استرس شغلی
از آنجا که مطالعه درخصوص استرس کاری کارکنان بسیار حائز اهمیت است، رضایت شغلی به تنهایی گویای وضعیت کلی کارکنان نیست.
در این میان بایدبه فاکتور استرس کاری نیز توجه خاص کرد، چرا که افزایش استرس کارکنان با عدم شناخت دقیق ریسکهای محیط کار نسبت مستقیم دارد. افرادی که به دنبال فراگیری بیشتر قوانین محیط کاری خود هستند به واسطه بهدستآوردن اطمینان خاطر، اغلب از رضایت شغلی بالایی برخوردارند و در نتیجه از استرس شغلی آنان کاسته میشود. در محیطهای کارگری، برخورداری از اطلاعاتی مانند خطرات محیط کاری یا چگونگی مقابله و تماس کمتر با خطرات الزامی است.
بهترین و باصرفهترین راه ارائه اینگونه اطلاعات، استفاده از سیستم آموزش و تعلیم است. ارائه خدمات ایمنی نیز راهکار ارزشمندی برای کاهش استرسهای کاری است.
نکته قابل تامل این که استرس شغلی در کشورهای در حال توسعه به مراتب بیش از کشورهای توسعه یافته است. بخشی از این استرس به خطاهای انسانی مربوط است که سهم وسیعی از آن به وسیله مدیریت صحیح و آگاهانه برطرف میشود.
ایمنسازی محیط کار و کاهش استرسهای کاری، درواقع یک فناوری وارداتی از کشورهای توسعه یافته به کشورهای در حال توسعه است.
همچنین در 10 سال اخیر، بیشتر حوادث کاری که خسارتهای جدی پرسنلی بر جای گذاشته، در تاسیساتی روی داده که در این کشورها نصب و راهاندازی شده است.
ایجاد مکانی شاد و مفرح به مراتب بیش از فضای جدی و سرد تاثیرگذار است. محیط کاری شاد، آرامش روانی و اطمینان خاطر کارکنان را فراهم کرده و بازده بهتری در پی خواهد داشت.
برای دستیابی به این اهداف، میتوان کلاسها و دورههای آموزشی در محیط کار برقرار کرد که در ارتقای سطح کیفی و ایمنی کار و نیز برقراری ارتباط بیشتر در محیطی آموزشی میان کارکنان بسیار موثرند و به منظور ارزیابی روشهای کاربردی آموزش و تاثیرات آن بر افراد میتوان در پایان هر دوره ازخودمان بپرسیم که آیا اگر من به جای کارکنان بودم از این کلاسها لذت میبردم و چیزی یاد میگرفتم؟
مسوولیت کارفرما ایجاد محیطی آرام، آزاد و عاری از استرس است. حصول چنین دستاوردی مستلزم صرف هزینهای پیشبینی شده است که البته بازخورد آن، کارآمد و چندین برابر خواهد بود.
در کشورهای در حال توسعه که با کمبود نیروی انسانی و منابع مالی مواجهاند، استرس کاری و عدم امنیت شغلی، معضل بزرگی به شمار میرود. عده کثیری از کارکنان به دلیل عدم ایمنی کار، دچار حوادثی میشوند که باعث از کارافتادگی و از دست دادن درآمد میشود و از آنجا که متاسفانه بیشتر کارفرمایان از ارائه بیمه حوادث به کارکنان خود دریغ میکنند در زمان وقوع حادثه، نیروی کار نه تنها درآمدی ندارد، بلکه هزینه مربوط نیز به او تحمیل میشود که شامل هزینه درمان و جبران خسارت وارده است.
در چنین شرایطی، بروز رفتارهای ناایمن از طرف کارگران مشاهده شده که خود در افزایش استرس در محیط کلی کار و کارکنان نقش بسزایی دارد. یکی دیگر از علل نابسامانی و ناهنجاری در محیط کار، یکنواختی در کار است. تنظیم منطقی برنامه کار و استراحت، در نظر گرفتن دو وقت استراحت در طول کار همراه با تمرینهای تمدد اعصاب، در رفع این مشکل بسیار کارآمد است. طراحی فضایی زیبا و تنظیم آهنگ و سرعت انجام کار همراه با تعداد توقفهای کوچک مناسب میتواند به بالا بردن ظرفیت کار، افزایش بازدهی و تولید و کاهش شکایات از یکنواختی منجر شود.
رعایت تمامی موارد زیر میتواند در بهرهوری کمی و کیفی کار موثر واقع شود:
1- انعکاس نیازمندیهای کارکنان
2- قابلیت درک متقابل کارفرما و کارگر
3- تناسب محیط کار با نیاز پرسنل
4- ایجاد دورههای آموزشی متوالی
5- بررسی کیفیت آموزش
6- ارزیابی کلی
7- در صورت لزوم، ایجاد تغییرات در محیط کار
در مبحث بررسی استرس شغلی، مدیریت صحیح و علمی در رویارویی سازنده و منطقی با این پدیده بسیار موفق بوده و نقش تعیینکنندهای در فعالیت یک سازمان داشته است. کاربرد روشهای علمی و همگن از اصول زیربنایی استانداردها در کشورهای توسعه یافته است. نباید فراموش کنیم که فراهم آوردن بستری مناسب برای نوآموزی و بازآموزی مدیران نیز در راستای ارتقای کیفی کار و تدوین فرصتهای شغلی کارآمد و جدید اهمیت دارد.
تحلیل و ارزیابی محیط کار و کارکنان به ما امکان میدهد که برای مواجهه با معضلات، اولویت خطیر را به گونهای تعیین کنیم که بتوانیم اقدامات لازم را برای کنترل بموقع آن انجام دهیم.
آرزو سمیعیافشار
گفت و گو
