آموزش‌های واقعی اما مجازی

با این‌که آموزش الکترونیکی1‌ ‌را مترادف با یادگیری الکترونیکی2 ‌می‌دانند اما برای داشتن درکی صحیح از آموزش، باید بدانیم یادگیری چیست؟ در پاسخ می‌توان گفت یادگیری به‌معنای «تغییرات ماندگار در دانسته‌های فرد است که بر اثر یک یا چند تجربه حاصل می‌شود». یادگیری بر اساس تجربیات عملی را آموزش‌های عملی و یادگیری براساس تجربه‌های نظری را آموزش نظری گویند. ‌ ‌

در برنامه‌ریزی‌های آموزشی، بخش عمده‌ای از هزینه‌ها صرف تهیه مکان بر‌گزاری کلاس و یا کارگاه و آزمایشگاه می‌گردد و هزینه بسیاری برای جابه‌جایی افراد، اعم از استاد و دانشجو صرف می‌شود. اگر دیگر هزینه‌های دانشجو و استاد برای حضور در این کلاس‌ها را در نظر بگیریم، مبلغی هنگفت خواهد شد که در بسیاری موارد این کلاس‌ها را به‌دلیل مقرون‌به‌صرفه نبودن با تعطیلی مواجه می‌سازد. حال موضوعاتی مانند بدی آب و هوا و مشکلاتی از این دست را در نظر بگیرید که گاه باعث تعطیلی کلاس‌ها می‌شود. اینجا هم مانند بسیاری موارد دیگر فناوری ‌اطلاعات خدمت بزرگی به مردم کرده است. ‌ ‌

آموزش الکترونیکی

این هدیه را آموزش الکترونیکی نامیده‌اند. در حالت عادی، برگزاری یک کلاس و یا دوره آموزشی، ملزومات بسیاری می‌طلبد و تقریبا تمام آنها در دنیای مجازی تدارک دیده شده که با وجود آنها می‌توان محتوای تدریس‌ها را حفظ و از افت تحصیلی در این شیوه جلوگیری کرد. اما هدیه دنیای فناوری اطلاعات بسیار گسترده‌تر از این‌است و با قدرت می‌توان گفت که حرکتی است برای تغییر ماهیت آموزش و شکستن حصار محدودیت‌های گذشته. آموزش الکترونیکی می‌تواند شامل تمام زمینه‌های کاری گردد و تقریبا هیچ شغل و مهارتی نیست که فناوری اطلاعات نتواند حداقل بخشی از آن را پوشش ندهد. از امور اداری و مالی گرفته تا علوم مدیریت و از آموزش‌های فنی و حرفه‌ای گرفته تا آموزش‌های آکادمیک در بالاترین سطوح دانشگاهی، همه و همه می‌توانند بخش عمده‌ای از آموزش‌هایشان را به‌دست دنیای مجازی بسپارند.آموزش‌های مجازی نه‌تنها آموزش‌های طولی (مانند مراحل تحصیل) را پوشش می‌دهند، بلکه می‌توانند سرعت رشد و کیفیت آموزش‌های عرضی (مانند دوره‌های ضمن خدمت کارکنان) را بالا برده و در عین حال هزینه تمام شده این آموزش‌ها را پایین بیاورد و به‌علاوه برگزاری دوره‌های آموزشی که تا قبل از آن کسی فکرش را هم نمی‌کرد. ‌بی‌معنا کردن فاصله‌ها یکی دیگر از مزایای دنیای مجازی است و نمود این کار در آموزش الکترونیکی دیده می‌شود. یعنی بدون توجه به این‌که کجا هستید، می‌توانید در کلاس و یا دوره آموزشی شرکت کنید.

تعریف ‌ ‌

آموزش الکترونیکی مانند سایر کارهای الکترونیکی از فناوری‌های متعددی استفاده می‌کند و تعریفی که می‌توان برای آن بیان کرد باید شامل تمام این حوزه شود و با پیدایش خدمات و نمونه‌های نوین فناوری نیز تغییر پذیر باشد. بطور کلی می‌توان گفت: «یادگیری مبتنی بر فناوری‌های الکترونیکی (مانند رایانه) که شامل تمام ابزار و اشکال صوتی، تصویری و ادراکی شود را یادگیری الکترونیکی گویند».

