تعامل پیچیده القاعده و آل‌سعود

این حمله ناکام پس از سال 2003 میلادی که درگیری دولت ریاض با گروه‌های فعال القاعده وارد فاز نظامی شد نخستین سوءقصد به جان یکی از اعضای خانواده حاکم بود. گروه‌های فعال القاعده در عربستان‌سعودی و یمن که خود را «فداییان شبه‌جزیره عرب» می‌نامند با هدف بیرون کردن اجانب به ویژه آمریکایی‌ها از خاک این کشور دست به حملات مسلحانه علیه دولت می‌زنند.اعضای این گروه‌ها همان کسانی بودند که با دلار‌های نفتی خاندان آل‌سعود آموزش دیده و در افغانستان، پاکستان و بوسنی جنگیدند و در سال 2003 مانند عقابی که آشیانه را ترک کرده بود به خانه بازگشتند.

کارشناسان منطقه دو فرضیه را در خصوص حمله انتحاری ناموفق به محمد بن نایف، معاون وزیر کشور که به نام گروه‌های وابسته به القاعده تمام شده است، مطرح می‌کنند.

1- مقامات سعودی به ویژه افرادی در رده محمد بن‌نایف که علاوه بر معاونت امور امنیتی وزارت کشور، مسوول مبارزه با تروریسم این کشور نیز معرفی شده است به شدت مراقبت می‌شوند و منازل آنان نیز به پیچیده‌ترین و جدیدترین سیستم‌های امنیتی مجهز است بنابر این امکان این‌که فردی با کمربند انتحاری به چند متری محمد بن‌نایف برسد امری تقریبا محال است.این فرضیه می‌گوید ممکن است مقامات عربستان‌سعودی این سناریو را طرح‌ریزی کرده باشند تا موفقیت خود در مبارزه با القاعده را به رخ غرب بکشند و به گرفتن امتیازهای خود از دولت جدید آمریکا ادامه دهند.بزرگترین امتیازی که غرب برای آل‌سعود قائل شده نادیده گرفتن حقوق شهروندی، حقوق بشر، حلقه بسته مدیریت پوسیده پادشاهی و... است.

حکومت عربستان با دستاویز قرار دادن این مساله (‌حمله به معاون وزیر کشور) می‌تواند با شعار مبارزه با تروریسم حجم وسیعی از دستگیری‌ها را آغاز و فضای ناامن و غیر مطمئنی که پس از دستگیری بندر بن‌سلطان به اتهام تلاش برای کودتا ایجاد شده است را پلیسی و امنیتی کند.

اسناد و مدارکی در عراق به دست آمده که نشان می‌دهد بمب‌گذاری‌های چند هفته اخیر در بغداد، پایتخت عراق و سایر شهرهای دیگر این کشور با هدایت و حمایت افرادی در داخل عربستان‌سعودی به وقوع پیوسته است. ریاض پس از ترور نافرجام محمد بن‌نایف می‌تواند ادعا کند خود نیز قربانی تروریسم است.

2- با ادامه بیماری سلطان بن‌عبدالعزیز، ولیعهد و معاون اول نخست‌وزیر این کشور، شاهزاده نایف که اخیرا به عنوان معاون دوم نخست‌وزیر از سوی ملک‌عبدالله معرفی شد امید زیادی دارد که با مرگ سلطان به ولیعهدی و سپس به پادشاهی برسد.

نایف بن‌عبدالعزیز به مخالفت با غرب به ویژه آمریکا و حمایت از گروه‌های رادیکال مشهور است. وی از مخالفان اصلی محاکمه مظنونان به هواداری از القاعده در عربستان‌سعودی بود. بنابراین طیف نزدیک به غرب با این اقدام به نایف هشدار دادند مراقب ادامه روندی باشد که در حمایت از القاعده در پیش گرفته است.