مرگ خاموش کتیبه‌های نقش رستم

نقش رستم مجموعه باستانی با ارزشی است که در فاصله 5/6 کیلومتری از محوطه باستانی تخت جمشید واقع شده است و نام آن مانند نامهای تخت جمشید، نقش رجب و بسیاری نامهای مکانهای تاریخی دیگر ارتباط مستقیم تاریخی با آثار موجود در آن ندارد.

در این مجموعه مهم تاریخی آرامگاه چند تن از پادشاهان هخامنشی (از جمله داریوش بزرگ و خشایارشا)، نقش برجسته‌هایی از وقایع مهم دوران ساسانیان (از جمله تاجگذاری اردشیر بابکان و پیروزی شاپور اول بر امپراتوران روم)، بنایی موسوم به کعبه زرتشت و نقش‌برجسته ویران‌شده‌ای از دوران ایلامیان قرار دارد.

با این همه این بنای تاریخی به علت عدم حفاظت علمی و فقدان تلاشهای لازم برای نگهداری و احیای آن توسط مدیران بنیاد پژوهشی پارسه و مسئولان سازمان میراث فرهنگی در آستانه مرگی خاموش قرار دارد. مرگی که به نظر می رسد چندان هم برای سازمان میراث فرهنگی اهمیتی ندارد. چه در چهار سال گذشته و سالهای پیش از آن کمترین اقدام موثر و در خور توجهی برای حفاظت و نگهداری از این بنای مهم تاریخی صورت نگرفته است.

 این مجموعه مهم تاریخی سالهاست که در اثر بی توجهی مسئولین و به دلیل قرار داشتن در معرض عوامل محل طبیعی و انسانی، در آستانه نابودی و تخریبی جبران ناپذیر قرار دارد.

بخش اعظمی از نوشته ها به علت قرار گرفتن در معرض عوامل مخرب طبیعی در حال محو شدن و نابودی است. در

تاثیر جبران ناپذیر عوامل مخل بیولوژیکی بر بخشهای مختلف آثار سنگی و صخره ای موجود در مجموعه تاریخی نقش رستم. تاثیرات رطوبت ناشی از تعامل این اثر گرانقدر تاریخی با آلاینده های محیطی موجب بروز عارضه هایی از جمله تغییر رنگ، انحلال بخشهای ضعیف سنگ، تجزیه سنگ توسط عوامل بیولوژیکی و گیاهان، پدیده تبلور نمکها، پدیده اکسیداسیون کانی های فلزی موجود در ساختار سنگ و ... به خوبی قابل مشاهده است.

در برخی از کتیبه های ساسانی به علت ریختگی و انحلال سنگ نوشته در حال نابودی کامل است و کارشناسان باستان شناسی و مرمت پیش بینی می کنند که با توجه به سرعت زیاد روند فرسایش آن، شاید تاکمتر از چند سال دیگر اثری از این قطعه با ارزش تاریخی باقی نماند.

 رشد و نمو گیاهان در دل یک بنای تاریخی آیا معنایی جز مرگ تدریجی تمدن و تاریخ یک ملت دارد؟ شرایط زیست این گیاهان باعث رویش و گسترش عوامل مخل دیگر طبیعی در این آثار با ارزش تاریخی شده است.

تبلور نمکهای محلول در سنگ بر جداره خارجی کتیبه که بر اثر بی توجهی به تاثیرات ناشی از بارش مستقیم باران و رطوبت محیطی، قطعه‌ای از کتیبه را متلاشی کرده است.

انحلال کامل یکی از ستونهای برجسته نقش رستم که عامل اصلی آن هوازدگی و عدم توجه به مقوله حفاظت اضطراری از یک اثر با ارزش تاریخی است، باعث شده تا بخشی از آرامگاه داریوش دوم به کلی نابود گردد.

کارشناسان مرمت معتقدند که با کمترین هزینه ها و تنها با استفاده از تکنولوژی نانو می توان به راحتی  از آثار این چنینی در مقابله با عوامل و عوارض طبیعی تا حد مطلوبی محافظت کرد. امری که البته سالهاست در ایران اتفاق نیفتاده است.

بی توجهی به وضعیت اضطراری بخش دیگری از آرامگاه داریوش، موجب ایجاد شکاف و حفره در پایه های این اثر باارزش تاریخی شده است و خطر فروپاشی کامل این اثر مهم باستانی و بروز حادثه برای بازدیدکنندگان را به همراه دارد.

رها شدگی بخشهای مختلف مجموعه نقش رستم در برابر عوامل متعدد طبیعی باعث انحلال، هوا زدگی و از بین رفتن ارزشهای هنری آن شده است.

مهر