گام های معلق‌

آخرین مهلت ارسال فرم‌‌های تقاضا به مقر آکادمی اسکار در آمریکا اول اکتبر 2008 (10 مهر 1387) است و فیلم‌های متقاضی حضور در اسکار هشتاد و یکم باید در فاصله اول اکتبر 2007 تا 30 سپتامبر 2008 در کشور‌های خود به مدت 7 روز پیاپی اکران عمومی شده باشند.

تب و تاب انتخاب و معرفی نماینده سینمای هر کشوری از همین ماه آغاز شده و خیلی از کشورها از الان به قرار گرفتن در بین 5 نامزد جوایز اسکار امیدوارند.

البته در میان فیلم‌های سینمای ایران، گزینه‌ای مناسب چون «آواز گنجشک‌ها»ی مجید مجیدی هم وجود دارد که می‌تواند تکرارکننده خاطره خوش راهیابی «بچه‌‌های آسمان» او به هفتاد و یکمین دوره اسکار باشد. حضور موفق «آواز گنجشک‌ها» در جشنواره برلین و چند جشنواره معتبر جهانی دیگر هم می‌تواند در این راه مجیدی را راهنمایی کند.

اما از آنجا که «آواز گنجشک‌ها»، از سوی شورای صنفی نمایش برای اکران عید فطر گروه سینمایی استقلال در نظر گرفته شده که مطابق با دهم مهرماه است، به این ترتیب این فیلم شرط اصلی حضور در اسکار هشتاد و یکم (اکران 7 روزه در فاصله دهم مهرماه 86 و 87) را ندارد که البته برای این مشکل می‌شود چاره‌ای اندیشید، اگر فیلم گزینه اصلح برای معرفی به اسکار باشد.

مطابقت دادن معیار‌های کمیته انتخاب سال گذشته با فهرست احتمالی فیلم‌های ایرانی که گزینه‌‌هایی مناسب برای معرفی به عنوان نماینده سینمای ایران به اسکار هشتاد و یکم هستند، می‌تواند از وجوه مختلف قابل بحث و بررسی باشد.

هرچند با این تحلیل و ارزیابی‌ها، تعداد گزینه‌‌ها از همین تعداد اندک هم کمتر می‌شود و در نهایت به معرفی چند فیلم معدود می‌انجامد؛ فیلم‌هایی که احتمالا از 2 یا 3 گزینه خاص فراتر نمی‌رود و همین کار کمیته انتخاب را سخت‌تر می‌کند.

همه این مفروضات در شرایطی می‌تواند به واقعیت نزدیک شود که کمیته انتخاب سال جدید حداقل به کلیات روشن و مشخص معیار‌های در نظر گرفته شده، همچنان پایبند باشد و احتمالا یک بند سلیقه‌ای یا غیرمفروض را وارد این فهرست نکند!

در چنین شرایطی، معیار‌های کمیته انتخاب سال گذشته را که نزدیک‌ترین گزینه به معیار‌های احتمالی امسال است با این فهرست احتمالی انتخابی مطابقت می‌دهیم که شامل «به همین سادگی»، «اتوبوس شب»، «فرزند خاک»، «پابرهنه در بهشت»، «ریسمان باز»، «مینای شهر خاموش»، «از دوردست»، «خدا نزدیک است» و «فرش ایرانی» است.

گاهی سکوت کن‌

فیلمنامه و ساختار در نگاهی به فیلمنامه‌‌های این آثار در زمینه ساختار، فرم و محتوا می‌توان به نتایجی مثبتی رسید.

در این میان «به همین سادگی» بیشترین پتانسیل را برای قرار گرفتن در صدر فهرست دارد. فیلمنامه آن علاوه بر این که نوشته مشترک یک فیلمنامه‌نویس مستقل و کارگردان سینمای ایران است که آثار قابل دفاع در کارنامه کاری خود دارد، توانسته جوایزی متعدد را از بیست و ششمین جشنواره فجر به خود اختصاص دهد.

در این میان، سهم فیلمنامه «به همین سادگی»، 2 سیمرغ بلورین از بخش سینمای ایران و بین‌الملل بوده که در واقع همه جوایز ممکن این جشنواره به دست آورده است. ساختار خاص این فیلمنامه که رویکردی تازه در سینمای ایران است، از نقاط قوت فیلم است که بسیار هم مورد تحلیل و ارزیابی قرار گرفته است.