دامنه گسترش و گونه‌ها

‌ ‌دامنه آموزش الکترونیکی از یک دیسک چندرسانه‌ای3‌ ‌آغاز می‌شود و با عبور از فضاهای مجازی مانند وب، هر روز گسترده‌تر می‌شود و می‌توان گفت که محدودیتی ندارد. در این گستره، مدل‌های مختلفی برای تفکیک مسایل ذکر شده است که به‌کوتاهی به چهار نمونه از آنها می‌پردازیم. این مدل‌های نمونه عبارتند از:

1– آموزش‌های مبتنی بر شبکه ‌ ‌

2– کلاس‌های ترکیبی ‌ ‌

3– کلاس‌های مبتنی بر خلاقیت ‌ ‌

4– آموزش‌های مبتنی بر اجتماعات نوین.

در مدل نخست، آموزش در محیطی متفاوت از کلاس‌های سنتی انجام می‌شود که به‌طور خاص به تغییر نوع کلاس و فعالیت‌های آن اشاره دارد و با ابزار ارتباطات بی‌سیم این امر محقق می‌شود. در این مدل نقش‌هایی جدید در کلاس درس تعریف شده که یکی از آنها می‌تواند حضور چند استاد برای یک درس در یک کلاس باشد؛ آن هم بدون نیاز به حضور شاگردان در یک محل وایجاد امکان پراکندگی آنها در یک ساختمان و یا هر جای دیگر. به‌عنوان مثال دانشجویان پزشکی برای درس بیولوژی در شکل سنتی باید در یک کلاس جمع شوند و یک استاد با استفاده از ابزار نوشتاری وگفتاری سنتی درس را شرح دهد. اما این کلاس در مدل شبکه می‌تواند از یک استاد شیمی، یک استاد زیست و یک استاد بیولوژی استفاده کند و هر یک نیز قسمتی از درس را برای دانشجویان شرح دهند. به‌علاوه، با استفاده از ابزار صوتی و تصویری ارتباطی دوسویه و کامل میان استادان و دانشجویان برقرار می‌گردد؛ به‌گونه‌ای که هر یک از ایشان می‌توانند در مکانی جدا از سایرین حضور داشته باشند. در مدل دوم که محیطی مانند کنفرانس‌ها را پدید می‌آورد، ابزار انتقال اطلاعات بین یاددهنده و یادگیرنده بسیار دگرگون شده و هر دو می‌توانند با استفاده از ابزارهای الکترونیکی، مانند دفترچه یادداشت‌های دیجیتال4، مجلات الکترونیکی5‌ ‌و وب سایت‌های مختلف تبادل اطلاعات کرده و اطلاعات صحیح در مورد موضوع و محتوای درس را دریابند.‌ ‌مدل سوم بر پایه این نکته ایجاد شد که آموزش باید به یادگیرندگان اجازه کسب مهارت‌های فردی، جذب انگیزه و ارتقای توانایی تحقیق و جمع‌بندی اطلاعات را برای حل مساله بدهد ‌)1995 (Whitaker‌. و از آنجا که هدف آموزش ایجاد مهارت حل مساله‌های مربوط در فرد است در این مدل سعی می‌شود تا علاوه بر آموزش مهارت‌های پایه، توانایی اعلام حضور در جامعه نیز برای فرد ایجاد ‌شود. این نکته می‌تواند فرد را به‌عنوان یک نیروی توان‌افزا در سازمان و یا جامعه رشد دهد و مدیران را برای رسیدن به اهداف برنامه‌ریزی‌های استراتژیک یاری کند.

در باره مدل چهارم می‌توان گفت که هر آموزشی باید با عوامل اجتماعی آن محیط نیز هم‌خوانی داشته باشد. و البته منظور از جامعه یک جمع چندنفره از افراد به‌شکل سنتی نیست. این جامعه می‌تواند در یک محیط مجازی باشد، محیطی متشکل از چند صد و یا چندین هزار نفر که در یک محیط مجازی مانند وب، جامعه‌ای با قوانین، فرهنگ و حقوق متفاوتی را پدید آورده‌اند. و آموزش برای این جمع نیز می‌تواند تاثیرات بسیاری را بر کارکردهای کلی جامعه بگذارد؛ مانند آموزش‌های مجازی از طریق تلویزیون. در آموزش‌های الکترونیکی تبادل اطلاعات در حین آموزش مزیتی است که در نمونه سنتی آموزش عملا ممکن نیست. به این ترتیب آموزش‌های شبکه‌ای بسیار خلاقانه می‌تواند بهره کلاس‌های آموزشی را بالا ببرد. ‌ ‌

پی‌نوشت‌ها

 e-Training. 1‌

‌ e-Learning. 2‌

‌ Multimedia. 3‌

‌ Digital note. 4‌

‌ e-Magazine. 5

سعید نوری آزاد