ترس همچنان باقی است

سه‌شنبه هفته گذشته‌ واحدی متشکل از حدود 1500 تا 2000 سرباز رواندایی وارد خاک جمهوری دمکراتیک کنگو شدند تا براساس درخواستی که از دولت کنگو دریافت کرده بودند بقایای شبه‌نظامیان هوتو را پاکسازی کنند.

کد خبر: ۲۳۲۶۴۳

لامبری منده، وزیر اطلاع‌رسانی کنگو به فاصله چند ساعت پس از آغاز این عملیات اعلام کرد دولت کنگو از ارتش رواندا درخواست کرده با اعزام واحدهایی به خاک کشورش بر عملیات سرکوب شورشیان رواندایی هوتو که 10 تا 15 روز طول می‌کشد نظارت داشته باشد. منده گفت: ما به دنبال خلع سلاح نیروهای دمکراتیک آزادی‌بخش رواندا (FOLR) هستیم. وی افزود: نیروهای ارتش رواندا صرفا بر این عملیات نظارت می‌کنند و در اجرای آن مشارکت نخواهند داشت.

این تهاجم شاید مشهود‌ترین گواه بر این واقعیت باشد که هیچ نیروی نظامی‌ قادر به حل مشکلات کنگو نیست. خاستگاه جنگ کنگو به سال 1994 میلادی باز می‌گردد. این همان سالی بودکه FOLR که فعالانه در نسل‌کشی رواندا نقش داشت با عبور از مرزهای کنگو در مناطق کوهستانی شرق این کشور پناه گرفت. نیروهای رواندایی تحت امر پل کاگامه که بعد‌ها رئیس‌جمهور این کشور شد به تعقیب شبه‌نظامیان فراری پرداختند.

با این حال ارتش رواندا به رغم تلاش‌های مکرر و چند عملیات نظامی نتوانست به طور کامل بر هوتوها چیره شود و به دنبال این ناکامی‌ها بود که جنگی تمام عیار بین نیروهای دولت کنگو و شبه‌نظامیان شورشی که برخی‌شان از هوتو‌ها و برخی از توتسی‌ها بودند، درگرفت. در آن‌سوی میدان جنگ ارتش کنگو و بزرگ‌ترین نیروی حافظ صلح سازمان ملل متحد صف‌آرایی کرده بودند.

شورشیان تحت امر لورنس کابیلا عاقبت در سال 1997 میلادی موفق به ساقط کردن دولت موبوتو سه‌سه‌کو، رئیس‌جمهور کنگو شدند و کابیلا خود را رئیس‌جمهور کشور خواند. پس از ترور کابیلا بود که پسرش ژوزف زمام امور را در دست گرفت اما هچیک از این دو نتوانستند به شورش‌های شرق کنگو پایان دهند.

اواخر اکتبر سال گذشته میلادی بود که ارتش تحت امر ژنرال لورنس نکوندا که در ابتدا در سال 2003 میلادی برای جنگ با بقایای شبه‌نظامیان هوتوی دخیل در نسل‌کشی‌ها شکل گرفت با پیش روی به سمت غرب به حومه شهر گوما رسید و تهدید کرد برای تسلط بر سراسر کشور به سمت پایتخت پیشروی می‌کند.

17 هزار نیروی سازمان ملل به لحاظ تعداد کمتر از نیروهای نکوندا بود. علاوه بر آن گستره وسیعی که این نیرو باید از آن پاسداری می‌کرد با توجه به این‌که کنگو به اندازه تمامی کشورهای غرب اروپا وسعت دارد در غیاب راه‌های مواصلاتی مناسب و ارتش منظم ملی موجب شده بود شورشی‌ها به آسانی به سمت غرب کنگو پیشروی کنند. گویی هیچ مانعی بر سر راه نکوندا وجود نداشت.

این روند زنگ‌های خطر را در سراسر دنیا به صدا درآورد. نیروهای نکوندا با ایجاد وحشت در منطقه تنها موجبات فرار و بی‌خانمان شدن هزاران تن را فراهم آورده بودند و گزارشات بسیاری در مورد اقدامات سرکوبگرانه ارتش او وجود داشت.

این مساله برای رواندا متضمن مشکلی جدی بود. یکی از گروه‌های کارشناسی سازمان ملل در ماه دسامبر گزارشی را تقدیم شورای امنیت کرد که دولت رواندا در آن به تامین سلاح، یونیفورم و حتی نیروی انسانی برای شورشیان نکوندا متهم شده بود.

دولت رواندا در واکنش به این گزارش اعلام کرد این ادعاها حرکتی حساب شده برای سلب مسوولیت از دولت کنگو و جامعه بین‌المللی است که هردو از حل بحران امنیتی شرق کنگو با وجود طرح‌های متعدد بین‌المللی و منطقه‌ای طی 14 سال گذشته عاجز بوده‌‌اند.

تهاجم سه‌شنبه گذشته را می‌توان ادامه این رویکرد دانست. رواندا نگران از ناکامی‌های دولت کنگو و سازمان ملل متحد اکنون خود برای پایان دادن به جنگ در شرق کنگو وارد عمل شده و قصد دارد با حذف علل وجودی‌ ارتش نکوندا این کار را به سرانجام برساند.

عملیات مشترک واحدهای نظامی رواندا و کنگو در میانه بهت و حیرت جهانیان به دستگیری نکوندا منجر شد. وقتی منابع رسانه‌ای روز جمعه گذشته از بازداشت نکودا خبر دادند باور این خبر کمی سخت به نظر می‌رسید.

با این حال دستگیری نکوندا و حذف او از معادلات قدرت منطقه به خودی خود همه مشکلات را مرتفع نخواهد ساخت و ترس از اعاده خشونت‌ها همچنان به قوت خود باقی است. آنچه اکنون به عنوان ماموریت دوم این نیروی مشترک مطرح است خلع سلاح شبه نظامیان هوتو است که در سراسر شرق کنگو پخش شده‌اند.

آیا آنان در این راه موفق می‌شوند؟ بی‌شک این طرح پرمخاطره خواهد بود. مداخلات نظامی پیشین در کنگو نه تنها همیشه با شکست مواجه شده که آنانی که پای‌شان به جنگ کنگو کشیده است را هم دچار مشکل ساخته است. در سال 1998 جنگ در کنگو 6 کشور همسایه این کشور را هم درگیر مناقشه‌ای مسلحانه کرد که خیلی زود به رقابتی خونبار برای تسلط بر منابع معدنی و جنگلی کنگو تبدیل شد.

با توقف درگیری‌ها و استقرار نیروهای حافظ صلح سازمان ملل در منطقه برای جلوگیری از اعاده خشونت‌ها شکل دیگری از فساد در کنگو به منصه ظهور رسید. هنوز مدت زیادی از ورود نیروهای سازمان ملل به کنگو نگذشته بود که سربازان این نیرو به سوء‌استفاده جنسی از زنان آواره کنگویی، مشارکت در قاچاق سلاح و حمایت آشکار و نهان از گروه‌های غیرقانونی بهره‌برداری از معادن غنی این کشور متهم شدند.

اگرچه ماموریت نیروهای سازمان ملل در کنگو با هدف برقراری آرامش در این کشور شکل گرفته بود اما در عمل نتیجه کاملا متفاوت به ارمغان آورد. این بار هم چون گذشته تلاش‌ها برای اعاده ثبات و امنیت به کنگو می‌رود تا به بروز مناقشات خونبار جدیدی منجر شود. تنها تفاوت این است که در مناقشه جدید سربازان کلاه آبی سازمان ملل نظاره‌گر دور جدید خشونت‌ها خواهند بود.