نقاط حساس آینه‌های نشکن‌

تلاش کشورمان برای دستیابی به فناوری انرژی صلح‌آمیز هسته‌ای، تاکنون هزینه‌های بسیاری را برجای گذارده است. در حالی‌که رهبران نظام جمهوری اسلامی، تاکید بر صلح‌آمیز بودن فعالیت‌های هسته‌‌ای دارند و مسوولین و ناظران آژانس بین‌‌المللی نیز، بارها بر غیر نظامی بودن این فعالیت‌ها گواهی داده و می‌دهند، با این وجود، چند کشور اروپایی، با هدایت آمریکا به دنبال آنند تا به هر نحوی شده، از دست یافتن کامل جامعه ایرانی به علم و ابزارهای مربوط به مسایل انرژی هسته‌ای، ممانعت به عمل آورند.

تند باد و تنش‌هایی که هر از چند گاهی در این زمینه به چشم می‌آید، ریشه در همین مواضعی دارد که
غیر قانونی و استکباری بودنشان، مبرهن است.

چنین فضایی بالقوه و بالفعل، زمینه‌های پرداخت منطقی و دراماتیکی به موضوع هسته‌ای را خواهد داشت. در این موقعیت، تلویزیون با آن که تولیدات بسیاری را در قالب سخنرانی، میزگرد و یا ترکیبی، طراحی کرده، لیکن در ساخت برنامه‌هایی در قالب نمایشی، بهره‌مند از کمیت و کیفیت عمیق و غنی‌ای نبوده است.

تله‌فیلم‌ «آینه‌های نشکن» را شاید بتوان نخستین سریالی دانست که به انرژی هسته‌ای کشورمان، به‌گونه‌ای تفصیلی، پرداخته است.

در سال گذشته تله فیلم‌هایی، نظیر «جاسوس بازی»   «تله روباه»، «قهوه اسپرسو» و «به نام گل سرخ» از زمره آثاری بودند که به این مقوله توجه داشتند. از این میان،‌ غالب آنان، موضوع را از منظر جاسوسی عوامل داخلی و بیگانه، مورد کندوکاو قرار داده‌اند.

سریال «آینه‌های نشکن» نیز از چنین روزنه‌ای، به انرژی هسته‌ای نگریسته است. شاکله داستان، با تلاش و قصد سازمان انرژی هسته‌‌ای برای ضبط تصویری محرمانه از بخش‌‌هایی از فعالیت آن است که، شکل می‌گیرد برای این منظور، شرکت تبلیغاتی‌ای در نظر گرفته می‌شود که مسوول‌اش از نزدیکان نسبی، یکی از کارشناسانی است که در آن سازمان، فعالیت دارد. تماس اینترنتی همسر مسوول شرکت تبلیغاتی، با فرد دیگر ساکن در یکی از کشورهای خارجی و طرح این واقعه از سوی او را، سازمان‌های جاسوسی کنترل کرده، پس از لو رفتن مساله، کوشش مراکز جاسوسی، برای نزدیک شدن به زن مسوول آغاز و شدت می گیرد و در این میان، تلاش می‌گردد با تهدید و تطمیع به خصوص در ارتباط با مشکلی که برای برادرش پیش آمده، به هدف خود که کسب اصلاعات سری پیرامون فعالیت‌های هسته‌ای کشورمان است، دست یابند.

گستردگی و عمق سوژه همچنین واقعیت و اولویت‌ها و انگیزه‌ و اهداف اصلی مخالفان هسته‌ای شدن کشورمان، حتی به صورت صلح‌آمیز، ‌ایجاب می‌کرد،‌ موضوع انرژی هسته‌ای، در موقعیت مساله و خواسته ملی، مورد مداقه قرار گیرد و در همین چارچوب، بر لزوم تداوم همبستگی عمومی ما تا سامان یافتن معقول یا صلح‌آمیز بودن آن، تاکید گردد.

افزون بر این،‌ در تداوم چنین نگرشی، ضروری است روشن شود، مخالفان در پشت اتهام زدن‌های بی‌دلیل، نظیر آن که تلاش جمهوری اسلامی ایران، حصول بمب اتمی است،‌ چه اهداف مشخصی و مکارانه‌ای را دنبال می‌کنند.

