طنین خوش‌گام جدید

با کدهای ارائه شده در «دیدار»  از هم اکنون می‌توان پیش‌بینی کرد، شخصیت و وقایع اصلی، چه فرجامی پیدا خواهند کرد و از نظر مضمونی، داستان مسائلی نظیر ارتباط نسل‌ها و بیان دیدگاه و تفکرات بسیجی را به صورتی ناب‌تر و با اهداف‌ گوناگون، از جمله جذب مخاطب نوجوان، به تشکیلات بسیج دنبال خواهد نمود. با این وجود، از آنجایی که نسبت شخصیت‌ها با یکدیگر، هنوز به گونه‌ای بایسته، روشن نیست و هویدا نگردیده که هر یک از آنها دارای چه موقعیت مشخصی از نظر نمایشی‌اند و همچنین از دلایل افعال‌‌شان آگاهی مطلوبی نداریم، بررسی جزیی‌تر چگونگی پرداخت روایی و محتوایی سریال را باید زمانی انجام داد که درونمایه، شخصیت، مضمون و پیام‌های آن صورت شفاف‌تری یابند.

«دیدار» در حال و هوا و فضایی روی آنتن شبکه 3 رفته که شاهد بزرگداشت بسیج در جای جای کشورمان ایرانیم. داستان سریال با محور قراردادن شخصیت نوجوانی، ارزش و فرهنگ بسیجی را مورد توجه قرار داده، تلاش دارد ابعادی از این ارتش مردمی را از طریق قاب تلویزیون، جلوه‌گر سازد.

غالب آثار ساخته شده درباره جنگ و دفاع مقدس، به درونمایه‌هایی همچون عشق، جستجو و انتظار پرداخته‌اند. در این میان، «دیدار» این حسن و تفاوت را دارد که کوشیده همین رویکرد را در هیات بسیجی و پررنگ‌تر کردن ارزش‌های درونی و بیرونی آن نشان دهد.

توجه به این مقوله در قالب سخنرانی، میزگرد و یا برنامه‌های ترکیبی، حجم و نمود گسترده‌ای در رسانه ملی داشته، لیکن، «دیدار» را از نخستین سریال‌های نمایشی می‌توان برشمرد که با چنین مضمونی، از موضع مستحکم و منسجم‌تری برخورد کرده است.

بسیج، سرشار از ارزش‌های دراماتیکی و محتوایی است. این موقعیت را باید در تفاوت جایگاه و تنوع بسیج و بسیجیان با دیگر نیروها و مراکزی نظیر ارتش و سپاه جست. پذیرش این دیدگاه که در میان این‌گونه تشکیلات نظامی انبوه رادمردانی را می‌توان یافت که به گاه خطر و هجوم دشمن فارغ از منافع و گرایش‌های مادی، فداکارانه به انجام مسوولیت‌های ملی و دینی‌شان می‌پردازند، مانع از باور به این اندیشه نیز نخواهد بود که بسیجیان از نظر انگیزه و حضور افراد با سنین و از طبقات و گروه‌های مختلف اجتماعی و اقتصادی در وضعیتی قرار دارند که آنها را نسبت به افراد و سازمان‌های مشابه، متفاوت‌تر می‌گرداند.

بسیج، اگرچه با حضور در جبهه‌های جنگ و دفاع مقدس بوده که فروغ و درخششی یافته است،‌اما برای صلح نیز مسوولیت‌هایی برایش تعریف شده‌ که می‌تواند در آثار نمایشی‌ای نظیر «دیدار»،‌ به علت همان ویژگی‌ها از هر دو جهت، مورد پردازش قرار گیرد.

«دیدار» به دلالت برخی صحنه‌ها، مانند تصویر حضور در جبهه معلم پرورشی و یا لباس تیرخورده، داخل صندوقچه، حاکی از نمایاندن بسیجی‌ای است که ارتباط با فداکاری و ایثارگری‌های دفاع مقدس دارد. حفظ آثار و ارزش‌های دوران نبرد با متجاوزین بعثی و نهادینه کردن‌ آنها در میان افکار و رفتارهای جامعه، از اهداف مبنایی چنین رویکردهایی است. محور قرار گرفتن شخصیت نوجوان در سریال، این مزیت را دارد که ضمن طرح‌شان،‌  از حیث مخاطب یا اجتناب از جنبه عام بودن، صورت مشخص و کاربردی‌‌تری یابد. به سخنی دیگر، اگر قوام و غنای ارزش‌های حماسی و ایثارگرانه را یکی از دلایل اصلی تولیدات آثاری در زمینه‌ دفاع مقدس یا بسیج بدانیم، پرداخت آنها در قالب شخصیت و یا مخاطب نوجوان، به این غایت کمک راهگشا و موثری خواهد کرد. علت ضرورت و وجود این میل را باید در تاثیرپذیری سریع و عمیق این گروه سنی دانست.

«دیدار» در جرگه کارهای سفارشی قلمداد می‌شود. نفس پذیرش و انجام چنین تولید و تعهداتی نمی‌تواند دلیلی برای اتخاذ موضع منفی یا مثبت، در مقابل این گونه آثار باشد. ساخت برنامه‌هایی از این قبیل، آن هم در قالب نمایشی به سختی‌های شکل‌گیری آن بویژه در حوزه فیلمنامه خواهد افزود. این دشواری‌ها هرچند در ساخت آثاری با موضوع بسیج و نظایر آنها، کمتر امکان مجال و فرصت می‌یابند. با این وجود در ارتباط با این گونه موارد نیز تعادل و برقراری نسبتی بین گنجانیدن عناصر جذاب نمایشی و برآورده کردن اهداف و نظرات محتوایی سفارش‌دهنده، تلاشی است که باید به گونه‌ای خلاقانه و تاثیرگذار انجام پذیرد.

تحقق این مقصد، با پردازش هنرمندانه شخصیت‌ها یا ارائه اطلاعات، تحلیل‌های به روز و بکر، امکان‌پذیر خواهد بود.
شخصیت‌های اصلی مانند معلم پرورشی و نوجوان دانش‌آموز، در چند قسمت پخش شده، به علت اولین گره‌ای که در ساختار روایی طراحی شده، در چنین زمینه‌های نسبتا طنز آن توانسته تا حدودی مخاطب را به تماشای انگیزه و عاقبت رفتارشان علاقه‌مند کند. ادامه این جذابیت بستگی به چگونگی چینش و ترتیب دیگر گره‌ها و بحران‌هایی خواهد داشت که قرار است در مسیر درام قرار گیرند.

از داوری نهایی در حیطه شیوه پرداخت نمایشی و محتوایی اثر به علت ضرورت تماشای قسمت‌های بیشتر که بگذریم، «دیدار» در زمینه کارگردانی، بازیگری، تصویربرداری و یا فضاسازی و تدوین هیاتی معمولی دارد. سریال، از نظر ایجاد و جلوه‌هایی که برشمردیم با وجود آن که برجستگی خاص و چشمگیری ندارد، اما همین قدر که کوشیده مضمون بسیج را در قالب نمایشی دنباله‌دار به تصویر درآورد، گامی را برداشته که می‌توان از هم‌اکنون طنین خوش آن را در آینده باشکوه و تاثیرگذاری عمیق‌تر شنید.

محمد رضا کریمی