اتحادیه مدیترانهای آغاز به کار کرد
پروژه فرانسوی
نشست افتتاحیه اتحادیهمدیترانهای در حالی یکشنبه این هفته به میزبانی نیکلا سارکوزی، رئیسجمهور فرانسه در پاریس، پایتخت این کشور آغاز به کار کرد که حضور بیش از 40 رئیس دولت و نخستوزیر از کشورهای اروپایی، خاورمیانه و شمال آفریقا آن را به نمایشی پررنگ و لعابی تبدیل کرده بود.
سارکوزی که بلافاصله پس از به قدرت رسیدن در حدود یک سال قبل از طرح خود برای ایجاد همگرایی در دریای مدیترانه، دریایی که سه قاره آسیا، آفریقا و اروپا را به هم پیوند میزند، پرده برداشته بود ادعا دارد با ایجاد اتحادیهمدیترانهای راه برای گسترش همکاریهای کشورهای حاشیه این دریا فراهم میآید.
با این حال ایده اصلی سارکوزی که متضمن همکاری در حیطههایی چون کشاورزی، انرژیهای نو، مقابله با موج مهاجران و تجارت است به احتمال زیاد در اولین مرحله با بحران منابع مالی مواجه خواهد شد. علاوه بر این پارهای کشورهای عضو اتحادیهاروپایی چون آلمان و اسپانیا که از همان ابتدا با این طرح به دیده تردید مینگریستند و آن را تلاش پاریس برای گسترش حوزه نفوذ خود در مدیترانه میپنداشتند هم احتمالا در روند اجرای طرحهای سارکوزی سنگاندازی میکنند.
پاریس روز یکشنبه برای عینیت بخشیدن به رویاهای جاهطلبانه سارکوزی میزبان دیپلماتهایی از بالکان، شمال آفریقا، غرب خاورمیانه و سواحل خاورمیانه در بزرگترین همایش شمال جنوب بود که دست بر قضا همه حاضران در آن با نوعی بدبینی به پاریس رفته بودند.
حاضران در نشست ترکیبی نامتجانس از نمایندگان کشورهایی بودند که پیشنهای دیرینه در خصومت با هم دارند. عبدالعزیز بوتفلیقه، رئیسجمهور الجزایر و بشار اسد، رئیسجمهور سوریه به رغم اختلافات دیرینه اسرائیل در روزهای برگزاری نشست با ایهود اولمرت، نخستوزیر این رژیم سر یک میز نشستند.
رجب طیب اردوغان، نخستوزیر ترکیه که عمیقا اعتقاد داشت سارکوزی به عنوان یکی از مخالفان اصلی الحاق ترکیه به اتحادیهاروپایی با ایجاد اتحادیهمدیترانهای قصد دارد راه عبور ترکها از دروازههای اروپا را ببند تمایلی به حضور در نشست نداشت و با اصرار فرانسویها قبول کرد به پاریس برود و معمر قذافی، رهبر لیبی که اعتقاد داشت این نشست توطئهای برای فراهم آوردن زمینه عادیسازی روابط اعراب با اسرائیل است از حضور در آن اجتناب ورزید تا عکس یادگاری پایان نشست خیلی هم کامل و عاری از عیب و نقص نباشد.
سارکوزی در تلاش است در چارچوب اتحادیهاروپایی اهداف توافقنامه بارسلونا برای ایجاد همگرایی بین اروپا و آفریقا را البته با نگاهی اقتصادی، سیاسی به مساله دنبال کند. او در چارچوب اتحادیهمدیترانهای طرحی گستردهتر را دنبال میکند که مراودات فرهنگی، همکاریهای امنیتی و توسعه تجارت را نیز در بر میگیرد.
لیلا ویگنال، از محققان دانشکده سنتآنتونی دانشگاه آکسفورد میگوید: باید دید آیا اتحادیه نوپای مدیترانه میتواند مستقل از توافقنامه بارسلونا عمل کند یا مانند آن به طرحی ناکام تبدیل میشود. میافزاید: این اتحادیه به رغم دورنمایی روشن که از آن ترسیم شده با مشکلات زیادی مواجه خواهد شد.
نباید تصور کرد که اتحادیهمدیترانهای به رغم مشکلاتی که در بدو تشکیل با آن مواجه شده از همین حالا طرحی محکوم به شکست است. این طرح بر خلاف توافقنامه بارسلونا نقاط قوتی دارد که احتمال موفقیت آن را دو چندان میکند. طراحان ایده اولیه تشکیل اتحادیه برای سرعت بخشیدن به روند برنامهها در قالب اتحادیه پروژههای کوچک و قابل اجرایی را پیشبینی کردهاند تا روح عملگرایی در بطن اتحادیه تقویت شود.
