مقابله با خشم طبیعت‌

هفته‌ای برای کاهش بلایا

تجربه قرن‌ها به انسان آموخته است اگرچه نمی‌توان امکان وقوع حوادث و بلایا را از بین برد، اما می‌توان با بهره‌گیری از روش‌های اصولی و ایجاد ساختارهای توانمند مدیریتی، تلفات انسانی و آسیب‌های اجتماعی ناشی از حوادث را به حداقل رساند. پیشگیری اولیه، موثرترین راه برای کاهش اثرات ناشی از بلایای طبیعی بوده و لازم است در برنامه‌ریزی‌ها، مدیریت بحران و آماده‌سازی برای مقابله با بلایای طبیعی در سطح وسیع گنجانده شود.با توجه به نقش افزایش سطح آگاهی و آموزش عموم افراد جامعه در پیشگیری و کاهش اثرات حوادث و سوانح و نیز نحوه مقابله با مخاطرات براساس تصمیم وزارت کشور از سال 74 تاکنون، روز بیستم مهر ماه به عنوان روز ملی کاهش اثرات بلایای طبیعی نامگذاری شده است. همچنین هفته کاهش بلایای طبیعی در ایران از 18 تا 25 مهر ماه به مدت یک هفته در کشور برگزار می‌شود. هر ساله در این هفته تمامی ارگان‌ها و سازمان‌های مرتبط با حوادث و سوانح به منظور اطلاع‌رسانی گسترده، توانمندی‌های علمی و عملی خود را به نمایش می‌گذارند و در جهت افزایش سطح آگاهی آحاد جامعه برنامه‌های خاصی را اجرا می‌کنند.

بیمارستان ایمن‌

بیمارستان‌ها یکی از نقاط کلیدی در حوادث طبیعی محسوب می‌شوند و باید خود از استحکام کافی برخوردار باشند. شعار سازمان ملل در سال 2007 نیز «بیمارستان ایمن» بود. طی 10 سال گذشته 24 میلیون نفر در دنیا بر اثر آسیب رسیدن به بیمارستان‌ها در بلایای طبیعی، جان خود را از دست دادند. به طور مثال در سال 1383 با وقوع زلزله‌ای در شهر بم، 30 هزار نفر کشته و تمام ساختار درمانی شهر تخریب شد. منظور از ایمن‌سازی بیمارستان‌ها، به‌کارگیری هزینه هنگفت در این زمینه نیست، چراکه اختلاف هزینه‌ ساخت بیمارستان ایمن و غیرایمن، بسیار ناچیز برآورد شده است.مقاوم‌سازی بیمارستان‌ها، سال گذشته در دستور کار ستاد حوادث غیرمترقبه کشور قرار گرفت تا برنامه‌های ایمن‌سازی برای بیمارستان‌ها نیز تنظیم شود. با توجه به این ‌که بیمارستان‌های جدیدالاحداث از مقاومت لازم برخوردار‌ند، اصلاح و ترمیم بیمارستان‌های قدیمی و فرسوده بیشتر مدنظر قرار گرفت. وزارت بهداشت با کمک کارگروه بهداشت و درمان ستاد حوادث کشور برنامه‌هایی را در این زمینه تنظیم کردند. طبق بررسی‌های صورت گرفته، اکثر بیمارستان‌های کشور براساس شاخص‌های خسارت و لرزه‌نگاری نیازمند مقاوم‌سازی و بهسازی تشخیص داده شده‌اند که باید مطابق دستورالعمل بهسازی لرزه‌ای ساختمان‌های موجود کنترل و مقاوم‌سازی شوند، تا بعد از وقوع زلزله دچار مشکل نشوند و در زمان زلزله کاربری درمانی آنها حفظ شود. بر این اساس طراحی و ساخت 320 بیمارستان جدید برای جایگزینی 22 هزار تخت بیمارستانی فرسوده کشور در حال انجام است و تا 6 سال آینده قرار است به اتمام برسد.جالب است بدانید براساس نتایج این مطالعه، متوسط عمر بیمارستان‌های کشور 27 سال است و بیمارستان‌هایی با 110 سال سابقه ساخت، وجود دارند که همه این ساختمان‌ها از نظر وضعیت استحکام فیزیکی سازه بررسی شده‌اند و با توجه به شاخص‌های خسارت که با بررسی سن سازه و آسیب‌پذیری آن به دست آمده، اولویت‌بندی جایگزینی و مقاوم‌سازی بیمارستان‌ها انجام شده است. شناسنامه فنی همه بیمارستان‌های کشور نیز پس از انجام این مطالعه ملی تهیه شد. گفتنی است، با توجه به این ‌که هزینه مقاوم‌سازی یک بیمارستان در اغلب موارد بیش از 50 درصد هزینه ساخت مجدد یک بیمارستان نو است، در اکثر موارد جایگزینی یک بیمارستان با بیمارستان نوساز نسبت به مقاوم‌سازی بیمارستان مقرون به‌صرفه‌تر است.

