روایتی از نیازهای خانواده‌

لحن و حال و فضای کنش و واکنش‌های شخصیت‌ها با وجود آن که رئال نشان می‌دهد، لیکن آمیخته با طنزهایی است که بر اساس موقعیت سامان یافته‌اند. درونمایه اصلی داستان که ازدواج دو فرد، با اختلاف سنی زیاد است، به طنز روایت جلوه و نمود بیشتری داده است.

قسمت‌های گوناگون پخش شده تاکنون نتوانسته به طور دقیق و روشن چشم‌اندازی از موضوع اصلی روایت را ترسیم کند. داستان که با آقاجون و رویای ازدواجش با دختری آغاز می‌شود، در سکانس‌های بعد از حال و هوای تخیلی خود دور می‌شود و بعدی واقعی پیدا می‌کند. او تصمیم می‌گیرد به این رویایش جلوه‌ای عینی و عملی ببخشد، چرا؟

آقاجون شخصیت پخته‌ای نشان می‌دهد. همچنین دریافته‌ایم که وی بسیار شیفته همسر مرحومش بوده است؛ اما نمی‌دانیم انگیزه اصرار او برای ازدواج با دختری جوان چیست؟ در نگاهی ابتدایی چنین موضعی با موقعیت عقلانی و اجتماعی او تناسب ندارد. این ابهام باعث شده تا روایت نتواند از جهت موضوع، صورت روشنی بیابد. کاستی در این حیطه، بر مضمون نیز اثر گذارده و این بخش را تیره و تار و مشوش کرده است.

سریال‌های خانوادگی به نسبت دیگر شاخه‌های نمایشی، جذابیت برجسته‌ای دارند. این امتیاز را باید در همذات‌پنداری‌ای دانست که ما با شخصیت و وقایع داستان پیدا می‌کنیم. به سخنی دیگر، شخصیت و رخدادهای داستان در این گونه آثار نمایشی برای مخاطبان ملموس‌اند و همین وضعیت، شرایط را به گونه‌ای فراهم می‌آورد تا چنین تولیداتی به دل و اندیشه بسیاری از تماشاگران راه یابند. این امکان، زمانی عینیتی کمال‌گرایانه خواهد یافت که روایت، در کنار موضوع برگرفته از نیاز و اولویت‌های خانواده و جامعه بوده، آمیخته با عمق و غنای محتوایی و راهگشا باشد.

در میان انبوه سریال‌های خانوادگی جذاب، می‌توان به تولیدات بسیار دیگری اشاره کرد که نتوانسته‌اند اثرگذاری بایسته‌ای را داشته باشند. در ارتباط با دسته نخست، افزون بر جنبه‌های هنری، باریک‌بینی در انتخاب موضوع و شیوه پرداخت آن در چنین بهره‌گیری از کارشناسان خبره، از عوامل مهمی محسوب می‌شوند که در برقراری ارتباط وسیع با مخاطب نقش دارند. چنین سریال‌هایی، ترکیبی از درام، داستان عاشقانه و طنز را در خود دارند و پرواضح است در صورتی که مضامین غنی در چنین ساختاری به گونه‌ای خلاقه و هنرمندانه گنجانده شود، اثر را در مرتبه‌ای قرار خواهد داد که بتواند در گشایش گره‌ها و مشکلات در این عرصه‌ها موثر باشد.

هر یک از کشورهای تولیدکننده سریال‌های خانوادگی نظیر آمریکا، انگلیس یا استرالیا هنگام ساخت چنین آثاری به محور و اهداف خاصی تاکید دارند. به عنوان مثال، در سریال‌های انگلیسی بیشتر به طبقه کارگر اشاره می‌شود که بر مبنای هویت منطقه‌ای شکل گرفته و در همان محدوده جغرافیایی نیز فیلمبرداری می‌شوند به گونه‌ای که تا دهه 80 بیشتر سریال‌های خانوادگی انگلیسی با کمک شرکت‌های تلویزیونی منطقه‌ای تولید می‌شدند که وظیفه شناساندن مناطق و مسائل خود را در دیگر نقاط کشور به عهده داشتند.

این سریال‌ها در مناطقی فیلمبرداری می‌شدند که قرار بود طبیعت، لهجه و دیگر خصوصیات آن محیط را به نمایش بگذارند و نکته آخر این که سریال‌های خانوادگی انگلیسی در سال‌های اخیر به دلیل پرداختن به مسائل اجتماعی مانند بیکاری، مواد مخدر، نژادپرستی و ...  از همتایان آمریکایی خود متمایز شدند. از این نگاه واقعیت آن است که مضمون «جاده در دست تعمیر» را نمی‌توان در جرگه آن دسته از تولیداتی قرار داد که به دنبال طرح عمیق و اثرگذار مفاهیم فرهنگی یا معضلات بخش‌هایی از جامعه هستند.

از نظر پرداخت هنری از مسائلی مانند کارگردانی، تصویر، تدوین، نور، صدابرداری و طراحی صحنه و لباس که بگذریم، کاستی‌های فیلمنامه به گونه پررنگ‌تری به چشم می‌آید. به موازات ضعف‌هایی که در ارتباط با پردازش شخصیت آقاجون می‌بینیم بویژه نامشخص بودن منطق عقلانی و روایی علاقه او به دختر، چنین ضعفی را می‌توان به شکل دیگر در یکی از دامادهایش  که در راهنمایی و رانندگی فعالیت دارد  مشاهده کرد. توجه به این نقش به علت مشارکت معاونت راهنمایی و رانندگی در ساخت این مجموعه اجتناب‌ناپذیر است؛ زمینه‌ای که باعث شده تا این تشکیلات از طریق شخصیت یاد شده به فداکاری و وظیفه‌شناسی مامورانی بپردازد که در آن اداره کار می‌کنند.
عدم پرداخت خلاقه این نقش (درهم تنیده نشدن شخصیت با درونمایه اصلی داستان) حاصلی جز مستقیم‌گویی نداشته و به فعالیت‌های‌ صادقانه و ایثارگرانه وی جلوه‌ای سطحی و شعاری داده است.

سریال‌های خانوادگی عمیق و مانا همیشه مجالی برای جلوه زنانی مستقل و اثرگذار بوده است. زنانی را که ما در سریال جاده در دست تعمیر می‌بینیم، چنین تاثیرگذاری و ارزش‌هایی ندارند و بیشتر سیمایی با تفکرات سطحی و خرافی از آنها به نمایش گذاشته می‌شود.

در این سریال وقوع حوادث به کندی صورت می‌گیرد و طولانی شدن صحنه‌های رفتن دختران نزد آقاجون یا تلاش آنها برای پشیمان کردن او از ازدواج با دختر، سریال را  ملال‌آور کرده است.

آمیخته‌شدن درام با طنز، هیچگاه نمی‌تواند توجیهی قانع‌کننده برای ضعف‌هایی باشد که برشمردیم. طنز در این مجموعه می‌توانست ضمن حفظ اصالت و ماهیت اثر با خلق موقعیت‌های جدیدتر به غنی‌شدن و جذاب‌ترشدن مضمون و پیام کمک بیشتری کند.

جاده در دست تعمیر، پنجشنبه‌ها ساعت 15/21 از شبکه 2 سیما پخش و دوشنبه‌ها ساعت 14 تکرار می‌شد.

محمدرضا کریمی‌