شیوه شماره گذاری نگارش نرم افزارها (بخش سوم)

فراتر از یک عدد

گاهی طی آزمون نرم‌افزار، اشکالات کوچک و بزرگ زیادی کشف و رفع می‌شود یا به هر دلیل دیگر،‌شرکت قصد عرضه نسخه دیگری از برنامه را دارد که هنوز آزمایشی یا اصطلاحا بتا است. به همین دلیل گاهی این نسخه‌ها را با بتا1، بتا2 و... مشخص می‌کنند و گاهی در عدد نگارش برنامه‌ها به اختصار از حرف ‌b‌ استفاده می‌شود که بیانگر آزمایشی بودن برنامه است. به‌‌عنوان مثال ‌2b3.7‌ به‌معنای نسخه بتای دوم نگارش ‌3.7‌ برنامه مورد نظر است.

کد خبر: ۲۵۸۳۵۸

زمانی که هنوز هیچ نسخه‌ای از برنامه به‌طور رسمی عرضه نشده است، یعنی قبل از عرضه نسخه اول برنامه، گاهی نسخه‌گذاری را از اعداد کمتر از یک مثل ‌0.9‌ آغاز می‌کنند. اعشاری بودن عدد نگارش یک نرم‌افزار بدون قید عبارت بتا، به‌طور کامل گویای آزمایشی یا بتا بودن آن است. گاهی مدت زمان زیادی نیز تا عرضه نسخه اصلی طول می‌کشد و در این مدت عدد نگارش برنامه در قسمت بازبینی، افزایش می‌یابد و نسخه‌های متعددی مثلا به‌صورت ‌0.9.112‌، ‌0.9.127‌ و... عرضه می‌شوند. برای نمونه، نرم‌افزار ‌2000Foobar‌ که از جمله محصولات رایگان، متن باز و توانمند ساخت و پخش انواع فایل‌های صوتی است، مدت زیادی است که به‌صورت بتا عرضه می‌شود و تا لحظه نوشتن این مقاله هنوز نسخه ‌1.0‌ آن عرضه نشده است. نرم‌افزار مشهور ‌eMule‌ نیز هنوز به نسخه ‌0.5‌ نرسیده است.

البته نسخه‌گذاری قبل از نگارش نخست برنامه به‌صورت ‌1b1.0‌، ‌2b1.0‌ و... نیز انجام می‌شود. اما این شکل زمانی مورد استفاده قرار می‌گیرد که تعداد نسخه‌ها متعدد نباشد.

‌RC‌

معمولا در نسخه‌گذاری برخی نرم‌افزارها از اختصار ‌RC‌ استفاده می‌شود. ‌RC‌ برگرفته از حروف نخست عبارت ‌Release Candidate‌ به‌معنای کاندیدای عرضه یا انتشار است. اما هنوز به‌طور رسمی عرضه نشده‌است. به‌عنوان مثال هنگامی که نگارش ‌1 rc2.3‌ از یک نرم‌افزار عرضه می‌شود به‌معنای آن است که شرکت سازنده قصد دارد نسخه ‌2.3‌ این نرم‌افزار را با همان امکانات عرضه کند. اما هنوز به‌طور کامل از بی‌اشکال بودن برنامه اطمینان ندارد و این احتمال وجود دارد که اشکالاتی در برنامه وجود داشته باشد. البته سطح اشکالات احتمالی در ‌RC‌ معمولا پایین‌تر و جزئی‌تر از نسخه بتای برنامه است. بنابراین بعد از مدت زمان معلومی (که معمولا طولانی نیست) این نسخه عرضه می‌شود تا اگر در این مدت کوتاه اشکال اساسی در برنامه به چشم نخورد همان نسخه به‌عنوان نسخه اصلی عرضه شود.

