کاشانی در یک نگاه

جنگ جهانی اول و نتایج شوم آن جهان اسلام را با پدیده فروپاشی امپراطوری عثمانی، اشغال ایران و گردنکشی امپراطوری حیله‌گر بریتانیا مواجه ساخت. امپریالیست‌های لندن‌نشین درصدد الحاق بین‌النهرین به هند بریتانیا و مستعمره ساختن ایران اسلامی بودند، غافل از آن که سنگر پر صلابت مرجعیت، چنین اجازه ‌ای را به آنان نمی‌دهد. قیام علمای ایرانی و عرب ساکن در عتبات عالیات، علیه انگلستان در سال‌های 1918 تا 1920 که به انقلاب عشرین معروف شد و خروش مدرس در ایران، سیاست‌‌های استعمار را ناکام گذاشت.

قهرمان این مقاومت جانانه علما بودند که استعمار را در رسیدن به اهداف خود ناکام گذاردند. حضور جدی آیت‌الله سیدابوالقاسم کاشانی در کنار پدر مجاهدش سیدمصطفی کاشانی در جبهه‌های جنگ بین‌النهرین که منجر به تشکیل کشور عراق شد، موجبات خشم استعمار را فراهم ساخت و هر دو محکوم به اعدام شدند. آیت‌الله سیدابوالقاسم کاشانی در مسیر مبارزه با استعمار به ایران هجرت کرد تا بتواند مبارزات خود را در سرزمینی که تحت اشغال انگلیسی‌ها نیست دنبال کند، غافل از آن که اندکی بعد، ایران نیز گرفتار حکومتی دست‌نشانده انگلیسی‌ها به نام حکومت پهلوی می‌شود.با سقوط رضاخان که ضمن فروش استقلال ایران، عرصه را بر نیروهای مذهبی تنگ کرده و زندگی را بر مردم مسلمان ایران سخت کرده بود، کشوری اشغال شده بر جا ماند. انگلیسی‌ها به عنوان یکی از نیروهای اشغالگر ضمن دستگیری برخی چهره‌های سیاسی به دنبال تصفیه‌حساب با برخی از مخالفین قدیمی خود نظیر آیت‌الله کاشانی نیز بودند. لذا این روحانی مبارز نیز توسط قوای متفقین دستگیر و به اردوگاه‌های آنها در اراک، کرمانشاه و رشت منتقل شد که همین امر از کینه عمیق آنها نسبت به روحانیت مبارز و مجاهد شیعه حکایت می‌کند.

آیت‌الله کاشانی پیش از آزادی از اسارت 16 ماهه متفقین، دست از مبارزه برنداشت و این بار علیه عامل آنها احمد قوام به فعالیت پرداخت. حاصل این مبارزه، دستگیری و تبعید یک ساله وی بود. در جریان روی کار آمدن دولت وابسته هژیر، آیت‌الله کاشانی در راستای مبارزه با عوامل انگلستان، مردم را دعوت به راهپیمایی و اعتراض به دولت هژیر کرد و پس از ترور شاه، به لبنان تبعید شد. مردم ایران آیت‌الله را که در تبعید لبنان بود به نمایندگی خود در مجلس شانزدهم برگزیدند. آیت‌الله کاشانی در اولین روز بازگشت از تبعید دو ساله لبنان با دست گذاشتن بر روی رگ حیاتی انگلستان یعنی نفت تهدید کرد که نخواهد گذاشت نفت ایران به راحتی از گلوی انگلیس پایین برود و فلسطین در زیر چنگال صهیونیست‌ها له شود. اندکی بعد آیت‌الله در اعتراض به مذاکرات خائنانه دولت رزم‌آرا پیرامون نفت، اعلامیه‌ای خطاب به ملت ایران پیرامون ملی شدن نفت صادر کرد و با همکاری چهره‌هایی نظیر دکتر مصدق مقدمات تصویب قانون ملی شدن صنعت نفت را فراهم کرد. تظاهرات مردم تهران به دعوت آیت‌الله کاشانی در روز دفن رزم‌آرا، قراردادهای تاراج نفت ایران را همراه سپهبد به خاک سپرد و در 24 اسفند 1329 طرح ملی شدن صنعت نفت به تصویب مجلس شورای ملی رسید. تصویب ملی شدن صنعت نفت به عنوان یک حرکت ضد استعماری در مجلس ابتدای راه بود، گام اصلی اجرای این قانون بود که به سلطه چندین‌ ساله انگلستان بر نفت ایران خاتمه می‌داد.

حمایت از دولت دکتر مصدق در اجرای قانون ملی شدن صنعت نفت، مبارزه با دربار در سی‌تیر 1331 برای بازگرداندن دولت ملی به قدرت، حمایت از مبارزات ملت فلسطین، تلاش برای خنثی کردن نقشه‌ کودتای 28 مرداد، مخالفت با قرارداد کنسرسیوم و دولت کودتایی زاهدی و دستگیری و ضرب‌وشتم ایشان توسط ماموران زاهدی، بیانگر خط مبارزه با استعمار و دفاع از منافع ملت‌های مسلمان در زندگی این روحانی مبارز است که عرصه را بر استعمار در ایران و بین‌النهرین تنگ کرده و آن را به ستوه آورده بود.

در این شماره زندگانی پر حادثه و سراسر شجاعت و ایستادگی این روحانی مبارز را با هم ورق می‌زنیم تا استقلال و عظمت ایران اسلامی را قدر دانسته و چهره‌های خدوم آن را بشناسیم.