خیانت در امانت

چند صفحه‌ای را که خواندم، احساس کردم آن را یک نویسنده خودی نوشته یا این که دست‌کم از داستان خارجی اقتباس کرده و آنچه را خودش خوشش می‌آمده روی کاغذ آورده است. روح کتاب کاملا ایرانی بود.

به سراغ ناشر کتاب رفتم و احساسم را با او در میان گذاشتم. کمی مکث و من من کرد و سرانجام وقتی دید پافشاری می‌کنم و پیگیر موضوع شده‌ام، تایید کرد مترجم کتاب، آنچه را که خودش دوست داشته و می‌دانسته خواننده از آن خوشش می‌آید، با نثر خودش نوشته و البته چیزهایی از متن اصلی کتاب هم آورده است.

ناشر می‌گفت: وقتی نام نویسنده‌ای خارجی روی کتاب باشد و آن را با عنوان ترجمه ارائه کنیم، فروش بیشتری خواهد داشت البته این نظر او بود.

امانتداری در ترجمه، موضوع تازه‌ای نیست. بارها و بارها دیده‌ایم متن و مطلب و مقاله و... از زبانی بیگانه به فارسی برگردانده و عرضه می‌شود که مشخص نیست منبع آن چیست و مترجم به متن اصلی چقدر وفادار بوده است. گاهی هم برخی مطلبی را نادرست ترجمه می‌کنند و چیزی ارائه می‌دهند که به قول معروف با متن اصلی از زمین تا آسمان تفاوت دارد.

مثلا همین چند روز پیش، الکس فرگوسن در مصاحبه‌ای با رد این جمله برخی ورزشی‌نویسان که گفتند او به دنبال کسب 5 جام است، گفت: برایش مهم جام لیگ برتر انگلیس و لیگ قهرمانان باشگاه‌های اروپاست و اگر جام‌های دیگر را کسب نکند ناراحت نخواهد شد. اما یکی از خبرگزاری‌های خودمان نوشت فرگوسن هر 5 جام را می‌خواهد در حالی که او گفته بود: می‌گویند من 5 جام را می‌خواهم.

درخصوص مطالب اجتماعی و فرهنگی و سیاسی و اقتصادی و ... ترجمه‌های نادرست یا نارسا کم نیستند. در اینجاست که باید بر وظیفه خطیر مترجمان تاکید کرد. مترجمی که متعهد باشد، خوب می‌داند که امانتداری در ترجمه چقدر مهم است و حتی اگر مفهوم متن یا عبارتی را نفهمد، یا می‌پرسد و تحقیق می‌کند تا معنای درستش را بیابد یا این که از خیر ترجمه آن می‌گذرد که این شیوه درست و معقولی است.

اما کم نیستند کسانی که با برداشتی ناقص از متنی خارجی آن را به فارسی برمی‌گردانند. متاسفانه نظارت خوبی بر کار مترجمان در برخی خبرگزاری‌ها و روزنامه‌ها نیست و گاه دیده می‌شود شخصی که اساسا مترجم نیست یا تحصیلات آکادمیک مترجمی نداشته، وارد عرصه ترجمه شده و فکر می‌کند با چند ماه کلاس زبان رفتن و مقدمات یک زبان را آموختن، مترجم می‌شود. در حالی که یک مترجم، ابتدا باید یک نویسنده باشد و دو زبان مبدا و مقصد را هم خوب بداند و هم خوب بنویسد.

جهانگیر چراتی