صراحت لهجه چیست؟
راحت بگو «نه»
دلیل اینکه مردم تو را به حال خود نمیگذارند، این است که تو یاد نگرفتهای چگونه آنها را به این کار واداری.
دیوید سیپوری، روانشناس
یکی از راههای درک مفهوم صراحت لهجه این است که کلام را به عنوان ابزاری برای دفاع از محدوده شخصی و نیز به عنوان وسیلهای برای ایجاد تماس غیر ویرانگر با دیگر افراد جامعه بدانیم. در حقیقت صراحت لهجه روی مرز بین سازش و تجاوز قرار دارد.
افرادی که رفتارهای سازشکارانه دارند، در نوع خود افرادی هستند که برای حقوق و خواستهای خود ارزش قائل نیستند. آنها به دیگران اجازه میدهند به محدودهشان تجاوز کنند، حقوقشان را زیر پا بگذارند و نیازهایشان را نادیده بگیرند. این افراد بندرت گرایشهای خود را بروز میدهند یا بیان میکنند. افرادی که رفتاری سازشکارانه دارند، غالبا خشم بسیار زیادی در آنها جمع و سرانجام کاسه صبرشان لبریز میشود.
در فرهنگ ما افرادی که رفتار سازشکارانه دارند، اغلب دوستانی خوب به حساب میآیند اینگونه خوبیها براستی خوب نیستند، بلکه تنها ظاهری زیبا و درونی زشت دارند. در مقابل شخص تجاوزکار دوست دارد بر دیگران چیره شود و زورگویی کند. تنها نظرش این است: مهم این است که من چه میخواهم، خواست تو، هیچ اهمیت ندارد و یا از اهمیت کمی برخوردار است. شخصی که اهل صراحت لهجه است، از آن نوع شیوه ارتباطی استفاده میکند که به او عزت نفس میدهد، بر حقوق خویش پافشاری میکند و خواستها، ارزشها، دلبستگیها و ایدههای خویشتن را با شیوههای مستقیم و مناسب بیان میکند. در عین حال که به خواستهای خود میرسد، خواستهای دیگران را زیر پا نمیگذارد و به هویت شخصی دیگران نیز تجاوز نمیکند.
فواید صراحت لهجه
مهمترین فایده افراد صریح این است که آنها خودشان را دوست دارند و در مقایسه با افراد سازشکار و تجاوزکار از نظر دارا بودن احساس مثبت نسبت به خود، در وضعیت خیلی بهتری بهسر میبرند. دومین سود این شیوه رفتاری این است که به استواری روابط کمک میکند. صراحت لهجه باعث میشود انسان در درون خود بیشتر احساس آرامش کند و در نتیجه، دیگران نیز از همراه بودن با او احساس آرامش کنند و سرانجام میتوان گفت یکی از برجستهترین نکات مثبت رفتارهای صریح، معنا بخشیدن به زندگی خویش و پایان دادن به برخی رفتارهای کلیشهای است.
هنگامی که به دیگران اجازه میدهید حقوق و خواستههای شما را درک کنند، این فرصت را فراهم میکنید تا امکان دسترسی به خواستهایتان افزایش یابد.
بگویید نه!
راه رسیدن به یک آری بهینه، به گونهای معمول از راه گرفتن یک نه جدی میگذرد. حتی در زندگی فردی، دیدگاههای مثبت به دنبال پاسخهای منفی به دست میآیند. به عنوان مثال اگر شخصی به کاری (نوشتن کتاب) جواب مثبت میدهد، باید به دیگر کارهای مورد علاقه خود، جواب منفی بدهد و حتی به کسانی که خواهان دیدن وی هستند چرا که در صورت جواب مثبت دادن به کاری، برای وی قدری دشوار خواهد بود که به آنچه دوست دارد و نیز به افرادی که به زندگی وی وابستهاند، جواب منفی دهد. میتوان گفت واژه «نه» آنقدر مهم و نداشتن توانایی در گفتن آن به قدری رایج است که کتابهای بسیار پرفروشی در این رابطه نوشته شده است تا به مردم کمک کند که این واژه دو حرفی را به کار گیرند. بیشتر ما به وسیله درخواستهای بیشمار دیگران محاصره شدهایم.
اگر ما این واژه ساده را در زمانی که نیاز است به کار نگیریم، کنترل زندگی از دستمان خارج خواهد شد. در حقیقت، هنوز افراد زیادی بر این باورند که به کارگیری این واژه، سختترین واژه در ادبیات هنگام روبهرو شدن با دیگران است.
بهای صراحت لهجه
رفتارهای صریح جنبههای مثبت زیادی دارد، ولی افراد در ازای این گونه رفتارها بهایی نیز باید بپردازند. این بهاء شامل به هم خوردن شرایط عادی، مواجه شدن با واقعیتها و ستیزههای پردردسر و پذیرا شدن زحمت ناشی از تغییر رفتارهایی که به آنها عادت کردهاند، است. در محدوده شغلی، گهگاه شرایطی پیش میآید که افرادی بشدت به صراحت لهجه روی میآورند و در این راه فدا میشوند. یک زندگی خانوادگی میتواند آشفته شود و حتی ممکن است زن و شوهر بناچار در شرایطی به جدایی متوسل شوند. بهای دیگری که از رفتار صریح ناشی میشود، این است که گرچه صداقت و دوستی در روابط باعث نشاط و صمیمیت میشود، صراحت لهجه نیز میتواند به کشمکش و درگیری بینجامد و سرانجام بزرگترین بهای شیوه صراحت لهجه، تمرین نیروی اراده بر مقدم شمردن قطعی این گونه شیوه رفتار بر رفتارهای سازشکارانه و تجاوزکارانه است که باعث ایجاد روابط کارآمد میشود در حقیقت با یک صداقت لهجه سودمند و کارآمد میتوان از بروز چنین نتایج تلخی به گونهای کامل جلوگیری کرد. در پایان میتوان گفت رفتارهای صریح، انسان را بیشتر مجبور میکنند تا نسبت به ارزشهای بنیادی زندگی خود بازنگری کند. هدف اصلی تقویت شیوه صراحت لجهه این است که به افراد کمک میکند با توجه به شرایط، رفتار سودمند و کارآمدی را برای خود برگزینند، نه آن که در تمامی موارد، شیوه رفتار صریح را پیش گیرند. 2000 سال پیش، حضرت عیسی مسیح نیز چنین گفت: «اجازه بدهید هم پاسخ مثبت و هم پاسخ منفی شما یک پاسخ صریح باشد. هر چیز دیگری جز این، مایه دردسر خواهد شد.»
معصومه اسدی
گفت و گو
