آسیب‌های پوستی در کمین ورزشکاران

دکتر یحیی دولتی، رئیس مرکز آموزش و پژوهش بیماری‌های پوست و جذام دانشگاه علوم پزشکی تهران درباره این آسیب‌ها می‌گوید: در جریان اغلب فعالیت‌های ورزشی پوست و ضمایم آن تحت آزار مداوم ناشی از ضربه (تروما) و سایر عوامل محیطی است که می‌توانند باعث ایجاد آسیب پوست شوند. فعالیت‌های پوستی نیز می‌توانند زمینه فعال شدن برخی از عفونت‌های پوستی و نیز شدت یافتن بیماری‌های پوستی را که از قبل وجود داشته‌اند، فراهم آورند.

وی بیشترین آسیب پوستی در فعالیت‌های ورزشی را مربوط به پاها می‌داند و می‌افزاید: یکی از عوارض فعالیت‌های ورزشی تاول ناشی از ساییدگی است که در اثر مالش بیش از حد پوست ایجاد می‌شود. این عارضه بیشتر در پاها دیده می‌شود، زیرا محیط‌های گرم و مرطوب مانند کفش ورزشکاران با افزایش اصطکاک خطر پدید آمدن این تاول‌ها را افزایش می‌دهد.

مهم‌ترین راه پیشگیری از ایجاد این عارضه نیز استفاده از کفش ورزشی مناسب است، اما روش‌هایی مانند استفاده کردن از جوراب‌های جاذب و پودر پا و همچنین استفاده از جوراب‌هایی از جنس اکریل که اصطکاک را کاهش می‌دهند یا استفاده از دو جفت جوراب از دوجنس مختلف که تماس بین آنها اصطکاک را به حداقل برساند نیز می‌تواند، موثر باشد.

دکتر دولتی همچنین به عارضه پینه اشاره می‌کند و با بیان این‌که پینه روی نواحی پوست که در معرض تروما و اصطکاک مکرر هستند و در موارد زیادی بر روی مواضعی که قبلا روی آنها تاول ناشی از سایش وجود داشته است، ایجاد می‌شود، می‌گوید: علاوه بر پاها که شایع‌ترین محل پدید آمدن پینه هستند، این ضایعات در پوست دست ژیمناست‌ها، تنیس بازان و وزنه‌برداران نیز دیده می‌شوند.

وی توصیه می‌کند ورزشکاران برای جلوگیری از ایجاد پینه در پاها از کفی‌های مناسب در کفش‌ها استفاده کنند و در صورت پدید آمدن پینه در پاها، می‌توانند سطح ضایعه را با سنگ پا و پس از مرطوب کردن پوست با آب گرم بسایند. همچنین، بانظر پزشک متخصص پوست می‌توان از ترکیباتی مانند سالیسیلیک اسید موضعی که قسمت ضخیم شده پوست را حل می‌کند، استفاده کرد.

میخچه یکی دیگر از عوارضی است که ممکن است ورزشکاران را درگیر کند. میخچه اغلب بر روی یک برآمدگی استخوانی قرار دارد و در بیشتر موارد دردناک است و یا در صورت اعمال فشار روی آن بیمار احساس درد می‌کند. علت پدید آمدن اغلب میخچه‌ها، استفاده از کفش‌های نامناسب یا وجود شکل غیر طبیعی استخوان‌های پا است. استفاده طولانی مدت از کفش‌های نامناسب خود می‌تواند باعث تغییر شکل دائمی‌ پاها شده و میخچه‌هایی را که از قبل وجود داشته‌اند، تشدید کنند.

دکتر دولتی می‌گوید: برای درمان میخچه باید با پزشک متخصص پوست مشورت کرد تا در صورت لزوم با استفاده از دارو یا جراحی نسبت به درمان آن اقدام کند. برای پیشگیری از پدید آمدن میخچه یا عود آن نیز باید با استفاده از کفی‌های مناسب نسبت به کاهش فشار نامناسب بر روی قسمت‌هایی از پا که بیشتر مستعد این ضایعات هستند، اقدام کرد.

فرو رفتن ناخن در گوشت انگشت پا از جمله عارضه‌هایی است که در کسانی که ورزش هم نمی‌کنند، دیده می‌شود. اما این مشکل در ورزشکاران بخصوص ورزشکاران حرفه‌ای اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند، زیرا می‌تواند بر عملکرد آنها تاثیر بگذارد. دکتر دولتی شایع‌ترین علت ایجاد این عارضه را استفاده از کفش‌های نامناسب می‌داند که با اعمال فشار قسمت خارجی ناخن را به داخل پوست رانده و باعث می‌شود ناخن همانند یک جسم خارجی عمل کرده و نسبت به آن واکنش التهابی ایجاد شود.

برای پیشگیری از ایجاد این عارضه نیز باید از کفش‌هایی که قسمت پنجه آنها پهن باشد استفاده کرد و کوتاه کردن ناخن‌ها به صورت صاف (و نه هلالی) انجام گیرد. در موارد شدیدتر ممکن است نیاز به مداخله جراحی به منظور خارج کردن یک قسمت یا تمامی ‌صفحه ناخن وجود داشته باشد.

پاشنه سیاه و کف دست سیاه نیز از عوارضی است که بیشتر در افراد جوان بالغ مشاهده می‌شود.

