نارسایی کلیه؛ عوارض دیابت‌

هر ساله تعداد زیادی از افراد جامعه به نارسایی کلیه مبتلا می‌شوند که درصد قابل توجهی از آنها را مبتلایان به دیابت تشکیل می‌دهند.

مشکل کلیوی افراد دیابتی بیشتر به دلیل اختلال در کارکرد گلومرول‌ها که در واقع محل تصفیه خون هستند ایجاد می‌شود. در مراحل ابتدایی بیماری، پروتئین در ادرار ظاهر می‌شود که با تشخیص زودرس در این مرحله می‌توان از بدتر شدن بیماری جلوگیری کرد.

در مرحله بعدی کلیه‌ها توان دفع مواد زائد (مانند کراتینین و اوره) از خون را از دست می‌دهند.

در بیشتر مبتلایان به دیابت نوع 1، نشانه‌های گرفتاری کلیه 15 تا 20 سال بعد مشاهده می‌شود. شیوع نارسایی کلیه در دیابت نوع 2 کمتر است، ولی با سرعت بیشتر و معمولا در مدت 10 سال بروز می‌کند.

مشکلات کلیوی در دیابت نیز مانند دیگر عوارض مزمن آن، قابل پیشگیری یا حداقل به تاخیر انداختن است. در دیابت، عروق خونی کوچک آسیب می‌بینند. وقتی عروق خونی کلیه‌ها آسیب می‌بینند، کلیه‌های شما نمی‌توانند خونتان را به خوبی تصفیه کنند. در نتیجه بیشتر از آنچه که باید، آب و نمک در بدنتان جمع می‌شود و باعث افزایش وزن و تورم قوزک پا می‌شود. ممکن است پروتئین در ادرارتان ظاهر شود.

دیابت همچنین ممکن است به سیستم عصبی بدنتان آسیب برساند. این امر می‌تواند باعث اشکال در تخلیه مثانه بشود. فشار حاصل از پر بودن مثانه می‌تواند به کلیه‌ها پس زده و به آنها آسیب برساند. همچنین، اگر ادرار به مدت طولانی در مثانه بماند می‌تواند باعث ایجاد عفونت بشود چون باکتری‌ها در ادراری که حاوی مقدار زیادی قند است، به سرعت رشد می‌کنند.

حدود 30 درصد بیماران مبتلا به دیابت نوع یک و 10 تا 40 درصد بیماران مبتلا به دیابت نوع دو نهایتا دچار نارسایی کلیه خواهند شد.

مهم‌ترین نکته برای پیشگیری از پیدایش عوارض دیابت این است که قند خون را در محدوده طبیعی‌
 (110  70 میلی‌گرم در دسی‌لیتر) نگه داشته و نکاتی نیز همواره به خاطر سپرده شود.

مثلا اگر هر یک از علامت‌های کمردرد، سوزش ادرار، تکرر ادرار، ناتوانی در دفع ادرار علی‌رغم وجود احساس مربوطه و ادرار کدر یا خونی که نشانه عفونت کلیه یا مثانه هستند در شما بروز کرد، به پزشک اطلاع داده شود. فشارخون مرتب کنترل شود و در صورت بالا بودن آن به پزشک مراجعه شود.

کنترل فشار خون‌

باید به خاطر داشته باشید که فشارخون بالا عامل اصلی در پیدایش بیماری‌های کلیوی در مبتلایان به دیابت است. همچنین سابقه خانوادگی فشار خون بالا در فرد دیابتی احتمال ابتلا به بیماری‌های کلیوی را زیادتر می‌کند.

فشار خون بالا معمولا به فشار خون بالاتر از 140 - 90 میلی‌متر جیوه گفته می‌شود. در این رابطه اگر فرد مبتلا به فشار خون بالا داروهای ضد فشار خون را طبق نظر پزشک معالج به طور مرتب مصرف کند، می‌تواند از ایجاد یا پیشرفت بیماری‌های کلیوی جلوگیری نماید. همچنین رعایت یک رژیم غذایی با پروتئین کم در دیابتی‌های مبتلا به مشکلات کلیوی مفید است.

اگر فشار خونتان  بالاست برای پیشگیری از ابتلا به ناراحتی‌های کلیه، کمتر نمک مصرف کنید.

 هنگام طبخ غذا نمک اضافه نشود، از مصرف غذاهای خیلی شور نظیر چیپس سیب‌زمینی، ترشی و... پرهیز شود.
وزن در حد مطلوب نگه داشته شود، مصرف گوشت قرمز، ماهی، پنیر و دیگر غذاهای پروتئینی محدود شود، غلظت قند خون مرتب کنترل شود از طرفی کشیدن سیگار باعث تشدید مشکلات کلیوی خواهد شد.

همچنین در صورت امکان هموگلوبین قنددار شده اندازه‌گیری شود. شایان ذکر است این آزمایش وضعیت کنترل قند خون در یک تا 3 ماه گذشته را نشان می‌دهد و نیز با برنامه‌ غذایی صحیح، ورزش مداوم و مصرف منظم داروهای تجویز شده، به کنترل قند خون کمک شود، سالانه برای بررسی کارکرد کلیه‌ها باید به پزشک مراجعه کرد.

علائم زودرس 

زودرس‌ترین علامت بیماری کلیوی ناشی از دیابت، افزایش ترشح آلبومین در ادرار است. این علامت خیلی قبل از این که آزمایشات معمول، بیماری کلیه را نشان دهند، ظاهر می‌شود بنابراین مهم است که شما این آزمایش را سالانه انجام دهید. افزایش وزن و تورم قوزک پا ممکن است ایجاد شود. شب‌ها بیشتر به دستشویی می‌روید.
فشار خونتان ممکن است خیلی بالا برود. پس به عنوان یک فرد دیابتی حداقل سالی یک مرتبه فشار خونتان را اندازه‌گیری کرده و آزمایش خون و ادرار انجام دهید. این امر باعث کنترل بهتر بیماری و درمان به موقع فشار خون و بیماری کلیه خواهد شد. کنترل دائم دیابت می‌تواند خطر ایجاد بیماری کلیوی شدید را کمتر کند.با نارسا شدن کلیه‌ها، اوره و کراتینین خونتان بالا خواهد رفت. همچنین ممکن است دچار تهوع، استفراغ، کاهش اشتها، ضعف، خستگی مفرط، خارش، گرفتگی عضلانی (بخصوص در ساق پا) و کم‌خونی شوید. ممکن است نیازتان به انسولین کم بشود چون کلیه‌های ناسالم نمی‌توانند انسولین را به طور کامل دفع کنند لذا انسولین در بدن تجمع پیدا می‌کند. اگر دچار هر یک از این علائم شدید با پزشک خود تماس بگیرید.

فرهاد طالبیان‌