حزب وابستگان‌

 شاخه قفقازی حزب سوسیال دموکرات به نام همت که در سال‌های نهضت مشروطه از میان ایرانیان مقیم در قفقاز عضوگیری می‌کرد، به نحو موثری در وقایع ایران حضور یافت و زمینه‌های تاسیس حزب عدالت را در گیلان فراهم آورد. در ادامه فعالیت این حزب، حزب کمونیست ایران در 1299 شمسی تاسیس شد که البته نتوانست فعالیت چشمگیری داشته باشد.

ترویج مرام کمونیستی بعدها توسط گروه 53 نفره به رهبری دکتر تقی ارانی تعقیب شد، اما دستگاه امنیتی رضاخان جملگی آنان را دستگیر ساخت و بدین ترتیب پرونده فعالیت‌های کمونیستی در ایران بسته شد.

اشغال ایران توسط قوای متفقین و سقوط رضاخان از اریکه سلطنت، مجال تازه‌ای برای فعالیت احزاب از جمله احزاب کمونیستی فراهم آورد و حزب توده ایران در 1330 با حمایت مستقیم شوروی تاسیس شد.

با آشکار شدن دست پنهان شوروی در تجهیز حزب توده و نیز آشکار شدن تمایلات کمونیستی آن، جامعه ایرانی و برخی از اعضای مستقل حزب در برابر آن موضع‌گیری و اعلام انزجار نمودند. بعدها آشکار شد علاوه بر شوروی، انگلیسی‌ها هم در حزب توده نفوذ داشته و عنداللزوم از عوامل خود که آگاهان سیاسی آنها را «توده نفتی» لقب داده بودند برای ایجاد آشوب‌های سیاسی استفاده می‌کردند.

 راهپیمایی‌های حزب توده تحت حمایت نیروهای اشغالگر روسی در تهران و مشارکت چندش‌آور آنان در طرح تجزیه آذربایجان و تلاش گسترده برای گرفتن امتیازنامه نفت شمال برای روس‌ها در کنار مخالفت‌های آنان با ملی سازی صنعت نفت، انزجار عمومی را نسبت به این حزب وابسته تشدید کرد. توافقات غیررسمی امریکا و شوروی در خصوص مناطق نفوذ که تنش حاکم بین آنها را تخفیف می‌داد، بر کنش حزب توده  که از کرملین دستور می‌گرفت  تاثیر عمیقی گذاشت و حزب را به سوی فعالیت‌های فکری سوق داد.

در خلال این سال‌ها رهبران حزب در شوروی اروپای شرقی اقامت داشتند و با پیروزی انقلاب اسلامی، به ایران بازگشته فعالیت‌های سیاسی خود را تحت حمایت شوروی بار دیگر آغاز کردند و در کنار سایر گروهکها، به مقابله با انقلاب اسلامی پرداختند.

حزب، علاوه بر فعالیت‌های سیاسی آشکار با راه‌انداختن یک شبکه جاسوسی مرتبط با شوروی، اطلاعات مهم کشور  به ویژه اطلاعات مربوط به رزمندگان اسلام و جنگ تحمیلی - را در اختیار کا.گ.ب (سرویس اطلا‌عاتی شوروی سابق) قرار می‌داد.

کشف شبکه جاسوسی حزب در 17 بهمن 1361 و اعتراف اعضای آن به ارتباط با سفارت شوروی، منجر به انحلال حزب در 1362 و اخراج دیپلمات‌های شوروی از ایران شد.

مرور کارنامه حزب توده  که این شماره از ایام اختصاص بدان دارد  ما را با فعالیت‌ کسانی آشنا می‌کند که به قول ظریفی:«چهل سال نه خود زندگی کردند و نه گذاشتند ما [ملت ایران] زندگی کنیم» زیرا آنها با پشت کردن به فرهنگ و هویت ملی و دینی خود و وابستگی به بیگانگان سعی داشتند ایران را در زمره اقمار رژیم کمونیستی شوروی درآورند.