هیولای 6‌ حرفی!

البته این اتفاق تا چند سال پیش در ورزش‌های انفرادی بیشتر رایج بود، از وزنه‌برداری و کشتی و دوومیدانی گرفته تا دوچرخه‌سواری که طبق آمار سرآمد دوپینگ در ورزش است، اما با حرفه‌ای‌تر شدن فوتبال و تحول این رشته ورزشی از نظر اقتصادی و پرداخت‌های مالی، فوتبالیست‌ها هم همچون دیگر ورزشکاران نسبت به استفاده از مواد نیروزا برای افزایش قدرت بدنی، توان فنی و آمادگی جسمانی تمایل نشان دادند.

دوپینگ هیولایی است که به هیچ‌کس و هیچ چیز رحم نمی‌کند، محبوبیت نمی‌شناسد و هر ستاره‌ای را بی‌فروغ می‌کند. دیه‌گو مارادونا آیینه‌ای تمام‌نما از همین ویژگی‌های دوپینگ است، اما چه بسیار نام‌هایی که هنوز و همچنان زیر سایه این پدیده شوم خدشه‌دار می‌شوند.

متاسفانه فوتبال ایران هم از دوپینگ درامان نبوده است، هرچند آمارهای رسمی منتشر شده از سوی فدراسیون پزشکی  ‌ورزشی و کمیته پزشکی فدراسیون فوتبال حکایت از فاصله مطلوب فوتبال کشورمان نسبت به دیگر کشورها در دوپینگ دارد، اما آمارهای غیررسمی نشان می‌دهد تمایل به استفاده از مواد نیروزا بین فوتبالیست‌ها روز به روز افزایش می‌یابد و ادامه این روند در صورتی که با برخورد قاطع مسوولان امر همراه نشود می‌تواند تبعات جبران‌ناپذیری برای فوتبال باشگاهی و ملی ما داشته باشد.

کمبود امکانات و نبود آزمایشگاه مجهز

کمبود امکانات و نداشتن آزمایشگاه‌های مجهز برای انجام تست دوپینگ همواره یکی از مشکلات ورزش ایران در راه برخورد با این پدیده بوده است. دردسر ارسال نمونه‌ها به آزمایشگاه تخصصی دوپینگ در سوئیس برای از بین نرفتن و سالم ماندن نمونه به علت بعد مسافت از یک‌سو و هزینه بالای آن برای ارسال که 40 هزار دلار برآورد شده است‌‌از سوی دیگر‌‌از مهم‌ترین دلایل تعلل‌های احتمالی برای انجام تست دوپینگ است؛ البته وضعیت با گسترش آزمایشگاه‌های تخصصی در کشورهای مختلف از جمله آلمان، سوئیس و انگلیس برای ایران هم بهتر شده، اما همچنان مشکلاتی وجود دارد.

کمیته پزشکی فدراسیون فوتبال، سال گذشته با آزمایشگاه کلن آلمان همکاری داشت، اما در فصل جدید با آزمایشگاه‌های کلن آلمان، سوئیس و انگلیس مکاتبه شده و قرار است با بررسی شرایط، یکی از این آزمایشگاه‌ها انتخاب شود.

اصلاح آیین‌نامه کنترل دوپینگ

احمد هاشمیان، رئیس کمیته پزشکی فدراسیون فوتبال در مورد آخرین برنامه‌های این کمیته برای مبارزه با دوپینگ در لیگ نهم می‌گوید: آیین‌نامه کنترل دوپینگ اصلاح شده است. آیین‌نامه در سال 83 تنظیم شده بود و با توجه به اهمیت و حساسیت موضوع، با آخرین اصلاحات فیفا فاصله داشت، چون قوانین دوپینگ باید به روز باشد بنابراین آیین‌نامه بازنویسی شد تا به این ترتیب احکام صادر شده با قوانین فیفا منافاتی نداشته باشد. خوشبختانه از بهمن سال گذشته که آیین‌‌نامه ملی مبارزه با دوپینگ به تصویب نهایی کمیته بازنگری رسید تاکنون هیچ یک از فعالیت‌های ما مورد اعتراض فیفا نبوده است.

دوپینگ، مربیان و پزشکان

اما مواد نیروزا در عالم فوتبال چطور توزیع می‌شود؟ در ایران باز هم روابط پشت پرده و پنهانی حرف اول را می‌زند. البته علاوه بر افرادی که شناخته شده هستند و این اقلام را در قالب توزیع مواد و داروهای مکمل انجام می‌دهند، دامنه فعالیت به برخی پزشکان تیم‌ها و اعضای کادر فنی گسترش پیدا کرده است، در این زمینه حتی بتازگی منشور اخلاقی فدراسیون فوتبال به عنوان مزاحمی جدی سد راه فعالیت تعدادی از افراد شناخته شده قرار گرفته است.

