حافظه بازیگوش

گاهی یک خاطره را در بایگانی‌اش ثبت می‌کند و از آن مثل همان روز اول نگهداری می‌کند. زمانش که برسد، آن خاطره را رو می‌کند و آدم همین طور انگشت به دهان می‌ماند که چطوری این حافظه چنینی خاطره‌ای را ثبت کرده و حالا با شنیدن یک آهنگ یا دیدن یک عکس یا رد شدن از یک خیابان نه چندان آشنا فیلش یاد هندوستان افتاده و آن خاطره را که مال سال‌های سال پیش است یکهو رو کرده تا آدم را غافلگیر کند.

حافظه ما تا دلتان بخواهد از این کار‌ها می‌کند و معمولا از دست ما‌ها که به ظاهر صاحب این حافظه هستیم هم هیچ کاری برنمی‌آید.

اگر باور نمی‌کنید کافی است مدتی به رفتار این حافظه‌ای که داریم و دارید دقت کنید تا دریابید که از دست این حافظه ما چه کارهایی که برنمی‌آید. مثلا گاهی اوقات یک شماره تلفن معمولی را نمی‌تواند در بایگانی‌اش نگهدارد، اما گاهی توی تاکسی یا اتوبوس که نشسته‌ای ناخودآگاه شعری را زمزمه می‌کنی که اصلا یادت نمی‌آید چه زمانی آن را حفظ کرده‌ای. جالب اینجاست که اگر چند روز بعد بخواهی همان شعر را دوباره در یک جمع یا جایی بخوانی، هر چه به حافظه‌ات فشار می‌آوری هیچ فایده‌ای برایت ندارد، چون هیچ کمکی به تو نمی‌کند و تو مجبوری در کمال شرمندگی به جمع حاضر بگویی: «متاسفانه هر کاری می‌کنم، یادم نمی‌آید.»

همه این‌ها که گفتیم و نوشتیم تازه بخشی از شیرین‌کاری‌های حافظه ماست. مثلا گاهی نام یک بازیکن فوتبال یا هنرپیشه سینما را نمی‌توانی به خاطر بیاوری، اما زمانی که احتیاجی برای یادآوری نام‌ها و چهره‌ها نداری، یکهو می‌بینی داری ترکیب تیم ملی برزیل در جام جهانی سال 1998 را مرور می‌کنی.

حالا این همه کار چگونه از این حافظه ما برمی‌آید و چگونه حافظه ما این کار‌ها را می‌کند، خودش پرسشی است که به این راحتی‌ها نمی‌شود برای آن جوابی پیدا کرد.

البته میلان کوندرا، نویسنده چک در رمان‌هایش به کارکرد حافظه زیاد پرداخته است. اگر اهل رمان خواندن باشید، با خواندن رمان‌های او مثل جاودانگی، سبکی تحمل‌ناپذیر بار هستی و... به نکات جالب‌تری هم در مورد کارکرد حافظه می‌رسید.

به هر حال ما تا زنده‌ایم، اسیر بازی‌های حافظه هستیم و حافظه ما هم مدام مشغول بازیگوشی است.