... یک سال لا‌لا‌یی

همچنین کتاب می‌تواند چون پنجره‌ای رو به جهان باشد که کودکان را به نگاه فراتری از خود و پیرامونشان دعوت کند تا با شخصیت‌ها و شرایط پیوند برقرار کنند.»

ماشا رودمن و آنا پیرس (1988)‌ از کتاب شناخت ادبیات کودکان، گونه‌ها و کاربردها جلد یک صفحه 23

واحد کودک انتشارات قدیانی در اقدامی جالب توجه و کم‌سابقه که شاید بی‌شباهت به یک ریسک نباشد (با توجه به اوضاع نابسامان صنعت نشر و بازار کتاب در کشورمان)‌ اقدام به انتشار یک جلد کتاب نفیس برای کودکان کرده است.

این کتاب که «365 قصه برای 365 شب» نام دارد، توسط خانم مژگان شیخی نوشته شده است و قبلا به صورت 12 مجموعه یک جلدی تحت عنوان کلی «30 قصه 30 شب» منتشر شده که با استقبال زیاد خانواده‌ها، مدارس و مهدکودک‌ها مواجه گشته بود.

انتشارات تیماس ترکیه اخیرا 25 داستان از این مجموعه را با رعایت کپی رایت ترجمه و منتشر کرده و 25 داستان دیگر نیز در حال ترجمه است. همچنین برخی داستآنهای این کتاب برای تبدیل به آثار پویا نمایی انتخاب شده است و شبکه 2 صدا و سیما نیز در برنامه شب بخیر بچهها قصه‌های این کتاب را قصهگویی تصویری خواهد کرد.

این کتاب سال گذشته تقریبا تمامی جوایز عمده ادبی در حوزه کودک و نوجوان و در راس آنها کتاب سال جمهوری اسلامی را نصیب مژگان شیخی کرد.

در زیر به برخی از ویژگی‌های ارزشمند این کتاب اشاره می‌کنیم:

1- شاید بتوان گفت مهم‌ترین و برجسته‌ترین ویژگی این قصه‌ها موضوع‌های آشنا و ملموس و مورد علاقه و پسند کودکان باشد. نویسنده سراغ موضوع‌هایی رفته است که همه در محیط زندگی کودک وجود دارند، کودک آنها را می‌شناسد و می‌تواند با شخصیت‌های آن همذات‌پنداری کند. یا موضوع‌‌هایی است که به خاطر خیال‌انگیزی یا اسرارآمیز بودنشان بشدت به آنها علاقه‌مند است.

در قصه‌های این کتاب از همه چیز و همه کس می‌خوانیم. از ماجراهای معمولی که در زندگی دختر کوچولوها و پسرهای شیطان و بازیگوش رخ می‌دهد تا حوادث تلخ و شیرینی که برای پرندگان و جانوران اتفاق می‌افتد و حتی ماجراهای عجیب و غریب موجودات خیالی چون اژدها، غول و... . این موضوع‌ها از طرفی برای کودکان لذت‌بخش است و از سوی دیگر ذهن جستجوگر و تخیل او را سرشار می‌کند.

رفتار این شخصیت‌ها در قصه‌ها، شباهت زیادی به رفتار انسان‌ها دارد، مشکلات و مسائلی که قهرمانان داستان با آن دست و پنجه نرم می‌کنند و برای حل آن به چاره‌اندیشی می‌پردازند مسائلی است که در زندگی و محیط اطراف کودک، در خانه یا مدرسه و کوچه هم وجود دارد. بنابراین خواندن این قصه‌ها به کودکان در حل مسائل و رویارویی با موقعیت‌های دشوار کمک می‌کند.

2- قصه‌های این کتاب از منظر پرورش شخصیت عاطفی کودکان نیز مورد توجه است، پرورش عواطفی چون حس نوعدوستی، دلسوزی، احترام، محبت و... و این مساله نشان می‌‌دهد که بدون شک نویسنده با روحیات و عواطف کودکان آشنایی داشته و از دلبستگی‌ها و تجربه‌های عاطفی و حسی آنها آگاهی دارد.

