در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
رمضان در سیما
با هر رمضان شبکههای سیما به خلق آثاری با ساختارهای متفاوت و برای مقاطع زمانی و مخاطبان مختلف میپردازند. از میان آنها تولیداتی که بیشتر مجال خودنمایی مییابند یکی ویژهبرنامههایی هستند که قبل از اذان مغرب آغاز میشوند و معمولا پس از آن ادامه مییابند و دیگر سریال و مجموعههای نمایشی.
در برنامههای ترکیبی، سوژههایی گزینش میشوند که در محدوده دین و معنویت قرار میگیرند و با تعریف ویژه هریک از شبکهها پردازش میشوند.
اینگونه است که در شبکه 1، تهران و 2 با مضامین عام و فرهنگیتری برمیخوریم و در شبکه 3 گفتگو با جوانانی است که انگیزه خلاقیت و پیشرفتشان در هر عرصه، برمدار دینگرایی و معنویت شکل گرفته است. در شبکه 4 هم به مباحثی پرداخته میشود که عمیقترند.
وقتی به تولیدات نمایشی مینگریم، در مییابیم آنها هم چنین حال و هوایی دارند آثاری که از نظر ساختار، معمولا مخلوطی از جدی و کمدی هستند. کمدیها معمولا روی آنتن شبکههای 3 و تهران میروند و بقیه 1و 2. به موازات این تولیداتی که برشمردیم، آثار روتین و در حال پخش هر روزه و هفتگی هم آمیخته با عطر رمضان میشوند مثلا برنامههایی نظیر این شبها، تازهها یا مجموعه تولیداتی که با موضوع خانواده در قاب تلویزیون قرار دارند، مضامینشان را همراه با فرهنگ و معارف اسلامیای که در این ماه مطرح است، بیان میکنند. در کنار آن تولیدات دیگری را مشاهده میکینم که ویژه همین ایام و لیالی طراحی شدهاند. به عنوان مثال محله رمضان مضموناش بیشتر درباره آسیبشناسی فرهنگ و رفتارهای مربوطه به ماه رمضان است. با گذشتن ماجراهایی در خانوادههایی که در آپارتمانی سکونت دارند نظارهگر انعکاس ارزش و پیامهایی از قبیل: توصیههای پزشکی و بهداشتی، فرهنگ مسجد رفتن، فرهنگ برنامهریزی، افراط و تفریط، تفریحات و سرگرمی در این ماه و مناسک افطار و سحر هستیم.
شمیم وحی و چهل شب هم از زمره دیگر برنامههایی هستند که ساختاری توصیفی و گفتگومحور دارند و در ساعاتی از این ماه، میهمان روزهدارنند.
در حوزه نمایشی هر یک از سریالها باید توانسته باشند همراهانشان را بیابند همانگونه که شما هم دیدهاید نردبام آسمان فضای تاریخی دارد با درونمایه غالبا دینی و اخلاقی و در عبور از پاییز و پنجمین خورشید با درامهای خانوادگی و اجتماعیای روبهروییم که حاوی مفاهیم و ارزشهای انسانی و معنویاند.
میدانیم مناسبتهایی مثل رمضان در جرگه مناسبتهای ثابت قرار گرفته و اطلاعاتی که در باره آن بیان میگردد برگرفته از محتوایی است که نه زیاد میشود نه کم.
از طرفی دیگر تلویزیون در چارچوب رسالت ذاتیای که دارد ناگزیر از پرداختن کامل و عمیق به آنها است شاید این پرسش هم برای شما پیش آمده باشد، در چنین وضعیتی چگونه امکان طراحی تولیداتی وجود خواهد داشت که هر سال نسبت به گذشته از نظر مفهومی و ساختاری عمق و جذابیتی آگاهی بخش و دلنشینتر داشته باشد.
به علت مبنایی بودن سوال برای یافتن پاسخی اقناعکننده باید تامل بیشتری داشت.
ماه رمضان از یک سو با قرآن و شبهای قدرش پیوند دارد و از سویی دیگر، روزهداری برای تزکیه نفس و اتصال به عالم معنویت این ایام همچنین نام و یاد مولا علی(ع) را بر جبیناش ثبت کرده است.
