هماهنگی بین کارشناس و سردبیر تهیه‌کننده برقرار می‌شود و هدف خود را از ساخت برنامه مشخص کرده و تصمیم می‌گیریم که در نیم ساعت به آن موضوع بپردازیم. علایی ادامه می‌‌دهد: با این که برنامه تولیدی هست اما خیلی تماس تلفنی داریم و این برایم تعجب برانگیز است. در گذشته زینب کوچکیان در آینه بی‌غبار به بحث حقوق زنان می‌پرداخت اما تقریبا به مدت 2 سال است که برنامه را خودم سردبیری می‌کنم. علایی که متولد سال 65 است می‌گوید: پیشنهادهایی از جانب برخی مجلات شده که برنامه «آینه بی‌غبار» را به صورت مکتوب در اختیار آنان قرار دهیم تا مطالب آن به چاپ برسد ولی به خاطر مشغله‌های کاری این امر میسر نشده است. همچنین به خاطر استقبال زیاد از این برنامه صدای همدان برنامه آینه بی‌غبار را از مدیریت شبکه می‌گیرد و آن را برای پخش از مرکز خودش آماده می‌کند. وقتی از علایی می‌پرسم: یک برنامه اندیشه‌‌ای بایستی دارای چه ویژگی‌هایی باشد که مخاطبان را به سمت آن جلب کند؟! می‌گوید: مهم‌ترین عاملی که باعث جلب شنونده می‌شود واقعگرا بودن برنامه است. این که حقیقت خانواده‌ها را انعکاس دهد.

یک برنامه‌ساز بایستی دیدی روشن و به دور از هرگونه تعصبی نسبت به مسائل داشته باشد. علایی تصریح می‌کند؛ می‌شود با داستان و کوتاه‌ترین کلمه پیام‌های اندیشه‌ای را انتقال داد. در آینه بی‌غبار سعی کردیم فضای صمیمی ایجاد کنیم که دوستان بتوانند نظرات خود را آزادانه مطرح کنند و این که یک نفر متکلم وحده نباشد و خیلی وقت‌ها هم با نظرات کارشناسی مخالفت می‌شود. در این گفتگوها حق معلوم می‌شود و ما قضاوت را به دست شنونده می‌سپاریم.

ما در برنامه زیاد نصیحت نمی‌کنیم یکی از معضل‌های برنامه‌های معارفی نصیحت کردن است.

برای توجه مخاطبان برنامه خصوصا مخاطبان گذری که تازه پیچ رادیو را باز کرده‌اند با بازی کردن کلمات و المان‌ها و نشانه‌هایی پیام‌ برنامه را به آنها می‌گوییم.

وقتی از سید حمیدرضا محتشمی کارشناس برنامه می‌پرسم برای داشتن یک زندگی شاد و سالم، برنامه‌سازان بایستی چه برنامه‌هایی را بسازند خیلی صمیمی و راحت می‌گوید: زندگی سالم و موفق آن هم همراه با سعادت و خوشبختی نیاز به فاکتورها و رازهای خیلی زیادی دارد که بی‌نهایت در مورد آن می‌توان برنامه‌های مختلف ساخت و این اتفاق هم تا به حال افتاده، اما من به عنوان کارشناس معتقدم که دیگر زمان ساختن کارهای تکراری نیست. داشتن تنوع، پردازش مطالب از زوایای مختلف، استفاده از نحوه بیان مختلف و تاثیرگذار می‌تواند به سطح کیفی برنامه‌ها اضافه بکند و جالب است بدانید در کشور ما کارشناسان بزرگی هستند که برنامه‌سازان می‌توانند از آنها نهایت استفاده را بکنند. واقعا برنامه «آینه بی‌غبار» یکی از همین برنامه‌هاست که با یک زمان کوتاه (30 دقیقه‌ای) سعی کرده بالاترین تاثیرگذاری در ایجاد یک زندگی شاد و سالم ایجاد کند.

آرش احمدی که از سال 79 تا به امروز گوینده برنامه‌های تولیدی و پخش رادیو ایران بوده و هست درخصوص لحن و اجرا در برنامه‌های اندیشه‌ای می‌گوید: به نظر من لحن و اجرا به گونه‌ای باشد که مخاطب یا شنونده احساس نزدیکی به برنامه بکند. همین طور که ما وقتی چهره به چهره و حضوری ارتباط برقرار می‌کنیم و از جملات اضافی و از کلمات بی‌ربط استفاده نمی‌کنیم. در اجرای رادیویی هم گوینده باید خیلی خلاصه بگوید. چون ممکن است شنونده به اندازه یک ایستگاه شنونده باشد، یعنی توی همین مدت کوتاه حداقل یک مطلب مثبت گرفته باشد و باید گوینده به نحوی صحبت کند که حالت دستوری یا نصیحت‌گونه نباشد و مطالبی را مطرح کند که خودش اعتقاد دارد و آن موضوع برای خودش ملموس باشد و چون برنامه «آینه بی‌غبار» با روح و روان آدم‌ها سر و کار دارد من فکر می‌کنم که گوینده باید یک شناختی از مقوله روان‌شناسی داشته باشد.

محمد طارمی تهیه‌کننده برنامه درخصوص استفاده از موسیقی در برنامه اندیشه‌ای «آینه بی‌غبار» می‌گوید: قبل از این که راجع به موسیقی بگویم باید به این نکته اشاره کنم که ما در عصر کنش‌ها و واکنش‌ها قرار داریم و به طور طبیعی نسبت به هر عامل خارجی واکنش نشان می‌دهیم. به طور مثال وقتی نور آفتاب زیاد باشد از عینک آفتابی استفاده می‌کنیم و نسبت به عاملی که در مقابلمان قرار می‌گیرد واکنش مثبت و درونی نشان می‌دهیم. بنابراین برای کسانی که پدیدآورندگان یک محصول هستند حال اگر این محصول هنری باشد این عوامل حسی خیلی در آن اثر دارد و باعث می‌شود که با تلفیق این احساسات چه مثبت و چه منفی آن پدیده را که شکل هنری دارد به وجود بیاورد. استفاده از موسیقی در رادیو جدای از این تعریف نیست. یک واکنش نسبت به یک برنامه خاصی که شما تولید می‌کنید و استفاده از یک موسیقی خاص چون شما تصمیم دارید که واکنش شنونده‌هایتان را نسبت به این برنامه بدانید چطور است؟! به طور تجربی بعضی از واکنش‌های مخاطبان نسبت به کارشناس برنامه بروز می‌کند که می‌تواند به صورت یادگیری باشد یا خودش را در فضای گفتار قرار دهد، حال نقش تهیه‌کننده در این گونه برنامه‌ها برجسته کردن این واکنش‌هاست که این می‌تواند به صورت هیجانات شادی‌آور یا غمگینانه باشد. طبعا فضای موسیقایی که ما بخواهیم درباره موضوع خاص استفاده بکنیم سعی می‌کنیم که این برجستگی بیشتر خودش را نشان دهد.

زهره زمانی