شاخ غول را بشکن

قانونا هر پسر 18 ساله‌ای بعد از گرفتن دیپلم یا باید خودش را برای دانشگاه رفتن آماده کند یا این‌که باروبندیلش را ببندد و خودش را قاطی سربازهای وطن کند.

همین مساله دانش‌آموزان پسری را که در آستانه گرفتن دیپلم هستند دچار درگیری ذهنی می‌کند. البته قانون جدیدی در این باره در مجلس شورای اسلامی ‌در دست تصویب است که یک امکان دو ساله را به تازه دیپلمه‌ها می‌دهد.

یکی از دلایل سربازی نرفتن آنهایی که باید سربازی بروند و اسم اداری‌شان هم «مشمولان خدمت» است، مدت زمان خدمت است. البته در کشور ما این تنها پسرها هستند که باید دوره خدمت سربازی را بگذرانند و دخترها می‌توانند با خیال راحت چند سالی را پشت کنکور بمانند.

خیلی از پسرهایی که اسمشان «مشمول» است هم با این‌که سال‌هاست از زمان خدمت سربازی‌شان گذشته همچنان منتظر قانون جدیدی برای معافیت هستند تا شاید از روی اقبال خوش، شرایط آنها در این قانون جدید بگنجد.

یک سری جملات و عبارات هست که سربازی را به ذهن می‌آورد.

البته بعضی از این جملات به خاطر وجود لغت «سربازی» در آنهاست که آدم را یاد خدمت نظام وظیفه می‌اندازد. مثل جمله «باید بره، سربازی ازش یه مرد می‌سازه»، یا جمله «زمان ما سربازی اینجوری نبود که. »

قوانین سربازی در ایران

مدت خدمت سربازی در ایران 30 سال است. تعجب کردید؟ توضیحش این است که این مدت به 4 دوره ضرورت، احتیاط، ذخیره اول و ذخیره دوم تقسیم می‌شود. در دوره اجباری همه پسرهایی که 18 سالگی‌شان تمام می‌شود و وارد 19 سالگی می‌شوند، یکی از واجبات زندگی‌شان سربازی رفتن است.

مدت دوره خدمت سربازی براساس قانون 24 ماه است. البته طبق قوانین جدیدتر این مدت بین 17 تا 20 ماه است که در مناطق عملیاتی، محروم و مرزی این مدت زمان کمی‌بالا پایین می‌شود. ضمن این‌که شما می‌توانید در صورتی که واجد یک سری شرایط باشید از معافیت‌های ویژه‌ای که شامل معافیت‌های معلولان، زلزله‌زدگان، افراد ایرانی خارج از کشور، عفو رهبری، معافیت‌های خاص که مربوط به خانوده‌های شهدا، مفقودالاثرها، اسرا و جانبازان می‌شود، معافیت‌های کفالت، معافیت‌های تعهد به خدمت و معافیت‌های بیماران استفاده کنید. مثلا اگر شما تا قبل از پایان سال 1382 از کشور خارج شده‌اید و 2 سال در خارج از ایران زندگی کرده‌اید، می‌توانید با پرداخت 5 میلیون تومان خدمت سربازی‌تان را بخرید.

یا مثلا معافیت پزشکی شامل حال کسانی می‌شود که بیماری امکان خدمت سربازی را بهشان نمی‌دهد. برای استفاده از این معافیت مثل استفاده از هر چیز خوب دیگری، مراحلی وجود دارد که باید طی شود. اگر بیماری‌های غدد، پوست، مغز و اعصاب، روانی، ریه، استخوان، دستگاه گوارش، خون، چشم، گوش، قلب و بیماری‌های عفونی دارید بجنبید که شامل این قانون می‌شوید.

با وجود انواع معافیت‌های سربازی در قانون ما، خیلی از اهل فن اعتقاد دارند که قوانین مربوط به خدمت نظام وظیفه در ایران ضعف‌های کلی دارد که باید اساسی به آنها رسیدگی بشود. البته در همین چند سال اخیر هم اصلاحاتی در این قوانین بوجود آمده است.

اما آن چیزی که جوان‌های سربازی نرفته را نگران می‌کند این است که شانس‌های بسیاری را که می‌توانند در این دو سال که خیلی‌هایشان معتقدند جزو بهترین سال‌های زندگی هر آدمی‌ است در زمینه کاری و تحصیلی داشته باشند از دست می‌دهند. خیلی‌هایشان هم بعد از گذراندن دوره خدمت دیگر حال و حوصله درس خواندن ندارند برای همین یکی دوسال دیگر را به علافی و دنبال کار گشتن می‌گذرانند تا دست شانس از آستین سرنوشت بیرون بیاید و جادویش را توی دامنشان بریزد. اتفاقی که از هر یک میلیون نفر تنها ممکن است برای یکی پیش بیاید.