دکتر دولتی در توضیح این عارضه می‌گوید: پاشنه سیاه پدید آمدن خونمردگی‌های عرضی در حاشیه فوقانی پاشنه است که معمولا بدون درد هستند و در ورزش‌هایی مانند تنیس و بسکتبال که در آنها حرکت و توقف‌های ناگهانی زیادی صورت می‌گیرد، مشاهده می‌شود. ضایعه مشابه این عارضه در کف دست وزنه‌برداران، ژیمناست‌ها، گلف بازان، تنیس‌بازان، کوهنوردان و بازیکنان بیسبال نیز وجود دارد.

وی با بیان این‌که این ضایعات ممکن است با نوعی از سرطان پوست اشتباه گرفته شود، می‌گوید: با استراحت، ضایعات در عرض 2 تا 3 هفته پاک می‌شوند و در صورت تمایل به برطرف کردن زودتر ضایعات برداشتن لایه سطحی پوست ممکن است کمک کند. برای پیشگیری از ایجاد و یا عود این عارضه ممکن است استفاده از کفی‌های مناسب کمک کننده باشد.

رئیس انجمن متخصصان پوست برآمدگی‌های ناشی از فشار را یکی دیگر از ضایعاتی برمی‌شمارد که ورزشکاران به آن دچار می‌شوند و به شکل بیرون‌زدگی‌های 2 تا 5 میلی‌متری در سطوح داخلی یا خارجی پاشنه پا بروز می‌کند.

وی علت ایجاد این برآمدگی‌ها را بیرون زدن چربی زیر جلدی به داخل قسمت‌های عمقی پوست ذکر می‌کند و می‌گوید: این ضایعات ممکن است دردناک یا بدون درد باشند و معمولا فقط در هنگامی‌که فرد ایستاده باشد، قابل رویت است. این ضایعات بیش از همه در دوندگان دوهای استقامت مشاهده می‌شوند و استفاده از کفی‌های مخصوصی که پاشنه را در بر می‌گیرند می‌تواند به کاهش درد این ضایعات کمک کند.

عارضه دیگری که ورزشکاران را دچار می‌کند درد پای تنیس بازان است که به خونریزی‌های دردناک زیر ناخن‌های انگشتان پا اطلاق می‌شود و بیشتر از همه در انگشتان اول و دوم پاها و اغلب به صورت دو طرفه مشاهده می‌شود. البته این ضایعات مختص تنیس‌بازان نیست و در دوندگان، اسکی‌بازان، کوهنوردان و برخی رشته‌های دیگر نیز مشاهده می‌شوند.

دکتر علیرضا خاتمی،‌ ‌متخصص پوست و استادیار پوست مرکز آموزش و پژوهش بیماری‌های پوست و جذام دانشگاه علوم پزشکی تهران درباره عارضه درد پای تنیس‌بازان می‌گوید: این خونریزی‌ها اغلب با تغییر شکل ناخن به خصوص جدا شدن صفحه ناخن از بستر ناخن و ضخیم شدن لایه شاخی پوست مجاور ناخن همراه است. استفاده از کفش‌های مناسب دارای جای کافی در ناحیه پنجه که امکان خم شدن انگشتان پا به سمت عقب را فراهم آورد یا استفاده از نواری از پارچه که امکان به جلو لغزیدن پا در داخل کفش را کاهش دهد، در درمان و پیشگیری از این عارضه موثر است. همچنین، کوتاه نگه داشتن ناخن‌های پا به شکل لبه‌ای صاف می‌تواند به پیشگیری از ایجاد این عارضه کمک کند. تخلیه خون زیر ناخن موجب تسکین سریع درد می‌شود.

وی می‌افزاید: درد پای تنیس‌بازان معمولا کوتاه مدت است و در صورتی که درد ادامه یابد باید به شکستگی فکر کرد و بیمار مورد ارزیابی با استفاده از رادیوگرافی قرار گیرد. سینه دوندگان نیز عارضه دیگری است که با پدید آمدن زخم سطحی (خوردگی پوست)، ترک‌های دردناک و بعضا دارای خونریزی در نوک پستان دوندگان ظاهر می‌شود.

دکتر خاتمی ‌با بیان این‌که این ضایعات بر اثر تحریک و سایش مداوم پوست محافظت نشده نوک پستان با الیاف پارچه‌های سخت ایجاد می‌شود، می‌گوید: استفاده از لباس‌های نرم از جنس الیاف نیمه صناعی و ابریشم و یا دویدن بدون پوشیدن پیراهن از راه‌های پیشگیری از این مشکل است.

وی همچنین به عفونت‌های قارچی پا به عنوان شایع‌ترین عفونت پوستی که در هر دو گروه ورزشکاران آماتور و حرفه‌ای مشاهده می‌شود، اشاره می‌کند و می‌افزاید: محیط گرم و مرطوب مانند آنچه در کفش ورزشکاران وجود دارد، افزایش سطح گاز کربنیک محیط و اثر مسدود کنندگی تهویه ناشی از تعریق، جوراب و کفش ورزشکاران از محیط‌های مناسب این عفونت است.

دکتر خاتمی‌می‌گوید: شایع‌ترین محل‌های کسب عفونت نیز دوش، رختکن و کنار استخرها هستند که در آنها قارچ‌های عفونت زا وجود دارند. عفونت قارچی پا به شکل‌های مختلف تظاهر می‌کند و ممکن است بدون علامت و مزمن باشد یا به شکل حاد و با خارش تظاهر کند. ممکن است کف پا درگیر باشد یا عفونت بین انگشتان پا باشد.

برای درمان لازم است با نظر پزشک متخصص از ترکیبات ضد قارچ موضعی یا خوراکی استفاده شود. خشک نگاه داشتن پاها با استفاده از پودر پا یا محلول کلرید آلومینیوم 20 درصد می‌تواند در پیشگیری و کمک به درمان موثر واقع شود.