بازیکن یکی از تیم‌های پایتخت که نمی‌خواهد نامش فاش شود در گفتگو با «جام‌جم» از حقیقتی تلخ پرده برمی‌دارد. وی می‌گوید: خودم شاهد بودم مربی آمپول‌هایی که به عنوان مکمل تهیه کرده بود به پزشک تیم داد و اجبار کرد به بازیکنان تزریق کند. ظاهرا تزریق حداقل 5 نوبت از آن آمپول اثری بلند مدت ایجاد می‌کرد که تست دوپینگ مثبت می‌شد. پزشک تیم پس از تزریق یک نوبت با مربی سر این موضوع اختلاف پیدا کرد و نپذیرفت این کار را انجام دهد.

از دیگر موارد در این ارتباط محرومیت مترجم نام آشنای بلاژویچ و بعدتر برانکوایوانکوویچ بود. گفته می‌شد جرم وی توزیع و فعالیت به عنوان عامل فروش مواد نیروزا بین بازیکنان بوده است، چیزی که البته وی هرگز زیر بار چنین اتهامی نرفت.

پاتوقی در سرخه حصار

در هر صورت این مسائل در فوتبال بیداد می‌کند. بسیاری از مواد نیروزا اثری کوتاه مدت دارند که تنها در تقویت عضلات و قوای جسمانی به صورت مقطعی عمل می‌کنند، اما خیلی از همین داروها نیز که با تبلیغات این چنینی عرضه می‌شوند اثری جبران‌ناپذیر دارند که دیگر کاری از دست ورزشکار بر نمی‌آید. ظاهرا فروشگاهی در سرخه حصار در عرضه مواد نیروزا فعال است که خیلی‌ها می‌گویند پاتوق بسیاری از فوتبالیست‌های نام آشناست، بازیکنانی که یا به طور تصادفی شانس آورده‌اند که نامشان در فهرست مورد نظر برای تست دوپینگ نبوده است یا روابطی دارند که این اتفاق به هر صورت تاکنون رخ نداده است.

دوپینگ و نیاز به برخورد قاطع فدراسیون فوتبال

برای نخستین بار تیم ملی فوتبال کشورمان نزدیک به 20 سال پیش قبل از مسابقه‌های جام‌جهانی 90 ایتالیا از بابت این موضوع لطمه خورد؛ البته به قول یکی از مربیان قدیمی، آن روزها دوپینگ هم هنوز کلاس امروزی را پیدا نکرده بود و مواد مصرفی قطعا با مواد امروزی تفاوت‌هایی داشت.

تیم ملی فوتبال در آستانه مسابقه‌های مقدماتی جام‌جهانی 90 ایتالیا با محرومیت 5 بازیکن وقت خود مواجه شد و با در پیش گرفتن سیر نزولی ، میدان را برای امارات خالی کرد.

مهدی مناجاتی، سرمربی آن دوره تیم ملی فوتبال کشورمان در این خصوص به «جام‌جم» می‌گوید: متاسفانه آن زمان علت اصلی ناکامی تیم ملی همین بود، اما‌ آن موقع خلاف‌‌هایی که بازیکنان می‌توانستند مرتکب شوند مشخص بود و خیلی زود عیان می‌شد، اما حالا با این که وضعیت بدتر از گذشته شده است، متاسفانه با‌ آرامش با این بازیکنان برخورد می‌شود.

وی ادامه داد: باید همیشه در نظر داشت که ورزش ما در مقاطعی واقعا به دیکتاتوری نیاز دارد. در بعضی‌جاها مثل دوپینگ، احترام، جانم و عزیزم جواب نمی‌دهد. باید هر دو در کنار هم باشد تا ورزشکار حساب کار دستش باشد. الان وضعیت بعضی بازیکنان به نحوی است که حتی یک بچه علاقه‌مند به فوتبال می‌تواند حدس بزند که مشکوک به دوپینگ است یا نه، اما سال‌هاست چنین کاری انجام می‌شود و برخوردی دیده نمی‌شود.

منشور اخلاقی، بازی با کلمات

مناجاتی معتقد است منشور اخلاقی که یکی از موارد ‌آن مبارزه با دوپینگ است راهکاری اساسی برای برخورد با تخلف‌ها نیست. وی می‌گوید: طرح واژه منشور اخلاقی در ورزش از اساس مشکل دارد،‌ چون ورزش بر پایه سلامت ، پاکی و اخلاق است و اگر غیر از آن باشد عجیب است، بنابراین بهتر است به جای بازی با کلمات ، ورزش را به معنای واقعی اخلاقی کنیم.

