در بیست و یکم آذرماه خبر مرگ آخوند خراسانی رسید. چنانکه گفتهایم این مرد پیشوا با حاج شیخ مازندرانی و دیگران، فتوای جهاد دادند و خودشان آماده به آمدن میشدند... حاج شیخ مازندرانی و دیگران تا کربلا پیش آمده و در آنجا چشم به راه آخوند داشتند که ناگهان... خبر مرگ او را دریافتند. آخوند به هنگامی که آماده روانه شدن بوده به یک باره حالش به هم خورده و درگذشت.
از این پیشآمد جنبش عراق فرو نشست و پس از آخوند کسی که جای او را بگیرد نبود. از این سوی در ایران نیز در همه جا این خبر پر و بال مردم را شکست و شاید از آن روز بود که جوش و خروش رو به کاستن گذاشت.
کسانی مرگ ناگهانی آخوند را با دست کارکنان نهانی روس دانستند ولی هرگز دلیلی در این باره نداشتند. چنین پیداست پیشوای غیرتمند، سخت اندوهناک بوده و این فشار با ناتوانی پیری روی هم آمده و او را از پا انداخته است.
احمد کسروی، تاریخ هجده ساله آذربایجان
تهران، امیرکبیر، 1346، ص 246.
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم