سنجش سلاطین

این نظرسنجی بی‌‌سابقه به طور مشترک توسط هفته‌نامه تل‌کوئل و روزنامه فرانسوی لوموند به مناسبت دهمین سالگرد آغاز پادشاهی ملک محمد ششم انجام شد. نتیجه این نظرسنجی که در مطلبی تحت عنوان «مردم در مورد پادشاه قضاوت می‌کنند» در آخرین شماره تل‌کوئل منتشر شد از رضایتمندی 91 درصدی شهروندان مراکش از زمامداری ملک محمد ششم حکایت داشت. با این حال دولت اجازه نداد این نشریه حتی به کیوسک‌های روزنامه‌فروشی برسد. تمامی 100 هزار نسخه منتشر شده نشریه تل‌‌کوئل و نسخه عربی آن به نام «نشانه» به دستور وزیر فرهنگ مغرب از چاپخانه تحویل گرفته شد و دولت همچنین مانع از توزیع یکی از شماره‌های لوموند شد که نتیجه نظرسنجی در آن انتشار یافته بود.

احمد بن‌شمس، سردبیر تل‌کوئل با ابراز شگفتی از واکنش دور از انتظار دولت به نظرسنجی صورت گرفته می‌گوید اگر نتیجه نظرسنجی به نفع حاکمیت پادشاهی مراکش نبود چنین واکنشی قابل پیش‌بینی بود لیکن با توجه به نظر مثبت شرکت‌کنندگان در این نظرسنجی نسبت به خانواده سلطنتی مراکش مشخص نیست چرا وزارت فرهنگ با این حساسیت با مساله برخورد کرده است.

عملکرد اخیر وزارت فرهنگ مراکش که تنها مشتی نمونه خروار در اعمال مشت آهنین در مواجهه با مطبوعات است با استناد به قانون مطبوعات صورت پذیرفت که انتشار هر مطلبی علیه خاندان سلطنتی را منع کرده و نشریه خاطی را مشمول تعطیلی و مسوولانش را در معرض تعقیب قضایی قرار می‌دهد. ملک محمد ششم در سال 1999 در میان انتظارات جامعه برای آزادی‌های بیشتر و باز شدن فضای سیاسی کشور، قدرت را به دست گرفت. در ماه‌های نخستین پس از روی کار آمدن او نشریات جدیدی پا به‌عرصه حیات گذاشتند که پرداختن به موضوعات ممنوعه به بخشی از فعالیت‌شان تبدیل شده بود. عمر این نسل جدید از مطبوعات خیلی دوام نیاورد.

بر اساس یکی از گزارش‌های خبرنگاران بدون مرز در دوران زمامداری شاه جدید روزنامه‌نگاران مغربی در مجموع به تحمل 25 سال حبس و پرداخت 9/2 میلیون دلار جریمه محکوم شده‌اند.

تقریبا تمامی روزنامه‌های مراکش روز 20 ژوئیه (29 تیر) در اعتراض به توقیف تل‌‌کوئل صفحات میانی خود را سفید چاپ کردند و وبلاگ‌نویس‌های مراکش که طی سال‌های اخیر فارغ از محدودیت‌های اعمال شده بر رسانه‌های مکتوب به یکه‌تازی مشغول هستند از قوانین مطبوعاتی کشور به عنوان ابزار هجمه علیه آزادی یاد می‌کنند.

درس عبرتی برای دیگران

به ظاهر وزارت فرهنگ مغرب برای جلوگیری از انجام نظرسنجی‌های مشابه توسط نشریات تصمیم به توقیف تل‌کوئل و جلوگیری از ادامه فعالیت آن گرفته است وگرنه نفس نظرسنجی انجام شده توسط این هفته‌نامه به ضرر حاکمیت پادشاهی این کشور نبوده است.

همان‌طور که سابقه نظام‌های خودکامه در سایر جاهای دنیا نشان داده است مردم کشورهایی که حاکمیت‌هایی خودکامه دارند رغبتی به ابراز دیدگاه‌های واقعی خود در پاسخ به سوالاتی که در نظرسنجی‌ها طرح می‌شود، نشان نمی‌دهند چرا که از عواقب بازگو کردن حقیقت می ترسند.

با این حال باب شدن انجام نظرسنجی‌ ممکن است در درازمدت گرایش به محافظه‌کاری را در مردم کاهش دهد. نتیجه بررسی‌های اخیر یک نهاد امدادرسان خارجی در مراکش گواهی بر این ادعا است.

توقف در نقطه صفر

از نظر مقامات مراکشی نفس انجام نظرسنجی در مورد عملکرد ملک محمد ششم نوعی هجمه علیه او و خطری برای مشروعیت حاکمیتش است و کوتاه آمدن در قبال چنین اقداماتی در مجموع حاکمیت پادشاهی را متزلزل می‌کند.

وزارت فرهنگ و ارتباطات مغرب پس از توقیف تل‌کوئل با انتشار بیانیه‌ای به صراحت اعلام کرده بود کسی حق سنجش خاندان سلطنتی را ندارد و دولت با چنین مواردی با قاطعیت برخورد می‌کند. در واقع دولت به‌رغم آگاهی از رضایت نسبی مردم از ملک محمد ششم و عملکردش نگران این است که باب شدن انجام نظرسنجی در مورد او راه را برای طرح موضوعاتی چون افزایش نظارت بر خاندان سلطنتی هموار کند.

در چنین شرایطی دولت با چراغ سبز خاندان سلطنتی ترجیح می‌دهد در همین بدو امر برای همیشه مسیر گفتگو پیرامون مشروعیت، اعتبار و کارکردهای خاندان سلطنتی را مسدود کند و از این رهگذر جلوی دردسرهای احتمالی بعدی را هم یکبار برای همیشه بگیرد.