او حتی به موضوع دیگری در ارتباط با دوپینگ اشاره می‌کند که قابل تامل است. مناجاتی خاطرنشان می‌کند: همه چیز براساس روابط کاملا تعریف شده در فوتبال رخ می‌دهد. به مربیان نگاه کنید. برخی از آنها در پایان هر فصل مثل عقربه ساعت جابه‌جا می‌شوند. هیچ باشگاهی فرد جدیدی را که حتی مدرکA مربیگری دارد به این چرخه راه نمی‌دهد، چون در مورد حتی دوپینگ بسیاری از این افراد نفرات خودشان را دارند که بدون دردسر کارهایی می‌کنند که به سود آن باشگاه تمام می‌شود. ورزش ما بخصوص فوتبال متاسفانه به راهی می‌رود که پایان خوشی ندارد.

فدراسیون فوتبال فرهنگ‌سازی کند

اولین دوپینگی‌های ایران که در فوتبال به صورت جدی معرفی و با محرومیت مواجه شدند نعیم سعداوی و فرشاد فلاحت‌زاده بودند، البته در این ارتباط یکی از پزشکان قدیمی فعال در فوتبال معتقد است اگر قرار بود الان از برخی بازیکنان با جدیت تست گرفته شود مشابه این بازیکنان بسیار بوده‌اند که تاکنون در دام تست نیفتاده‌اند.

اما نعیم سعداوی هنوز معتقد است به خاطر کاری که انجام نداده بود مجازات شده و هدف تنها تخریب فوتبال ایران از سوی AFC بوده است. او که پرسپولیس را به عنوان یار کمکی در جام باشگاه‌های آسیا همراهی می‌کرده است با این مشکل مواجه شده و حالا بعد از این همه سال می‌گوید باید مسوولان ورزش در اندیشه فرهنگ‌سازی برای جوانان باشند.

سعداوی به «جام‌جم» می‌گوید:‌ آن زمان من با تیم مشکل داشتم و می‌دانستم حتی یک دقیقه هم بازی نمی‌کنم، بنابراین با این اختلاف و بدون هیچ انگیزه‌ای چه دلیلی برای دوپینگ وجود داشت، آن زمان روابط ایران با کنفدراسیون فوتبال آسیا مطلوب نبود و ظاهرا قصد تخریب فوتبال ایران را داشتند.

وی ادامه می‌دهد: به نظر من کمیته پزشکی فدراسیون فوتبال باید با انجام آزمایش‌های متعدد در وقت‌های مناسب با این پدیده با جدیت برخورد کند. بازیکنان هم باید به هر حال توجیه شوند که در صورت استفاده از مواد نیروزا از نظر فیزیکی با خطراتی روبه‌رو می‌شوند که تا آخر عمر قابل جبران نیست. الان امکانات و تجهیزات بهتر از سال‌های گذشته است و اگر جدیت مسوولان هم بیشتر شود تمایل بازیکنان برای استفاده از این مواد کمتر می‌شود.

فرار از لیگ برتر به خاطر دوپینگ

بعضی بازیکنان لیگ برتری که با افزایش سن نسبت به استفاده از مواد نیروزا ترغیب می‌شوند برای رهایی از تست دوپینگ در سطح اول فوتبال کشور به دسته اول پناه می‌برند. این اتفاق در فصل‌های گذشته بیشتر رخ می‌داد، اما با پیگیری‌هایی که در مسابقه‌های دسته اول هم انجام شد، این راه تا حد بسیاری برای بازیکنان بسته شد. در هر صورت با افزایش آمار انجام تست دوپینگ در سال گذشته وضعیت تا حدی رو به بهبود است. سال قبل برای نخستین بار رکورد تست‌گیری 124 نمونه در فوتبال کشور شکسته شد. از این تعداد 80 نمونه مربوط به لیگ برتر و باقی آن به دیگر مسابقه‌ها اختصاص داشت که البته از این تعداد 2 نمونه مثبت بوده است.

ورزشکاران هوشیار باشند

ورزشکاران باید در استفاده از مکمل‌ها نیز هوشیار باشند؛ هرچند بسیاری از مکمل‌ها برای ورزشکاران مجاز شناخته می‌شوند، اما احتمال آلودگی آنها وجود دارد، بنابراین باید از منابع تهیه داروهای مکمل مطمئن باشند. طبق تحقیقات حتی 90 درصد مکمل‌های موجود در آمریکا آلوده بوده و باید در این خصوص مراقبت‌های ویژه‌ای صورت بگیرد.

برخورد با تمام کسانی که در تهیه و توزیع مواد نیروزا یا مواد مکمل آلوده نقش دارند در فصل جدید از اولویت‌های کمیته پزشکی فدراسیون فوتبال است. هاشمیان رئیس این کمیته می‌گوید، تمام موارد به طور دقیق بررسی می‌شود و افرادی که حتی کوچک‌ترین تاثیری در مثبت شدن نمونه دوپینگ ورزشکار داشته باشند، تنبیه می‌شوند.

سارا احمدیان