الو... کمکم کنید!

 به‌گفته مدیرکل دفتر آسیب‌های اجتماعی، هنوز شمار بالایی از تماس‌های گرفته شده نیز در حیطه 6 وظیفه اصلی این اورژانس یعنی رسیدگی به موارد کودک‌آزاری، همسرآزاری، فرار دختران، اقدام به‌خودکشی و امور  زنان آسیب‌دیده، مبتلایان اختلال هویت جنسی و زوج‌های متقاضی طلاق نمی‌گنجند.

سیدحسن موسوی‌چلک ، مدیرکل امور آسیب‌دیدگان اجتماعی بهزیستی در گفتگو با جام‌جم می‌گوید: سال گذشته بیش از 52 هزار تماس با اورژانس اجتماعی بهزیستی گرفته شده که این میزان در سال 1386 حدود 17 هزار تماس بوده است.

به گفته او بیشترین تماس‌های مرتبط با این مرکز،‌ به منظور گزارش کودک‌آزاری و پس از آن همسر‌آزاری و فرار بوده و هرچند علاوه بر 52 هزار تماس مرتبط، 14 هزار تماس غیرمرتبط با اورژانس نیز ثبت شده، اما شمار تماس‌های مرتبط رو به افزایش است.

اورژانس از کجا آمد

5 سال پیش، اورژانس اجتماعی فقط خط تلفنی به منظور رسیدگی به گزارش‌های کودک‌آزاری بود اما از 2 سال پیش، بهزیستی ساختار این مرکز را به کلی دگرگون کرد و با تقسیم آن به 4 بخش مراکز مداخله در بحران‌های فردی، خانوادگی و اجتماعی، خط تلفن رایگان(123)، تیم‌های سیار و پایگاه‌های ارائه خدمات اجتماعی، حیطه وظایفش را گسترش داد.

به گفته مدیرکل دفتر امور آسیب‌دیدگان اجتماعی در حال حاضر حدود 4000 نفر نیرو، 86 مرکز مداخله در بحران‌های اجتماعی، 44 پایگاه خدمات اجتماعی و 100 خودروی خدمات سیار در سراسر کشور مشغول به کارند  و مراکز تلفنی 123 اورژانس اجتماعی نیز در همه استان‌های کشور دایر شده‌اند که گرچه این امکانات نسبت به وسعت کشور و شمار بالای آسیب‌دیدگان‌های اجتماعی ناچیز می‌نماید اما استقبال مردمی از آن بالا بوده است.

افزایش اعتماد یا آسیب‌های اجتماعی

براساس آمارهای جهانی، آسیب‌های اجتماعی سالانه به طور متوسط 15 تا 20 درصد رشد می‌کند. اما آیا افزایش 195 درصدی تماس‌های مردمی با اورژانس اجتماعی نیز متاثر از افزایش سالانه آسیب‌های اجتماعی است که در ایران رشدی سریع‌تر از متوسط جهانی داشته است؟

موسوی در پاسخ به این پرسش توضیح می‌دهد: افزایش تماس‌ها را نمی‌توان به حساب افزایش آسیب‌های اجتماعی گذاشت، بلکه این افزایش بیانگر بیشتر شدن اعتماد مردم نسبت به منابع یاری‌رسان در شرایط بحران است.

مدیرکل دفتر امور آسیب‌دیدگان اجتماعی با اشاره به 20 میلیون پرونده‌ای که سالانه وارد دستگاه قضایی کشور می‌شود، اظهار می‌کند: ما در فاصله میان کلانتری و خانه ایستاده‌ایم! یعنی هدفمان این است که مداخلات اجتماعی  روانی را جایگزین مداخلات پلیسی  قضایی کنیم.

به گفته این مسوول، مراجعه مردم به مراکز اورژانس اجتماعی، سبب کاهش پرونده‌های قضایی و یادگیری اصول مشاوره و برقراری ارتباط موثر بین فردی به جای پرونده‌سازی شده است.

ما پلیس نیستیم، مشاوریم

نکته مهمی که موسوی چلک بر آن تاکید می‌کند؛ لزوم بازنگری عمومی بر کاربرد اورژانس اجتماعی است. او می‌گوید: اورژانس اجتماعی، پلیس نیست و ما نمی‌توانیم آسیب‌دیدگانی مثل زنان خیابانی یا دختران فراری را به زور از سطح خیابان‌ها جمع کنیم. بلکه در صورتی که این گروه‌ها به ما مراجعه کنند، قادریم خدمات اجتماعی به آنها ارائه کنیم.

برخی تماس‌های مردمی گرفته شده با خط تلفن 123 یا مراجعه‌های مردمی به واحدهای سیار اورژانس نیز به منظور رسیدگی به وضعیت مبتلایان به ایدز، درخواست برای جمع‌آوری معتادان، متکدیان، زنان خیابانی و کودکان دستفروش بوده است که هیچ یک از آنها به اورژانس اجتماعی مربوط نمی‌شود.

قانونی برای اورژانس

آیا اورژانس اجتماعی در مواردی مانند کودک‌آزاری یا همسرآزاری که به بهزیستی مربوط می‌شود، از اختیارات قانونی کافی برای مداخله در بحران‌های اجتماعی بهره‌مند است؟ پاسخ این سوال اگر به واسطه شواهد و دیده‌ها باشد، منفی است چرا که هنوز هم مددکاران اورژانس، اختیار دخالت مستقیم را در مواقع ضروری ندارند و نمی‌توانند بسرعت و بدون دخالت پلیس و قوه قضاییه به جز مشاوره اقدام دیگری کنند.

اما مدیرکل دفتر امور آسیب‌دیدگان اجتماعی در‌این‌باره نظر دیگری دارد؛ او اظهار می‌کند: در مواردی که نیازمند به دخالت سریع در بحران هستیم، مددکاران اجتماعی اجازه دارند حتی بدون حکم قاضی در مساله دخالت مستقیم داشته باشند، اما موظفند تا 12 ساعت بعد، ماجرا را به دادستان گزارش دهند.

او همچنین از امضای تفاهمنامه‌ای میان قوه قضاییه، نیروی انتظامی و اورژانس اجتماعی می‌گوید که به موجب آن برای مداخله در بحران‌ها اختیاراتی به بهزیستی داده شده است؛ با این حال، به اعتقاد مدیرکل دفتر آسیب‌دیدگان اجتماعی نیز هنوز جای قانونی ویژه برای آزادی عمل تمام و کمال اورژانس اجتماعی خالی است.

موسوی‌چلک همچنین معتقد است: در صورت تصویب نهایی لایحه حمایت از کودکان و نوجوانان نیز بسیاری از مشکلات اورژانس اجتماعی حل می‌شود، چرا که در این لایحه، اورژانس اجتماعی به عنوان یکی از محورهای اصلی رسیدگی به بحران‌های اجتماعی مد نظر قرار گرفته است.

مریم یوشی‌زاده