طرح مشارکتی
مهمتر از آن مقرر شده ریاست اتحادیه جدید به طور دورهای بین شمال و جنوب تقسیم شود که همین مساله علاقهمندی کشورهای عضو به مشارکت را تقویت خواهد کرد. منابع مالی اتحادیهمدیترانهای از سوی اتحادیهاروپایی تامین میشود و مصر به عنوان اولین رئیس این اتحادیه عنوان شده است.
در ضمن نشست سه روزه اتحادیه در پاریس که امروز به پایان میرسد شهرهایی از تونس تا بارسلونا گرفته تا مارسی و بروکسل نامزد میزبانی دفتر مرکزی اتحادیه شدند که تصمیمگیری در این رابطه به بعد موکول شد.
ایده دیگری که در نشست مورد تایید قرار گرفت ریاست مشترک یک کشور از شمال و یک کشور از جنوب بر اتحادیه بود که با حمایت اعضا مواجه شد. طرح اولیه، همکاری هماهنگ و همسنگ همه اعضا را وعده میدهد که در صورت محقق شدن میتواند موتور محرکه اتحادیه باشد.
رویاهای سارکوزی
سارکوزی خوابهای زیادی برای اتحادیهمدیترانهای دیده است. او امید دارد این اتحادیه به محوریت پاریس بتواند سنگ بنای افزایش نفوذ فرانسه در حوزه مدیترانه و عامل رونق بخشیدن به اقتصاد دیپلماسی و قدرت نظامی این کشور باشد.
رئیسجمهور فرانسه پیش از این ابراز امیدواری کرده بود اتحادیهمدیترانهای با افزایش همگرایی بین اعضا به وزنه تعادلی در برابر احیای قدرت اقتصادی و نظامی روسیه و چین در حال ظهور تبدیل شود. آغاز به کار این اتحادیه مقارن با شروع ریاست دورهای فرانسه بر اتحادیهاروپایی به مدت 6 ماه و نقش محوری پاریس در قبولاندن اصل ایده تشکیل این اتحادیه به سایر کشورهای عضو اتحادیه موجب شده دیگر قدرتهای اروپایی با ناخرسندی نظارهگر شکلگیری اتحادیهمدیترانهای باشند.
ایده اصلی ایجاد اتحادیهمدیترانهای مدتها قبل از آن که سارکوزی به جمع نامزدهای انتخابات ریاستجمهوری فرانسه بپیوندد، شکل گرفته بود. او به عنوان وزیر کشور پیشین فرانسه امیدوار بود با شکلگیری اتحادیهمدیترانهای راه برای مقابله اروپاییها با موج مهاجران هموار شود و برنامه مبارزه با مهاجرتهای غیرقانونی جای خود را بر طرح مبادله دانشجو بدهد. این طرح همچنین راه را بر تحقق رویاهای پاریس برای افزایش نفوذش بر مدیترانه فراهم میآورد.سارکوزی در ابتدا هیچ نقشی برای آن دسته از کشورهای اروپایی که با مدیترانه هم مرز نیستند، درنظز نگرفته بود. دقیقا به همین دلیل پاریس با برلین در این رابطه مشورت نکرد، خواستار آگاهی یافتن از نظر اتحادیهاروپایی در این زمینه نشد و حتی اسپانیاییها که نقش محوری در امضای توافقنامه بارسلونا داشتند و مرزهای آبی طولانی با مدیترانه دارند را در جریان طرح خود قرار نداد.
ورود اروپا به مساله
فرانسویها که به دنبال جلب حمایت مالی اتحادیهاروپایی از طرح خود بودند در ادامه چارهای جز به اشتراک گذاشتن طرح خود با سایر قدرتهای بلوک 27عضوی اروپایی پیش روی وی خود ندیدند.
پس از آن بود که سفرهای پیاپی دیپلماتهای فرانسوی به پایتختهای اروپایی آغاز شد تا روال تشکیل اتحادیه جدید سرعت بگیرد. این دیپلماتها بویژه در آنکارا، جایی که رهبران ترک با نگرانی روند تشکیل اتحادیهمدیترانهای را زیر نظر داشتند با مقاومت سخت مواجه شدند اما عاقبت توانستند ترکها را مجاب کنند پاریس قصد ندارد با الحاق ترکیه به اتحادیهمدیترانهای مانع از پیوستن این کشور به اتحادیه اروپایی شود.
گفت و گو
