روزهای طغیان

مجادله دو برادر بر سر قدرت آن قدر بالا گرفت که همقطاران‌شان در اتاق‌های مجاور نمی‌توانستند چشم بر هم بگذارند و بخوابند. با‌این‌حال این دو صبح روز بعد به گونه‌ای رفتار می‌کردند که گویی هیچ گاه با هم مجادله نکرده‌اند.

با گذشت نزدیک به نیم قرن به نظر می‌رسد کاستروها باز هم در حال مجادله هستند اما این بار به جای حل اختلافات‌شان در اتاق هتل درصدد طرح آن در رسانه‌ها برآمده‌اند. جالب‌تر این که این بار فیدل است که به جای رائول از در گرایش‌های چپگرایانه وارد شده است.

رهبر 81 ساله پیشین کوبا که 2‌‌ماه قبل به دلیل ناتوانی جسمی از قدرت کناره‌گیری کرد تا رائول بر جای او تکیه زند طی این مدت با نگارش یادداشت برای نشریات مشغله جدیدی برای خود دست و پا کرده است.

رائول 76 ساله پس از به دست گرفتن قدرت دست به انجام اصلاحات اقتصادی کوچک اما در عین حال مهمی زده که طیفی از قانونمند کردن برخورداری کوبایی‌ها از تلفن همراه تا صدور مجوز بهره‌برداری از مزارع کشاورزان توسط خود آنها را دربرمی‌گیرد. اقداماتی که از نگاه فیدل چندان هم با رویکردهای کمونیستی انطباق ندارد.

فیدل در یادداشت کوتاهی که هفته گذشته در روزنامه گراندما، نشریه رسمی دولت کوبا منتشر کرد به طور تلویحی به انتقاد از عملکرد برادرش پرداخت. این یادداشت به سبک و سیاق سخنرانی‌های کاسترو تیتر «به دشمن امتیاز ندهید» را بر خود داشت بی‌آن که او منظورش را از امتیازدهی به دشمن در ضمن نوشته‌اش مشخص کند.
جالب آن که فیدل در این یادداشت از کوبایی‌ها خواسته بود در مقابل تغییرات ایستادگی کنند و از امتیازدهی‌های شرم‌آور به دشمن بپرهیزند. در سایه تحولات اخیر به نظر می‌رسد رائول، مردی که در گذشته به تندرو بودن‌تر از فیدل متهم می‌شد، عملگراتر از برادرش است.

گرایش رائول به فراهم آوردن زمینه سرمایه‌گذاری خارجی در بخش گردشگری کوبا می‌تواند به افزایش درآمد مردم که پس از قطع کمک‌های سخاوتمندانه شوروی در اوایل دهه 90 شاهد روزهای دشوارتری بودند، کمک کند. اکنون رائول است که سکان هدایت امور را در هاوانا، پایتخت در دست دارد اما با توجه به این که او فاقد جذابیت‌هایی است که فیدل را برای 50 سال در مقام ریاست‌جمهوری حفظ کرد چاره‌ای جز زنده نگاهداشتن آتش فیدلیستی پیش روی خود ندارد. او اگرچه در مراسم تحلیف خود تاکید کرد خواستار افزایش بهره‌وری در کوباست و از کاهش محدودیت‌هایی که مردم با آن مواجه هستند، حمایت می‌کند اما در عین حال اعلام کرد به اعتقاد او هیچ‌کس نمی‌تواند جانشین مناسبی برای فیدل باشد. در نتیجه یادداشت‌های فیدل به رغم ساز مخالفی که می‌زنند، می‌تواند نوعی تلاش برای ایجاد تعادل در راهی باشد که رائول در اولین مرحله ریاست جمهوری خود قدم در آن گذاشته است. به اعتقاد برخی تحلیلگران، اصلاحات رائول ازجمله فراهم‌آوردن امکان خرید محصولات الکترونیکی جدید و حق مالکیت خانه‌هایی که سال‌ها در آنها اقامت داشته‌اند به رغم کم‌اهمیت بودن، برای کوبایی‌های کوچه و خیابان تحولی بزرگ و عمیق بوده است.

به اعتقاد این گروه، رائول برای آن که بتواند انتظاراتی واقعگرایانه از اصلاحات را در جامعه ایجاد کرده و در عین حال از فاصله گرفتن ناگهانی از سیاست‌های فیدل جلوگیری کند باید توصیه‌های برادر بزرگ‌ترش را مدنظر قرار دهد.

توصیه‌های فیدل که در قالب یادداشت‌های مطبوعاتی از صندلی چرخدار او به رسانه‌ها می‌رسد علاوه بر این برای حفظ متحدان منطقه‌ای کوبا از جمله هوگو چاوز، رئیس‌جمهور چپگرای ونزوئلا که همیشه فیدل را به دلیل خلوص اعتقادش به سوسیالیسم و دشمنی‌اش با امریکا ستوده است، لازم است.

ناخرسندی چاوز از سیاست‌های رائول موضوعی نیست که کسی از آن در کاراکاس یا هاوانا بی‌اطلاع باشد اما در غیاب فیدل هم رائول درصدد برهم زدن روابط حسنه دو کشور برنخواهد آمد. کوبا بشدت به 100 هزار بشکه نفت وارداتی روزانه خود از ونزوئلا که با تخفیف ویژه به این کشور عرضه می‌شود، نیازمند است.

قرار است رائول روز اول ماه مه مقارن با روز جهانی کارگر که یکی از مناسبت‌های ملی در کوباست طی نطقی از طرح‌های جدید خود برای انجام اصلاحات سیاسی و اجتماعی بیشتر پرده‌‌بردارد.

از آنجا که رئیس‌جمهور جدید کوبا بصراحت اعلام کرده به دنبال افزایش بهره‌وری در بخش کشاورزی است او احتمالا در این چارچوب از آزادسازی سرمایه‌گذاری خارجی در این بخش پرده برمی‌دارد.

در عین حال گمان می‌رود رائول از فراهم آمدن زمینه سفر آزادانه کوبایی‌ها به خارج و باز شدن هر‌چه بیشتر درها به روی تملک خصوصی در کوبا بگوید. با این حال سیاستمداران ارشد کوبا طی هفته‌های اخیر بارها به کوبایی‌های ساکن در داخل و خارج کشور یادآور شده‌اند که نباید به این زودی‌ها منتظر اعمال سیاست‌های بازار آزاد در این کشور باشند.

هرچند رائول سیاسیون را به گفتگو پیرامون سیستم سوسیالیستی کشور ترغیب می‌کند اما گمان می‌رود او بیشتر به دنبال اجرای الگوی چینی در کوبا باشد که به رغم فراهم آوردن زمینه برای رشد اقتصادی، قدرت سیاسی را همچنان در دست طیف محدودی از صاحبان قدرت نگاه می‌دارد.

منبع: تایم‌