تخم مرغ شانسی

تخم‌مرغ‌های شانسی، می‌توانند جلوه تصویری، صوتی و یا پیغام‌هایی متنی باشند که در حالت خاصی از یک برنامه خود را نشان می‌دهند و این حالت خاص شامل مجموعه‌ای از دستورات، کلیک‌های ماوس، دنباله‌ خاصی از کلیدهای کیبورد و ... می‌شود.

تخم‌مرغ‌های شانسی در سیستم‌های یونیکسی وجود داشتند و در مقابل دستورات خاصی واکنش‌های خاصی نشان می‌دادند. به‌عنوان مثال اگر کسی دستور “not war?”  را وارد می‌کرد، پاسخ “make love” دریافت می‌کرد و یا اگر می‌نوشت “why not” پاسخ “why” به او داده می‌شد. تا قبل از سال 1971، همه سیستم‌های عامل یونیکسی این هک not war? را در خود داشتند. نکته جالب این است که وقتی از کامپیوتر در مورد not war? سوال پرسیده می‌شد، مکث معنی داری از سوی سیستم به‌انسان‌ها باز می‌گشت.

بسیاری از کامپیوترهای شخصی تخم‌مرغ‌های زیادی داخل حافظه ROM خود دارند. این تخم‌مرغ‌ها، شامل اسامی توسعه‌دهندگان کد آن رام، اعتقادات سیاسی، موسیقی و در یک مورد مشاهده شد که تصویر تمام اعضای گروه توسعه در آن وجود داشته است. در نسخه مایکروسافت آفیس 97، داخل نرم‌افزار Excel، بازی Flight Simulator به‌صورت پنهانی قرار گرفته بود و داخل نرم‌افزار ورد، می‌توانستید به‌بازی پین‌بال بپردازید.

ابزار مدیریت بسته‌های نرم‌افزاری سیستم‌عامل لینوکس دبیان، apt-get هم تخم مرغ شانسی‌ دارد که در آن گاوی با کدهای اسکی نمایش داده می‌شود. برای فعال سازی آن باید apt-get moo را به‌عنوان فرمان وارد کنید.

تا قبل از ویندوز اکس‌پی، تمام ویندوزهای مایکروسافت حداقل یک تخم‌مرغ شانسی داشتند. در متون سه‌بعدی Screensaverهای ویندوز، اگر عبارت Volcano را وارد کنید نام تمام آتش‌فشان‌های آمریکا را نشان می‌دهد. مایکروسافت این تخم‌مرغ شانسی را در ویندوز اکس‌پی حذف کرد، اما چیزهای بیشتری به آن اضافه کرد. یکی از آنها در بازی Solitare هنوز هم وجود دارد. در این بازی کافی است کلیدهای ترکیبی Alt و Shift و عدد 2 را با هم بگیرید تا بازی را برنده شوید.

مایکروسافت اکسل 95 هم بازی‌ای به‌نام Doom در خودش داشت.

تخم‌مرغ‌های غیرنرم‌افزاری

با وجود این‌که همگان تخم‌مرغ‌های شانسی کامپیوتری را متعلق به بخش نرم‌افزار می‌دانند، اما از طرف دیگر بسیاری از آنها در سخت‌افزار وجود دارند. در برخی از کامپیوترها، بایوس‌ها پر از تخم‌مرغ‌های شانسی است. اپل مکینتاش‌های اولیه تصویری از تیم توسعه‌دهنده را در بایوس نگه می‌داشتند یا بایوس تولیدی AMI در سال 1993 که روز 13 نوامبر پیغام تولدت مبارک را از طریق بلندگوهای کامپیوتر پخش می‌کرد. کامپیوتر رادیوشک هم کدی در خود داشت که با فشار دادن کلیدهای Crtl، Alt و reset سه برنامه‌نویس اصلی این شرکت را نشان می‌داد.

به‌خاطر گسترش بدافزارها، بسیاری از شرکت‌ها و دفاتر دولتی استفاده از تخم‌مرغ‌های شانسی را ممنوع کردند. با رشد جرایم رایانه‌ای و از طرف دیگر، قدرت گرفتن پسرعموی تخم‌مرغ‌های شانسی، بمب‌های منطقی (Logic Bombs) از یک مقطع زمانی به‌بعد، هر کدی که مستندی به‌دنبال آن نبود، باعث می‌شد نرم‌افزار قابل اعتماد نباشد. این اقدام تبدیل به‌بخش مهمی از مدیریت نرم‌افزار شده است و هر کجا که قرار است اطلاعات فردی یا سازمانی ثبت شود، کد‌ آن از هر طریق بررسی می‌شود تا امکان دزدی داده‌ها وجود نداشته باشد. به‌همین دلیل، بسیاری از توسعه‌دهندگان عملا پیاده‌سازی کد تخم‌مرغ‌شانسی را در نرم‌افزارشان متوقف کرده‌اند. مایکروسافت، که در گذشته یکی از بزرگ‌ترین تولیدکننده‌های تخم‌مرغ‌شانسی بود دیگر در برنامه‌هایش از تخم‌مرغ شانسی استفاده نخواهد کرد.

داگلاس جونز معتقد است که: «برخی از تخم‌مرغ‌های شانسی ابزارهایی بین‌المللی هستند که می‌شود به‌کمک آنها کپی‌های غیر مجاز را شناسایی کرد. »

گاهی از اوقات، تخم‌مرغ‌های شانسی میان برنامه‌نویسان فاصله بیشتری ایجاد می‌کنند. برای مثال در شرکت توسعه‌دهنده Lotus، اگر روی گزینه Help/Ablut کلیک کنید و کلمه “elvis is not dead.” را تایپ کنید، کله Ray Ozzie نشان داده شده و دارد اسامی توسعه‌دهنده‌ها را به بیرون تف می‌کند.

در زبان PHP هم اگر کد زیر را در انتهای هر آدرسی بگذارید، یک نمونه تصویر خواهید دید. بسته به نوع نگارش PHPتان، این تصویر می‌تواند انسان، میمون و سگ و یا لوگوی PHP باشد:

?=PHPE9568F36-D428-11d2-A769-00AA001ACF42

کدهای تخم‌مرغ شانسی معمولا سرگرم‌کننده و جالب هستند اما هزینه‌ای در قبال این سرگرمی وجود دارد. نخست این‌که زمان توسعه کد برای نرم‌افزار  افزایش می‌یابد و حتی ممکن است هرز برود. به‌هیچ‌عنوان نمی‌توان اثر این تاخیر را در نتیجه نهایی و ارائه محصول کتمان کرد، اما قطعا می‌توان گفت که در تسریع توسعه یک نرم‌افزار اثر سوء دارد.

از طرف دیگر، حجم کد است. تصور کنید یک Flight Simulator داخل مایکروسافت ورد 97 شما وجود دارد و شما هم احساس می‌کنید که عجب نرم‌افزار سنگینی است و انتظار دارید که سیستم کهنه‌تان بتوان ورد را به‌سرعت بالا بیاورد، بعد که متوجه بشوید بخش عظیمی از این کد صرف ادغام با شبیه‌ساز پرواز مایکروسافت شده است، چه احساسی به‌تان دست می‌دهد؟

امیربهاالدین سبط‌الشیخ