طرفدار استقلال ایران

... [میرزا کوچک‌خان] مردی است قوی‌بنیه، سیه‌چرده، موی سر و صورت انبوه، دارای اخلاق نیکو و در عین صلح و سلامت‌خواهی، سلحشور؛ دوستدار عالم اسلامیت و طرفدار استقلال و آزادی ایران و مخالف حکومت‌های استبدادی خودی و بیگانه، این شخص قوه‌ای از مجاهدین فراهم آورده جنگل گیلان را اقـامتگاه خود قرار داده به خیال خویش راه قشون‌کشی روس را به ایران تنگ نموده است. این شخص بیشتر از مجمع اتحاد اسلام که در بادکوبه بوده تشویق می‌شده، عثمانیان هم که طرفدار اتحاد اسلامی هستند به وی توجه داشته‌اند. آلمان‌ها هم در ضمن تحریکات که در ایران بر ضد روس و انگلیس مـی‌کرده‌اند در تشجیع قوه جنگل نیز کوتاهی نداشته‌اند ولی میرزا کوچک‌خان با وجود استفاده نظامی که از آنها نموده است اسلامیت خود را از دست نمی‌داده، بیگانه را بیگانه می‌دانسته است هر که بوده باشد. چنانچه روس‌ها مکرر خواستند او را تطمیع کرده به دام بیندازند و فریب آنها را نخورد.

یحیی دولت‌آبادی، حیات یحیی، 1361، 4/ 93