3- کوتاه بودن قصه‌ها یکی دیگر از نقاط قوت این کتاب است. کودکان کم‌سن و سال قدرت تمرکز و حواس محدودی دارند و حوصله خواندن قصه‌های طولانی با ماجراهای پیچیده و تو در تو و شخصیت‌های فرعی و اصلی متعدد و متنوع را ندارند. نویسنده این ویژگی را بخوبی مد نظر داشته و قصه‌هایی کوتاه (حداکثر در 2 یا 3 صفحه)‌ آفریده است.

4- از دیگر ویژگی‌های قصه‌‌های این کتاب برخورداری از نثر و زبانی ساده و قابل فهم برای مخاطب است. زبانی که در عین سادگی و نزدیکی به زبان مخاطب، به ویژگی‌ها و قواعد زبان معیار هم بی‌توجه نبوده است. از آنجا که مخاطب این قصه‌ها کودکان گروه سنی الف و ب (پیش‌دبستان و سال‌های آغازین دبستان)‌ هستند، زبانی ساده و بی‌پیرایه و به دور از دشواری‌های لفظی، کمک فراوانی به رشد زبان‌آموزی و گسترش ذخیره واژگانی کودک می‌کند.

5- آموزش غیرمستقیم مفاهیم اخلاقی، ارزش‌های اجتماعی و... نکته قابل توجهی است و همه پژوهشگران، اولیای تربیتی، معلمان و ... درباره نقش تربیتی قصه‌ها و آموزش مفاهیم و ارزش‌های گوناگون از طریق این نوع ادبی به کودکان، اتفاق نظر دارند.

از ویژگی‌های مثبت این کتاب، یکی هم این است که نویسنده تلاش کرده است تا حد امکان از ارائه پیام و آموزش به شکل مستقیم و کلیشه‌ای به مخاطب پرهیز کند و پیام‌های تربیتی و اخلاقی قصه‌ها را در متن حوادث و رفتار شخصیت‌ها بگنجاند که در بسیاری از موارد، موفق بوده است بجز چند نمونه از قصه‌ها که شاید نتوان نتیجه یا پیام خاصی از آنها دریافت کرد و به اصطلاح، نویسنده پایان قصه را بازگذاشته تا مخاطب برداشت و نتیجه‌گیری خود را از آن داشته باشد.

6- کودکان از موضوع‌های طنزآمیز و خنده‌دار لذت می‌برند و بازی‌های لفظی را که بر پایه طنز و شوخی استوار است، دوست دارند. نویسنده این نکته را نیز در نظر داشته و از ایجاد موقعیت‌های طنز‌‌آمیز برای قهرمانان داستان‌هایش و نیز بهره‌گیری از اصوات و بازی‌های لفظی و کلامی غافل نبوده است. او حتی در نام‌هایی که برای شخصیت‌ها انتخاب کرده یا عناوین برخی قصه‌ها از طنز بهره گرفته است.

به عنوان مثال این اسم‌ها را ببینید:

زی‌زی زرافه، قوقول خان، دم پفکی، بید بیدک و بابا جمعه و ...

7- ضرورت آشنایی کودکان و نوجوانان با متون کهن و قصه‌های قدیمی، سبب شده است که در سال‌‌های اخیر، عده‌ زیادی از نویسندگان به بازنویسی قصه‌ها و حکایت‌های عامیانه و کهن اقدام کنند. در این کتاب نیز برخی قصه‌ها از متون کهن یا حکایت‌های عامیانه گرفته شده‌اند که البته نویسنده آنها را بازنویسی و در برخی موارد، بازآفرینی کرده است تا با حال و هوای کودکان و جامعه امروز متناسب شود.

در پایان، به یک نکته دیگر نیز خوب است اشاره کنیم و آن قیمت بالای کتاب است. (22000 تومان)‌ که البته با توجه به کیفیت چاپ و ظاهر مستحکم و شکیل کتاب و... چندان جای تعجب نیست. با توجه به این که در کشور ما گهگاه برخی والدین مبالغ گزافی صرف خرید اسباب‌بازی‌های خارجی و سرگرمی‌های عجیب و نامناسب می‌کنند، اگر فرهنگ مطالعه در میان خانواده‌‌ها گسترده‌تر شود، اختصاص چنین مبلغی برای کتابی که در حقیقت معادل 365 جلد کتاب است و 365 شب بیادماندنی و خوش را به کودکان هدیه می‌کند؛ چندان گزاف به نظر نمی‌رسد.

انسیه موسویان