سربازها در کشورهای دیگر چه می‌کنند؟

خدمت سربازی در خیلی از کشورهای دنیا برای پسر و دخترهای جوان یک دغدغه بزرگ به حساب می‌آید و در تعداد زیادی از این کشورها هنوز به صورت اجباری است. با این حال تعداد زیادی از کشورهای دیگر دنیا هم با تغییر قوانین مربوط به خدمت سربازی، راه‌حل‌های تازه‌ای جلوی روی جوانانی که نمی‌خواهند به خدمت اجباری بروند، گذاشته‌اند.

اسپانیا تقریبا جزو آخرین کشورهای اروپایی بود که در سال 2002 خدمت نظام وظیفه اجباری را از قانون کشورش حذف کرد و کشور فرانسه هم این طرح را در سال 2003 رسما به اجرا درآورد. البته هلندی‌های جوان هنوز مجبورند خدمت نظام وظیفه را بگذرانند که البته خیلی هم کار سختی نیست برایشان، چرا که دوره سربازی آنها فقط 6 ماه است و به هیچ وجه شامل عملیات نظامی‌ و حضور در پادگان‌ها هم نمی‌شود.

برای یک جوان اروپایی سربازی متفاوت است. براین اساس تعدادی از کشورهابه مشمولانخدمت سربازی‌شاناجازه می‌دهند تا با قضاوت وجدانشان تصمیم بگیرند که بالاخره قال قضیه سربازی را با رفتنش بکنند یا این‌کهیک بهانه وجدان پسند جور کنند و خیال خودشان را راحت کنند.

به سربازی نرفته‌هایی که از این راه، خدمت نظام وظیفه‌شانرا انجام نداده‌اند، در قانون اروپا «معترضان با وجدان» می‌گویند.

البته قضیه به همین سادگی‌ها هم نیست که شما به هر بهانه‌ای کارت معافیت از خدمتتان را بگذارید توی جیبتان. دخالت مساله وجدان کار دولت‌ها را در تصمیم‌گیری مشکل می‌کند. نروژی‌ها برای حل این مشکل از فرد می‌خواهند که به طور کاملا دقیق اعلام کند که وجدانشدقیقا به او چه گفته که به سربازی نرفتن راضی‌اش کرده است.

یا مثلا در اسلواکی باید دلیلی عقلانی یا مذهبی بدهید که نشان بدهد وجدانتان به شما اجازه سربازی رفتن نمی‌دهد وگرنه نمی‌توانید با ارائه کردن چهار تا مساله اخلاقی جلوی مسوولان اسلو آنها را خام کنید و بروید دنبال کارهای اداری معافیت از خدمت.

لهستانی‌ها از شما می‌خواهند در یک مصاحبه رو در رو دلایل‌تان را ارائه کنید و دانمارکی‌ها هم نمونه مکتوب این دلایل را ازتان می‌خواهند. حتما دلا‌یل خیلی‌ها هم پذیرفته نمی‌شود.

تعدادی از کشورها مدت سربازی را به 18 ماه کاهش داده‌‌اند. بعضی از کشورها هم از سربازها صرفا در امور مدنی یا به صورت نظامی ‌غیرمسلح استفاده می‌کنند.

آنگولا، قبرس، اسپانیا و سوئد از این جمله‌اند. کشورهایی هم هستند که هنوز تکلیفشان با خودشان معلوم نشده و از ترکیب نیروهای داوطلب و اجباری استفاده می‌کنند. معمولا این روش به آنجا منتهی می‌شود که این کشورها خدمت سربازی را از اجباری بودن خارج می‌کنند و ارتش حرفه‌ای تشکیل می‌دهند.

کشورهایی مثل اتریش و مکزیک هم سربازی اجباری شان، یک سال یا کمتر است.

قبرسی‌ها هم فراریان از خدمت را تا 3 سال روانه زندان می‌کنند. قضیه به همینجا هم ختم نمی‌شود.

بعد از گذراندن این 3 سال، طبق قانون این کشور، باید خدمت 42 ماهه سربازی‌تان را هم انجام بدهید. البته قبرسی‌هایی هم وجود دارند که بعد از 4 دوره حبس کشیدن، هنوز هم حاضر نیستند سربازی کنند.

اما در کشورمان خیلی‌ها هستند که وقتی از سربازی نقل می‌کنند بیشتر از هرچیز از خاطرات و تجربه‌های شیرین و دوستانی صمیمی برایتان می‌گویند.

سیما دهقان