«قزوین» شهر آب‌انبارها

به گزارش ایرنا، کم آبی از دیرباز در بیشتر شهرها و از جمله قزوین ، مردمان این خطه را به بهره گیری از توانایی‌های خود واداشته و به همین دلیل حفر قنات و احداث آب انبار برای ذخیره سازی آب در فصل فراوانی، جزو اشتغالات آنان بوده است.

آب‌انبارها علاوه بر نقش مهمی‌ که در زندگی روزمره مردم داشته اند، از موقعیت خاصی در فرهنگ و اعتقادات مردم این ایران و به ویژه خطه کهن قزوین برخوردار بوده اند.

به همین دلیل آب‌انبارها در بافت شهرها و محله‌ها به عنوان بزرگ‌ترین و چشمگیرترین واحد معماری بشمار رفته و بانیان آن در مکان ساخت و شیوه معماری با دقت و نکته‌ سنجی برخورد کرده اند.

قزوین نیز ازجمله شهرهایی می باشد که به علت دارا بودن دهها بنای آب انبار، به شهر آب انبارها شهرت یافته است.

در دهه های اخیر که شبکه بهداشتی آب شهری جایگزین شیوه های پیشین شده اند، بنای آب انبارها در بسیاری از شهرها و از جمله شهر قزوین به عنوان مهمترین جاذبه های گردشگری به شمار می روند.

ساخت و وقف بناهای شکوهمند و پرهزینه برای انباشت و ذخیره آب در شهری که از دیرباز به کم آبی شهرت داشته، افزون برهزاران واحد آب انبار خانگی، قزوین را به شهر آب انبارها معروف کرده است.

معماری شگفت انگیز آب انبارهای قزوین که هریک پلانی جداگانه و متفاوت و از تزیینات هنری چشم گیری برخوردارند این اماکن تاریخی را به مکانی جذاب برای گردشگران تبدیل کرده است.

آب انبارهای حکیم، حاج کاظم، آب انبار مسجد جامع، زنانه بازار, آقا، سردار کوچک و سردار بزرگ از جمله آب انبارهای معروف شهر قزوین هستند که همچنان استوار علاقه مندان به آثار تاریخی قزوین را برای دیدن این همه خیراندیشی و شکوه به "شهر دارالمومنین قزوین" دعوت می کند.

"آب انبار سردار"

این آب انبار بزرگترین آب انبار تک گنبدی ایران است که در کم آب ترین محله قزوین خیابان راه آهن قزوین واقع شده است.

بانیان این آب انبار "محمدحسن خان و محمدحسین خان سردار" از امرای فتحعلیشاه قاجار می باشند که علاوه بر این بنا ، مدرسه سردار و آب انبار کوچک سردار را نیز بنا نموده اند.

این آب انبار دارای سردری رفیع با قوس جناغی است که در طرفین آن دو طاق نما در سه طبقه قرار گرفته و واجد کاربندی و کاشیکاری معقلی است.

سردر کاربندی نیمکار 16 داشته و در طرفین آن دو سکوی سنگی قرار دارد.

پس از سردر فضای ابتدایی راه شیر دارای تناسبات مربع با پوشش گنبدی کاربندی و در هر طرف دارای سکوی سنگی جهت نشستن و استراحت است.

راه شیر دارای 47 پله سنگی و هر پله به ارتفاع متوسط 25 سانتی متر است که با سه پله سردر جمعا آب انبار 50 پله دارد و در نتیجه برای دسترسی به آب 5/12 متر پایین باید رفت.

پوشش راه شیر از نوع طاق آهنگ جناغی است و در این راهرو چهار شیر آب برای برداشتن آب در فاصله های معین تعبیه شده که با کم شدن آب در مخزن، از شیرهای پایین تر استفاده شود.

مخزن آب این آب انبار دارای طرحی مربع شکل به ابعاد تقریبی 17 متر است و چهار سکنج عظیم برای قرار گرفتن گنبد بر روی آن، طرح مربع را به هشت ضلعی تبدیل می نماید.

مصالح بکار رفته در جرزهای آب انبار شفته آهک با روکش ساروج است و قطر دیوارهای آن در حدود سه متر می باشد.

گنبد عظیم آب انبار سردار آجری است و در بالاترین قسمت آن بادگیری فیروزه ای قرار گرفته که ارتفاع بلندترین نقطه آن را تا کف آب انبار حدود 5/28 متر می نماید.

علاوه بر بادگیر مرکزی، چهار روزن مشبک دیگر جهت تهویه هوا در گنبد کار گذاشته اند.

حجم مخزن این آب انبار سه هزار و 600 متر مکعب است.

"آب انبار مسجد جامع"

کهن ترین آب انبار قزوین است که در شمال جلوخان مسجد جامع عتیق قرار دارد.

این آب انبار در سال 1093 هجری قمری توسط "علی خان" یکی از امیران شاه سلیمان صفوی ساخته شد.

مخزن آن گنجایش هزار و 800 متر مکعب آب دارد و با شیوه دو "تویزه" آجری و سه گنبد پوشش یافته و پلکانی جداگانه برای لایروبی دارد.

کتیبه مرمرین به خط نستعلیق ممتاز، راه شیر چهل پله ای و کف سازی آجری با عایق بندی و مهمتر از همه اتصال به شبکه توزیع آب از ویژگی های این آب انبار به شمار می رود.

"آب انبار حاج کاظم"

این آب انبار در انتهای خیابان تبریز از زیباترین آب انبارهای شهر قزوین است.

بانی آن "حاجی کاظم کوزه گر" بوده که آن را در سال 1256 به کمک حاج اسماعیل بنا نوده است.

این آب انبار دارای سردری زیبا ومزین به کاشی است که در وسط آن ورودی آب انبار و در طرفین آن دو طاق نما قرار گرفته است.

سردر علاوه بر تزیینات کاشی دارای طاق رسمی بندی و کتیبه سنگی است.

کف سردر ورودی هم اکنون سه پله از کف اطراف پایین تر است و پس از طی چهار پله به فضای مکث می رسد.

این فضا دارای دو سکو در طرفین و پوشش رسمی بندی 12 بوده و با 30 پله سنگی به انتهای راه شیر می رسد.

راه شیر دارای طاق آهنگ با قوس جناغی است و در دو نقطه آن دو کاربندی نیم کار جهت زیباتر نمودن و تنوع فضایی ایجاد گردیده است.

مخزن آب انبار پلانی مستیل شکل و با شفته آهک و آجر ساخته شده است.

قطر جرزهای آب انبار در حدود سه متر وبا طاق وتویزه پوشش داده شده است .

از ویژگی های آب انبار حاج کاظم وجود دو عدد بخارکش کاشیکاری شده یا بادگیر کشیده وبلند به ارتفاع هشت متر می باشد که باعث خنک ماندن آب موجود و تهویه هوای آن می گردد.

این بادگیرها از پایین چهار ضلعی است و در قسمت بالاتر هشت ضلعی شده که درهمین قسمت سوراخ های بادگیر تعبیه شده اند.

گنجایش این آب انبار دوهزار و300 متر مکعب است.

همچنین از آب انبارهای دیگر شهر می توان به آب انبار زنانه بازار (قاجاری) با گنجایش دو هزار و350 متر مکعب، آب انبار کوچک سردار (قاجاری)، آب انبار حکیم دوره (قاجاری)، آب انبار آقا (قاجاری) و آب انبار مولاوردیخانی اشاره کرد.