هریک از این محورها، آنچنان گستردگیای از نظر معنایی دارند که امکان ایده پردازی در زمینه موضوعهای گستردهای را حتی برای سالهای طولانی به وجود آورند و تلویزیون را در سوژهیابی، نگرش و چگونگی پرداخت آنها با تنگنا و سختیهایی مواجه نکند. آنچه میماند، گزینش مضامین و نحوه پردازششان برای هریک از شبکههای تلویزیونی در چارچوب جایگاه و تعریفی است که دارند. کاری که باید از سوی کارشناسان صورت پذیرد و اساس آن هم باید ملهم از واقعیت و نیازهای جامعه در ابعاد گوناگون و در زمینههای دینی، اخلاقی و معنوی باشد.
هم شما هم ما شکی نداریم برنامههای ماه رمضان به علت وضعیت خاص و حضور غالب مردم در منازل، بیشتر دیده میشوند. همین عامل است که این توقع را به وجود میآورد، تولیدات هر سال نسبت به سال گذشته متفاوت و اثرگذارتر باشد. ایجاد این موقعیت با اشاراتی که قبل آمد از طریق ایدههای نو، نگرش و پردازش بکر و ساختارهای هنری خلاقهتر ممکن است.
اگر تمامی سریالهای نمایشی این ماه را نمیبینید حتما شماری از شما یکی از آنها را به صورتی مداوم دنبال میکنید.
3 اثری که تاکنون روی آنتن شبکههای 1، 2 و 3 در مقابل نگاهتان قرار دارند، از جنبههای مختلف موضوعی، محتوایی یا ساختاری معمولیاند. نردبام آسمان فضایی تاریخی دارد و داستانی که پرکشش جلوه میکند، اما برای دستیابی به نظری پیرامون میزان تمایل مخاطب به آن باید منتظر نظرسنجیها بود. آن دو سریال دیگر به درونمایههایی میپردازند که نزدیکی ملموستری با مسائل و مشکلات جامعه دارند؟ از این جهت امکان جذب مخاطب انبوهتری را خواهند داشت.
ویژهبرنامهها همه گفتگومحورند. از نظر ساختاری میتوانستند بخشهای متنوعتری داشته باشند که چنین نیست. در همه آنها زبدگانی از عرصههای مختلف برگزیده میشوند و به بیان انگیزه توانمندیو اتکا و اتصالشان به خداوند و معنویت میپردازند.
از این میان ویژهبرنامه معنای زندگی در شبکه 4 سیما کوشش میکند با همین ساختار و با مدد از دیدگاه حکما و فلاسفه و پیشوایان دینی(ع) لایه و جلوههایی از معانی و مفاهیم تودرتو و شگفت حیات انسانی و مراحل و ابعاد گوناگون آن را بشکافد.
بر این باوریم اگر از افراد جامعه خواسته شود به هر یک از آن ویژهبرنامههایی که هماکنون از شبکه یک تا 5 پخش میگردند از جهت کیفیت و تاثیرگذاری نمرهای بدهند احتمالا بیشترین آن برای ماه عسل خواهد بود.
این برنامه با همه تکراری بودنش از نظر موضوع، پرداخت محتوایی ساختار و مجری به علت بهرهای که از خلاقیت و انعطافپذیریهای مجری و دقت در گزینش افراد دارد، همچنان خوش میدرخشد.
از دلایل رموز موفقیت این برنامه که سالها از عمر آن (و تولیدات مشابه با اسمهای دیگر) میگذرد نحوه تعامل مجری و میهمان و رویکرد غالبا حسیگرایانه گفتگوهاست.
نفوذ در ضمیر ناخودآگاه و فراهم کردن زمینه بیان آرزوها و رویاها و عواطف انسانی کسی که از موانع سخت زندگی عبور کرده، اینک همچون سرو ایستاده است. چنان شیرینیای به این گفتگوها میدهد که هر مخاطبی را مجذوب و همراه خویش میکند.
محمدرضا کریمی
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
