کوچک ترین پیچ پیچک دنیا!

از زمانی که جیمز واتسون و فرانسیس کریک در فوریه 1953 اعلام کردند ساختار اساسی مولکول DNA را شناخته اند، بیش از 50سال می گذرد. نیم قرن است که دانشمندان مولکولی را که به نظر می رسید راز حیات در آن نهفته باشد شکافته اند.

کد خبر: ۲۵۷۲۵

نیم قرن است که یافته های مطالعات ژنتیک هر روز و هر روز دانشمندان را بیشتر سر ذوق می آورد؛ اما هنوز هم انسان در دریای نادانسته ها دست و پا می زند. گویی کشف راز DNA افقی وسیع تر را در برابر چشمان انسان گشود تا تازه بفهمد چه پرسشهای بی شماری هنوز بی پاسخ مانده اند! نیم قرن است که دی اکسی ریبو نوکلئیک اسید یا همان DNA دیگر یک عظمت ناشناخته نیست . امروز حتی بچه های دبیرستانی هم می دانند مولکول پیچیده DNA فقط و فقط از 5عنصر کربن ، هیدروژن ، اکسیژن ، نیتروژن و فسفر تشکیل شده است و می دانند که این مولکول همان واحد اصلی تشکیل دهنده ماده ژنتیکی سلولهاست . اسیدهای نوکلئیک یعنی DNA و RNA از واحدهای ساختمانی به نام «نوکلئوتید» ساخته شده اند. نوکلئوتید هم به نوبه خود تشکیل شده است از یک مولکول مونوساکارید که یک باز آلی نیتروژن دار و یک گروه فسفات به آن متصل شده اند. این مونوساکارید در DNA دی اکسی ریبوز» نام دارد و به همین دلیل این مولکول DNA یا دی اکسی ریبونوکلئیک اسید نام گرفته ، در مقابل در مولکول RNA (ریبو نوکلئیک اسید) مونوساکارید «ریبوز» است . بازهای آلی نیتروژن داری هم که به این مونوساکاریدها متصل می شوند ، 5نوع بیشتر نیستند: تیمین ، سیتوزین ، اوراسیل ، آدنین و گوانین . DNA تشکیل شده است از دو رشته از نوکلئوتیدها. هر نوکلئوتید در یک رشته با نوکلئوتید رشته مقابلش از طریق همان بازهای آلی یک پیوند هیدروژنی برقرار می کند و به این ترتیب یک ساختار نردبانی شکل ایجاد می شود که helix نام دارد. این رشته نردبانی شکل باز هم به دور خودش پیچ می خورد تا ساختار اصلی آن یعنی double helix که واتسون و کریک آن را کشف کردند شکل بگیرد. پروتئین هایی گلوله ای موسوم به «هیستون» هم در این میان نقش دارند و سرانجام رشته پیچیده ای از مولکول ها «کروماتین» و در نهایت «کروموزوم» را شکل می دهد. نقش و عملکرد «هیستون»ها در تنظیم کار DNA همان موضوعی است که امروزه بیش از پیش ذهن دانشمندان را به خود مشغول کرده است . حالا نیم قرن است که انسان این دنیای پیچیده و پرعظمت را که تنها در داخل هسته یک سلول در ابعاد میکرونی وجود دارد، شناخته است ؛ اما همه این پیچیدگی تنها جزیی از پیچیدگی بسیار عظیم تری است که دانشمندان علم ژنتیک با آن روبه رو هستند. یک «ژن» قسمتی از رشته مولکول DNA است که ساخته شدن یک پروتئین خاص را هدایت می کند. در هسته هر یک از 60میلیارد سلول موجود در بدن ما هزاران ژن وجود دارند که مجموعه صفات جسمی و حتی روحی ما را شکل می دهند. معمای اصلی اینجاست ، کدام ژن ، یا به عبارت دیگر کدام قطعه از این رشته دراز و پیچیده DNA با کدام یک از هزاران ویژگی ذاتی ما ارتباط دارد. اینجاست که انسان هنوز در دریایی از پرسش های بی پاسخ دست و پا می زند.