در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پس از اینکه خون تصفیه شد، از طریق سیاهرگهای کلیوی به بدن بازمیگردد. داخل هر کلیه متجاوز از یک میلیون واحد بسیار ریز عملکردی به نام نفرون وجود دارد. هر نفرون از یک صافی بسیار کوچک به نام کلافه (گلومرول) که به یک لوله کوچک (توبول) متصل است، تشکیل میشود. آب و مواد زاید توسط این صافی از خون جدا میشوند و به داخل لولههای کوچک (توبولها) جریان پیدا میکنند. قسمت عمده این آب توسط لولههای کوچک بازجذب میشود و مواد زاید به صورت غلیظ وارد ادرار میشوند تا دفع شوند. ادرارهای جمع شده از لولههای کوچک وارد قسمت قیفیشکل به نام لگنچه کلیه شده و سپس از طریق لولهای به نام میزنای به مثانه راه مییابد. مثانه ادرار را تا زمانی که فرد ادرار کند، نگه میدارد. پس از مثانه ادرار از طریق لولهای به نام میزراه از بدن خارج میشود. کلیه سالم به طور معمول یک تا 2 لیتر ادرار در روز بر اساس میزان مایعات دریافتی تولید میکند.
کلیه سالم قابلیت افزایش فعالیت خود را دارد؛ به طوری که اگر یک کلیه از دست برود، کلیه دیگر بزرگ شده و کار دو کلیه را انجام خواهد داد. کلیهها کارهای مختلفی انجام میدهند:
1- کلیهها آب بدن را تنظیم میکنند. برای اینکه بدن شما بدرستی و به نحو مطلوب فعالیت کند، لازم است دارای حجم مناسب آب باشد. یکی از مهمترین وظایف کلیهها برداشت آب اضافی یا حفظ آب بدن در موارد ضروری است.
2- کلیهها مواد زاید را برداشت میکنند. بسیاری از مواد در خون و مایعات بدن باید در اندازه مناسب وجود داشته باشند تا بدن بدرستی عملکرد داشته باشد. برای مثال، سدیم و پتاسیم مواد معدنیای هستند که از مواد غذایی به دست میآیند. این مواد معدنی برای سلامت لازم هستند، اما باید در حد معینی نگه داشته شوند. زمانی که کلیهها بدرستی فعالیت کنند، مواد زاید از بدن داخل ادرار ترشح میشوند. همچنین کلیهها در تنظیم سایر مواد معدنی در بدن مانند کلسیم و فسفر که برای تشکیل استخوان لازمند، کمک میکنند مواد زاید مانند اوره و کراتینین نیز از بدن خارج شوند. اوره و دیگر مواد زاید زمانی که بدن پروتئینها مانند گوشت را تجزیه میکند، تشکیل میشوند. کراتینین یک محصول زاید ماهیچه است. اگر فعالیت کلیهها کاسته شود، اوره و کراتینین نیز در خون افزایش مییابند. بسیاری از محصولات زاید اگر از مایعات بدن جدا نشوند، برای بدن سمی هستند، برای مثال وقتی فردی دارویی مصرف میکند، مواد زاید شیمیایی که از مصرف این دارو در بدن به وجود میآیند، عمدتاً به وسیله کلیهها از بدن خارج میشوند.
3- کلیهها هورمون میسازند. کلیههای سالم پیک (پیغامبر)های شیمیایی مهمی به نام هورمونها را نیز میسازند. این هورمونها در جریان خون گردش کرده و بعضی از عملکردهای بدن مانند فشار خون، ساخت گویچههای قرمز و برداشت کلسیم از رودهها را تنظیم میکنند. یکی از شایعترین بیماریهای کلیوی، سنگ کلیه است که بیشتر در گروه سنی 18 تا 45 سال دیده میشود. معمولاً بزرگسالان بالای30 سال از هر دو جنس (زن و مرد) را مبتلا میسازد، اما شیوع آن در مردان5 تا10 برابر بالاتر است. میزان بروز سنگهای کلیوی در کشورهای توسعهیافته بیشتر است که دلیل آن مصرف زیاد پروتئین شیمیایی همراه با رژیم غذایی کمفیبر است. سنگ کلیه از نظر اندازه، از یک دانه شن تا حدود یک توپ تخممرغی متغیر بوده و ممکن است منفرد یا متعدد باشد. بیماران مبتلا به سنگهای کلیه معمولاً با دورههای درد شدید و پیچشی (متناوب) مراجعه میکنند. درد معمولاً ابتدا در ناحیه پهلوها و پشت، درست پایین دندهها، ظاهر میشود که بتدریج به کشاله ران و ناحیه تناسلی انتشار مییابد و با دفع سنگ، درد بیمار متوقف میشود.
بتازگی یک محقق ایرانی در کشور برای اولین بار دستگاه شستشوی مداوم کمفشار بسته جراحی از راه پوست کلیه را ساخته است. دکتر محمدمهدی حسینی، مبتکر این دستگاه به <جامجم> میگوید: این دستگاه قادر است مایع خونی همراه با سنگریزههای ناشی از سنگشکنی درون اندامی را به طور بسته تخلیه کند، همچنین با استفاده از این دستگاه بدون اینکه مایع خروجی ناشی از سنگشکنی روی بیمار، تخت اتاق عمل یا کف اتاق عمل پاشیده و منجر به آلودگی و عفونت در محیط شود از بدن تخلیه میشود. وی با بیان اینکه سیستم فعلی جراحیهای کلیه به محیط خارج باز است و مایع مصرفی پس از شستشوی داخل کلیه با قطعات سنگ و خون از بدن بیمار خارج میشود که روی بدن بیمار، تخت یا کف اتاق عمل منتشر میشود و احتمال آلودگی و عفونت را بالا میبرد، گفت: این دستگاه روی 14 بیمار که کاندیدای عمل جراحی از راه پوست کلیه بودند متشکل از 27 مرد و 7 زن در گروه سنی 15 سال مورد استفاده قرار گرفت و در11 مورد عمل جراحی که عمدتا سنگشکنی دروناندامی از راه پوست بود، موفقیتآمیز بود و این دستگاه نهتنها مانع عمل جراحی نبود، بلکه به دلیل اینکه مایع برگشتی از سیستم به داخل محفظه بسته منتقل میشد، رضایت خاطر تیم اتاق عمل را فراهم کرد.
رقیه نوری
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
معاون وزیر بهداشت: