رویکرد ترکیه در قبال عراق

هوشیار زیباری، وزیر امور خارجه عراق در پایان مذاکراتش با هیات ترکیه در کنفرانس خبری مشترکی با همتای ترکش که سه‌شنبه گذشته برگزار شد از عزم واقعی دو طرف برای حل بحران کم‌آبی عراق و احیای مکانیسم توزیع آب فرات بین سوریه، ترکیه و عراق خبر داد.

داووداوغلو در این نشست که در پایان اولین دیدار رسمی او از عراق پس از رسیدن به پست وزارت امور خارجه ترکیه در ماه می -اردیبهشت- سال جاری برگزار شد، گفت: ترکیه مشکلات زارعان عراقی را مشکل زارعان خود می‌پندارد. او با یادآوری این که کشورش طی 3 ماهه گذشته سهمیه آبی عراق و سوریه از سرچشمه‌های فرات را افزایش داده و مترصد افزایش بیشتر آن است، افزود: ما به دنبال ارتقای بهره‌وری آب در عراق هستیم.

اگرچه نظام حاکم بر ترکیه گرایشات سکولار دارد لیکن این کشور طی سال‌های اخیر سعی کرده است جایگاه خود را در جهان اسلام ارتقا بخشد و در قامت بازیگری کلیدی در حل مشکلات این باشگاه ظاهر شود. تلاش ترکیه در این حوزه از تلاش برای میانجیگری بین حماس و رژیم‌صهیونیستی تا رایزنی برای بهبود روابط با گروه‌های شیعی عراق چون جنبش صدر را در بر می‌گیرد.

داووداوغلو طی سخنان خود در نشست خبری مشترک با زیباری به شکلی ظریف ارسال آب بیشتر از سرچشمه‌های فرات برای عراق را به حل مشکلات امنیتی کشور با مناطق کردنشین عراق از طریق راهکارهای دیپلماتیک و نظامی پیوند زد.

او از رویکرد جدید آنکارا برای حل معضل کردها با بهبود روابط با اقلیت کرد ترکیه و توسعه مناسبات با اقلیم کردستان عراق از طریق برداشتن گام‌هایی چون ایجاد اولین کنسولگری ترکیه در اربیل به عنوان مکمل راهکارهای نظامی برای پایان دادن به اقدامات خشونت‌آمیز PKK نام برد.

هرچند داوود اوغلو در توضیح دستاوردهای سفر به بغداد بارها از تلفیق تغییر رویکرد کشورش در قبال معضل کردها و تحولات جاری عراق به عنوان محرک آغاز حل مساله کردها سخن گفت اما به نظر می‌رسد عراقی‌ها به منابع آبی سرشار ترکیه در جنوب شرقی این کشور و ترک‌ها به پتانسیل دولت عراق برای کمک به کاهش حملات PKK از طریق قلمرو عراق به منافع خود چشم دوخته‌اند.

وداع با بین‌النهرین سبز

عراق، جایی که اولین تمدن‌های بشری در بین‌النهرین یا همان قلمرو بین دجله و فرات شکل گرفت برای تامین آب مورد نیاز خود نیازمند گشاده‌دستی فرات است که پس از سرچشمه گرفتن از رشته‌کوه‌های آناتولی در ترکیه و با عبور از خاک سوریه به این کشور می‌رسد.

دجله هم که به طور مستقیم از ترکیه وارد خاک عراق می‌شود در تامین آب مورد نیاز این کشور موثر است اما به اندازه فرات برای عراقی‌ها اهمیت ندارد.

به گفته داووداوغلو، ترکیه برای کمک به بخش کشاورزی عراق حجم آب خروجی به سوریه را به حدود 500 مترمکعب در ثانیه افزایش داده است. براساس توافقنامه جاری سوریه 58 درصد آب ورودی از ترکیه یعنی معادل 290 مترمکعب را به عراق می‌فرستد. این در حالی است که وزارت آب عراق با توجه به خشکسالی‌های اخیر خواستار افزایش سهم این کشور به 500 مترمکعب در ثانیه است.

عراق در حال پشت سر گذاشتن پنجمین سال پیاپی خشکسالی است و پیش‌بینی می‌شود زارعان این کشور امسال کمترین حجم برداشت را طی یک دهه گذشته داشته باشند.

توافق دوجانبه

اگر آب برای عراق مهم‌ترین مساله در مناسبات دوجانبه‌اش با ترکیه است برای آنکارا مهار PKK اهمیتی حیاتی دارد. زیباری در نشست مشترک خبری با داووداوغلو تصریح کرد بغداد خود را متعهد به جلوگیری از ادامه حملات PKK به ترکیه با استفاده از خاک عراق می‌داند.

او از تدوین راهکاری برای ایجاد یک مرکز عملیاتی مشترک در اربیل، پایتخت اقلیم کردستان عراق برای هماهنگ‌سازی اقدامات دو طرف به علاوه آمریکا علیه PKK از طریق اشتراک اطلاعاتی و عملیات نظامی گفت.

شمال عراق از سال 1991 میلادی و پس از شکست ارتش صدام در جنگ اول خلیج‌فارس به طور مستقل مدیریت شده است. با این حال دولت اقلیم کردستان به دلایل مختلف رغبت چندانی به مهار PKK و جلوگیری از استفاده این گروه از خاک عراق برای انجام حملات نظامی علیه ترکیه نشان نمی‌دهد.

ترکیه به عنوان بزرگ‌ترین شریک تجاری عراق نقش عمده‌ای در بازسازی اقتصادی عراق ایفا می‌کند. حجم مبادلات تجاری دو طرف در حال حاضر حدود 7 میلیارد دلار در سال است که پیش‌بینی می‌شود طی یک سال آینده به 20 میلیارد دلار بالغ شود.

منبع:کریستین ساینس مانیتور
مترجم: فرزین تکلو