هیچ کس بیدار نیست

نمایش وقتی همه خوابیم در بیست و هفتمین جشنواره فیلم فجر آنقدر حاشیه به همراه داشت که خواه ناخواه آن را یکی از مهم‌ترین فیلم‌های جشنواره کرد. خیلی‌ها بیضایی را متهم کردند که در این فیلم مسائل شخصی و مشکلات حرفه‌ای را به سینما تعمیم داده است، اما او در یک پاسخ کوتاه و بسیار کوبنده درباره فیلم گفت: «وقتی همه خوابیم» درباره‌ بخشی از فرهنگ ماست. چرا که سینما بازتاب‌دهنده‌ بخشی از فرهنگ ماست و در این فیلم درباره فرهنگ سخن می‌گویم، نه درباره‌ این‌که چرا من در این مدت فیلم نساخته‌ام.

البته منظور منتقدان از بروز مشکلات شخصی به مسائلی مربوط می‌شد که برای دیگر فیلم بیضایی یعنی لبه پرتگاه بروز کرد و در نهایت این فیلم را از ساخته شدن باز داشت؛ مشکلاتی که بخشی از آن مربوط به تهیه‌کننده کار بود. فیلم جدید بیضایی هم درباره همین اتفاق‌ها است؛ درباره نقش منفی یک تهیه‌کننده سینمایی و اتفاق‌هایی که پشت پرده ساخت یک فیلم رخ می‌دهد. خیلی‌ها می‌گفتند این فیلم درباره ستاره‌سازی در سینما است اما بیضایی در نشست مطبوعاتی فیلمش در جشنواره گفته است که ستاره‌سازی بخشی از این فیلم است و فراموش نکنیم هیچ بازیگری از مادر تجاری زاده نمی‌شود. کسانی استعدادهایی دارند و در شرایطی قرار می‌گیرند و تبدیل به بازیگر تجاری می‌شوند در حالی که شاید استعدادهای نهان دیگری هم داشته باشند.

به این ترتیب فیلم آخر بهرام بیضایی فیلمی ‌درباره سینما است. فیلمی‌که به زوایای پنهان آن از نگاه یکی از با سابقه‌ترین کارگردانان سینمای ایران می‌پردازد و دقیقا به خاطر همین است که این فیلم از اهمیت برخوردار است.

دیالوگ‌های فشرده و موجز، بازی‌های شسته و رفته و اصیل و البته موسیقی زیبای محمدرضا درویشی که با همراهی ارکستر ناسیونال اوکراین ساخته شده از خصوصیات و ویژگی‌های وقتی همه خوابیم به شمار می‌رود.

مژده شمسایی، علیرضا جلا‌لی‌تبار، حسام نواب‌صفوی، شقایق فراهانی، هدایت هاشمی، سحر دولتشاهی، رضا مختاری، مجید مشیری، افشین خورشیدباختری، میرطاهر مظلومی، امیرکاوه آهنجان، سیدمهرداد ضیایی، رضا دیلمی، حسین محب‌اهری، انوش فاطمی، سپهر گودرزی، محمدرضا ترابی، هوشنگ قوانلو و... در «وقتی همه خوابیم» بازی کرده‌اند.

از عوامل تولید فیلم می‌توان به سرمایه‌گذاران ‌محمود شجاعی و بیضایی، مجریان طرح علیرضا و ‌رضا داوودنژاد، مدیرتولید تینا پاکروان، مدیر فیلمبرداری اصغر رفیعی‌جم، طراح صحنه ایرج رامین‌فر، طراح لباس آتوسا قلمفرسایی، طراح گریم ‌سعید ملکان، گروه کارگردانی‌ افشین ‌هاشمی، علی صمیمی، محسن قرایی، رضا سخایی، سامان خادم و عکاسی علی زارع اشاره کرد.

«وقتی همه خوابیم» دهمین فیلم بیضایی پس از «رگبار»، «غریبه و مه»، «کلا‌غ»، «چریکه تارا»، «مرگ یزدگرد»، «باشو غریبه کوچک»، «شاید وقتی دیگر»، «مسافران» و «سگ‌‌کشی» است.