گاهی در مدت استفاده نسخه ‌RCL‌ یک برنامه، اشکالات زیادی گزارش می‌شود که سازنده آنها را برطرف می‌کند. اما چون باز احتمال دارد اشکالات دیگری کشف شود می‌تواند دو کار انجام دهد. یکی اینکه مدت زمان عرضه رسمی را به تعویق بیندازد، و نسخه ‌1rc‌ مدت بیشتری در معرض استفاده و آزمایش قرار گیرد تا اشکالات احتمالی بعدی نیز کشف شود. اما گاهی زمانی که تعداد اشکالات گزارش شده و رفع شده در ‌1rc‌ زیاد باشد یا به دلایل دیگر، شرکت سازنده تصمیم می‌گیرد نسخه‌ای مجزا از نسخه ‌1rc‌ را عرضه کند. اما چون هنوز قصد ندارد نسخه اصلی را عرضه کند و می‌خواهد باز هم آن را تحت آزمایش قرار دهد، نسخه ‌2rc‌ را عرضه می‌کند. این روند ممکن است به ارائه ‌3rc‌، ‌4rc‌ و... نیز بیانجامد. اما معمولا این اعداد زیاد ادامه پیدا نمی‌کنند. زیرا همان‌طور که می‌دانیم برنامه به حدی رسیده است که شرکت قصد عرضه آن را داشته است و اگر تا این حد متزلزل و پراشکال باشد، نسخه آلفا و بتای آن عرضه می‌شد و نه کاندیدای انتشار رسمی! به‌عبارت دیگر شرکت سازنده به‌حدی از اطمینان به محصول خود رسیده است و نرم‌افزار به درجه‌ای از پایداری رسیده است که به‌جای بتا، عنوان ‌rc‌ را به آن بدهد و مدت کوتاهی بعد از عرضه نسخه‌های ‌rc‌ و آزمایش مختصر آن، نسخه اصلی را عرضه کند. ‌ ‌

معمولا این درجه از اطمینان به میزانی است که نسخه‌های ‌rc‌ نیز، هم‌قیمت یا با قیمتی کمتر از قیمت در نظر گرفته شده برای نسخه اصلی به فروش می‌رسد و چیزی که قرار است کاربران بابت آن پول بپردازند، برخلاف نسخه‌های بتا که عموما رایگان عرضه می‌شوند، در حدی است که در آن احتمال بروز اشکالات فاحش و خطرناک نسبتا کم است. البته کسانی که نسخه ‌rc‌ را خریداری می‌کنند معمولا بعد از عرضه نسخه اصلی به‌طور رایگان یا با قیمت کمی به آن نسخه ارتقا می‌یابند. پس از عرضه هر نسخه ‌rc‌، شرکت می‌تواند تصمیم بگیرد نسخه آخر ‌rc‌ را به‌عنوان نسخه اصلی عرضه کند و عبارت ‌rc‌ را از عدد نگارش آن حذف کند یا مثلا بعد از نگارش ‌3rc2.3‌ نسخه اصلی یعنی ‌2.3‌ را منتشر کند.

هر شرکت عرضه‌کننده نرم‌افزار پس از ساخت محصول خود، آن را تحت آزمایش‌های گوناگون توسط تیم توسعه‌دهنده یا تیم جداگانه متخصص و آشنا به فن قرار می‌دهد. اما نسخه‌های بتا و ‌rc‌ در واقع آزمون در دنیای واقعی و توسط کاربران نهایی است که عموما تخصص و دانش فنی آزمون نرم‌افزار ندارند و تنها با کار کردن با برنامه اشکالات آن را کشف می‌کنند.

نکته مهمی که باید به آن اشاره کنیم آن است که عنوان بتا به عدد نگارشی متصل می‌شود که قرار است نسخه اصلی آن عرضه شود و عدد آن، عدد بعدی مناسب بعد از آخرین نسخه عرضه شده است و نباید از آخرین نسخه بتا تا اولین نسخه ‌rc‌ و از آخرین نسخه ‌rc‌ تا محصول نهایی، تغییری داشته باشد.

اصطلاحات ‌Gamma‌ یا بعضا ‌Delta‌ گاهی برای نسخه‌هایی از نرم‌افزار به‌کار می‌روند که کامل شده‌اند، اما هنوز تحت آزمایش هستند. اصطلاح ‌Omega‌ و ‌ zenith‌(به‌معنای قله و نقطه اوج) نیز برای تست نهایی نگارش‌هایی به‌کار می‌روند که می‌توان آنها را بدون اشکال در نظر گرفت و می‌توانند به‌طور رسمی عرضه شوند.

می‌توان گفت هیچ‌کدام از نرم‌افزارهای دنیا، چه نسخه‌های آزمایشی و چه نسخه‌های رسمی که تحت فشار مورد آزمون قرار گرفته‌اند بدون اشکال نیستند. اما تلاش بر این است که نرم‌افزاری کم اشکال‌تر عرضه شود. به‌عبارتی می‌توان این جمله را گفت که: «نرم‌افزار بدون اشکال، نرم‌افزار نانوشته است».