ساختار مدرن فیلمنامه «به همین سادگی» با فاصله گرفتن از ساختار کلاسیک فیلمنامه در سینمای ایران به سمت و سوی نگاهی تازه و فرامرزی به درام و قهرمان می‌رود و خود به خود آن را از وجه تکنیکی و ساختاری از محدوده سینمای ایران خارج می‌کند.

در میان بقیه فیلم‌ها «اتوبوس شب» و «فرزند خاک‌» نیز، هر چند الگو‌هایی آشنا و امتحان‌شده را برای روایت انتخاب کرده‌اند، اما معرفی قهرمانی با تعاریف تازه، پویایی مسیر حرکت و همچنین روان بودن سیر روایی فیلم کمک می‌کند که از قالب کهنه و قابل انتظار فاصله گرفته و در مجموع فیلمنام‌های قابل دفاع داشته باشند.

نگاهی به نوع و امکانات عرضه و پخش فیلم‌های معرفی‌شده، بهترین و خوش‌اقبال‌ترین گزینه، فیلم رضا میرکریمی است. «به همین سادگی» تولید حوزه هنری است که پس از نمایش موفق در جشنواره کن، تاکنون جایزه‌ ویژه منتقدان و بهترین فیلم بخش مسابقه جشنواره مسکو و همچنین سیمرغ بلورین بهترین فیلم، فیلمنامه، کارگردانی و بازیگر زن بیست و ششمین جشنواره فجر را کسب کرده است.

همچنین قرار است، این فیلم از شهریور تا آذرماه در جشنواره‌‌های بوستن آمریکا، هامبورگ آلمان، وارنا بلغارستان، یاری سوئد و آنتالیا ترکیه نیز شرکت کند.

به این ترتیب با توجه به قرار گرفتن به «همین سادگی» در سی‌امین جشنواره فیلم مسکو که یک جشنواره الف و معتبراست، این معیار می‌تواند در «به همین سادگی» برآورده شود.

در رده‌‌های بعد «اتوبوس شب» کیومرث پوراحمد قرار می‌گیرد که در بخش مسابقه جشنواره فجر در 4 رشته کاندیدا شد و دیپلم افتخار بازیگری را برای زنده‌یاد خسرو شکیبایی به ارمغان آورد.

این فیلم همچنین در نخستین دوره جوایز اسکرین آسیا پاسیفیک جایزه بزرگ هیات داوران را برد، در جشنواره قایق طلایی اوکراین و استانبول به نمایش درآمد و از اول تا هفتم شهریور در نخستین جشنواره فیلم‌های آسیایی خانه آسیا در لندن حضور دارد.

«از دوردست» نخستین ساخته رامین محسنی در بیست و چهارمین جشنواره فیلم فجر، کاندیدا سیمرغ بلورین بهترین فیلم اول شد و تاکنون جوایزی همچون پلنگ نقر‌های سومین جشنواره آکاپولکو مکزیک را از آن خود کرده و در جشنواره‌‌های کرالا، ونکوور، اسپوکن واشینگتن، شیکاگو و... نیز برگزیده شده است.

«مینای شهر خاموش» در بیست و پنجمین جشنواره فجر چند جایزه و کاندیدای را از آن خود کرد و در جشنواره‌‌های تیبورون و... نیز به نمایش درآمد. «پابرهنه در بهشت» نیز هر چند موفق شد از بیست و پنجمین جشنواره فجر جایزه ویژه سال پیامبر اعظم(ص) را از بخش بین‌الملل و سیمرغ بلورین بهترین فیلمبرداری، بازیگر مرد نقش مکمل، صدابرداری و فیلم اول را از بخش سینمای ایران کسب کند، حضور جهانی خاص نداشته است.

استقبال مردمی اگر این گزینه را در فهرست فیلم‌های احتمالی به عنوان یک گزینه نسبی در نظر بگیریم، می‌توان شانس چند فیلم را از این نظر بیشتر دانست. «اتوبوس شب» پوراحمد پس از 45 روز نمایش با استقبال خوبی مواجه شد.

«به همین سادگی» میرکریمی با توجه به این‌که کمتر به مولفه‌‌های گیشه‌پسند توجه کرده اکرانی موفق داشت و پس از 79 روز نمایش با استقبال خوبی مواجه شد.

«اتوبوس شب» و «فرزند خاک» هر چند در دسته فیلم‌های دفاع مقدسی جای می‌گیرند، اما هر 2 به جهت پرداختن به زوایای پنهان و تازه از جنگ و انتخاب قهرمانانی به نسبت جدید برای فیلم‌های این چنینی، می‌توانند از وجه مضمونی مورد توجه قرار بگیرند.

بنفشه صابری‌