مدیریت صحیح

بسیاری از ساختارهای سلامت تحت تاثیر پدیده‌های طبیعی آسیب می‌بینند. زلزله، سیل‌، رانش زمین، توفان و... نه‌تنها آسیب جدی به زیرساخت‌های جامعه می‌زنند، بلکه باعث مرگ و میر انسان‌ها و اختلال در عملکرد تسهیلات سلامت که عملکرد آنها در لحظات بحرانی ضروری است، می‌شوند. در این شرایط نیاز است تمهیداتی از قبل اندیشیده شود. مدیریت موثر سلامت در بلایا بستگی به پیش‌بینی و شناسایی مشکلات حاصل از بلایا و در نظر گرفتن امکانات لازم در زمان و مکان مناسب و مقتضی دارد. در حوزه سلامت در بلایای طبیعی تحقیقاتی که در داخل کشور انجام شده یا در حال اجراست، اغلب کمی بوده و به طور عمیق به این پدیده پرداخته نشده است.از این رو ضرورت دارد پدیده مدیریت سلامت در بلایا به طور عمیق و کامل بررسی شود. خوشبختانه در چند سال اخیر قدم‌های مثبتی در این راه برداشته شده است، هرچند هنوز این اقدامات پاسخگوی نیازهای موجود نیست.

ضرورت برنامه‌ریزی‌

جوامع مختلف به شکل‌‌های متفاوت در معرض تهدیدهای ناشی از حوادث طبیعی و سوانح اجتماعی قرار دارند. با وجود پیشرفت‌های بسیاری که در دانش و فنون سلطه بر طبیعت حاصل شده است، هنوز زمین‌لرزه‌ها، گردبادها، آتشفشان‌ها، توفان‌ها، خشکسالی‌ها و زمین‌لغزه‌ها، خطرات بالقوه‌ای به دنبال دارند. علاوه بر اینها، حوادث انسان ساخت چون آتش‌سوزی‌ها و انفجارها، تصادفات جاده‌ای و سوانح هوایی با گسترش شهرها، توسعه صنعت و انبوهی تجمعات انسانی هم رو به افزایش‌اند که آنها را نیز نباید از نظر دور داشت. از این رو، اجتماعات بشری ناگزیرند برای مقابله و مهار چنین پدیده‌هایی تدابیری بیندیشند.

با وجود یاسی که درباره افزایش میزان مخاطرات در زندگی بشر نفوذ کرده است، امیدواری‌هایی نیز وجود دارد. درایت و تدبیر مدیران و مصلحان اجتماعی، همبستگی اجتماعی و کاربرد شیوه‌های عقلانی، قدرت جوامع را در مدیریت چنین بحران‌هایی افزایش داده است. این توانایی‌ها به اندازه‌ای است که مشاهده می‌کنیم در حادثه‌خیز‌ترین سرزمین‌ها، باثبات‌ترین شهرها و نظام‌های اجتماعی ساخته می‌شود.