تردیدی نیست، یکی از اصلی‌ترین انگیزه‌ها در این ارتباط، فراهم کردن شرایطی است که کشورمان، در بستر آن، نتواند از موضعی مستقل، به فناوری‌های انرژی صلح‌آمیز هسته‌ای، دست یابد.

انرژی هسته‌ای، دارای کاربردهای گوناگونی در عرصه‌های مختلف علمی، پزشکی، کشاورزی و مانند آنهاست. همچنین، این موضوع، می‌‌تواند از جهت نمایاندن قابلیت‌ها و شکوه خلاقیت‌های دانشمندان یا بومی شدن این فناوری در میهن‌مان، مورد کندوکاو قرار گیرد.

با تدبر در چنین نکاتی برایمان روشن می‌گردد، انرژی هسته‌ای، از چنان وسعت و تنوعی برخوردار است که در صورت تلاش، برای پرداخت‌شان از موضع بکر، عینی و به روزتر، خواهد توانست به وجود آورنده جذابیت بیشتر برای مخاطبان باشد که به چنین مضامینی، علاقه‌مندند.

به سخنی دیگر، شیوه و نگرش سریال به موضوع، با نیاز به اولویت واقعیت‌های جامعه و تبلیغات بین‌المللی، فاصله دارد. در وضعیتی که انرژی هسته‌ای کشورمان، با موانع و چالش‌های دیگری روبه‌رو بوده، نمایاندنش در سطوح محدودی از اقشار و طبقات جامعه و با توجه به آن، از زاویه جاسوسی، از اثرگذاری راهگشا و کاربردی‌تر سریال، کاسته است.

«آیینه‌های نشکن» را باید از آن سنخ تولیداتی برشمرد که به علت حساسیت و اهمیت سوژه، به لحاظ امنیتی، در طراحی شخصیت‌ها و وقایع داستان، ناگزیر بوده به گونه‌ای عمل کند که برای مخاطب قابل پیش‌بینی است. این ویژگی، اثر را برای جذب مخاطب بیشتر و اجتناب‌ از سطحی‌گرایی بر شعارزدگی، در موقعیت سخت‌تری، قرار می‌دهد. در این وضعیت، سریال باید بکوشد، از طریق نگرش و پرداخت محتوایی به روز، توصیف، تحلیل و مواضع عمیق و واقع‌گرایانه‌تری را پیش روی مخاطب قرار دهد.

با گذر از برخی جنبه‌های ساختاری و تکنیکی در زمینه‌های کارگردانی، بازیگری، تصویربرداری و مانند آنها، آینه‌های نشکن عمده‌ترین ضعفش در فیلمنامه است. کلیشه‌ای و قابل پیش‌بینی بودن وضعیت شخصیت اصلی مثبت و منفی و به طور کلی روند شکل‌گیری گره‌افکنی، گره‌گشایی، بحران‌ها و نقطه اوج، اثر را از نقطه‌نظر روایی، با چالش‌های سختی مواجه کرده است.

«آینه‌های نشکن» با در نظر گرفتن قابلیت‌های موضوعی‌اش، این امکان را داشته، از جهت دراماتیکی، به گونه‌ای خلاقانه و اثرگذارتر، عمل کند. پردازش عمیق و پیچیده‌تر شخصیت‌ها و ایجاد موقعیت‌های معمایی و بکرتر، می‌توانست به فضا و رویکرد جاسوسی این اثر، جلوه پرکشش‌تری دهد و در مجموع، به شیوه روایی‌اش، موقعیت مستقل و مشخص‌تری بخشد.

انرژی هسته‌ای کشورمان، همچنان یکی از مسائل سیاسی داخلی، منطقه‌ای و بین‌المللی است. حوادث و حواشی آن به موازات مقاومت ملی و نمایش اوج خلاقیت اندیشمندان این مرز و بوم، برای دستیابی به فناوری انرژی صلح‌آمیز هسته‌ای، همواره بر تارک انقلاب اسلامی خواهد درخشید. به این دلیل و با فرض قریب به یقین حل این معضل در آینده‌ای نزدیک «آینه‌های نشکن» می‌تواند طلیعه‌ای خجسته برای ساخت سریال یا مجموعه‌های دیگر، در این باره باشد.

محمدرضا کریمی‌