ورود ممنوع‌ حتی برای شما

حفظ حریم خصوصی افراد از مهم‌ترین نیازهای بشری است که دولت‌ها موظفند با تصویب قوانین و حقوق مناسب در این زمینه پاسخگوی این نیاز اجتماعی باشند. زیرا شهروندان در صورتی احساس امنیت و آرامش می‌کنند که زندگی شخصی خویش را از هر گونه تعرض و تجاوزی مصون بدانند.

بنابراین حفظ حریم خصوصی افراد به منظور حمایت از آزادی‌های اجتماعی، سیاسی و آزادی‌های بیان و عقیده صورت می‌گیرد تا شهروندان با احساس امنیت بتوانند در جامعه براحتی زندگی کنند و از ابراز عقیده و بیان خویش نهراسند. در این صورت قطعا زمینه مشارکت و همکاری مردم با مسوولان بهتر فراهم می‌شود به همین دلیل معمولا در قوانین اکثر کشورها به این مساله توجه شده است.

تعریف فقهی حریم خصوصی‌

از نظر فقهی، حریم خصوصی با عنوان «الناس مسلطون علی اموالهم و انفسهم» تعبیر شده و بر این اساس نیز حریم خصوصی با مالکیت خصوصی مترادف شده است. بنابراین هر کس که مالک غیرمنقولی باشد، علاوه بر این که می‌تواند در  مال شخصی خود هرگونه دخل و تصرفی کند، می‌تواند مانع از تجاوز و ورود دیگران  به هر شکل  به مال خود بشود.

می‌توانید مانع از بازرسی ماشینتان شوید

در سال 1381 دیوان عدالت اداری حکمی صادر کرد که در آن تعریفی از خودروهای شخصی ارائه شده بود. طبق این حکم، خودرو حریم خصوصی افراد بوده و بازرسی آن بدون حکم قضایی توسط نیروی انتظامی غیرمجاز است.

موارد مجاز داخل شدن به حریم خصوصی افراد از منظر قانون‌

ماده 580 قانون مجازات اسلامی در خصوص ورود به منزل دیگری توسط ماموران دولتی است که می‌گوید هر یک از مستخدمین و ماموران قضایی یا غیرقضایی یا کسی که خدمت دولتی به  او ارجاع شده باشد، بدون ترتیب قانونی به منزل کسی بدون اجازه و رضایت صاحب منزل داخل شود از یک ماه تا یک سال باید آب خنک بخورد. ولی اینجا یک استثنا هم دارد و آن زمانی است که آقای مامور بتواند ثابت نماید به امر رئیس خود که صلاحیت حکم را داشته است، اقدام کرده که در این صورت دستور دهنده مجازات می‌شود.

این ماده صرفا مشمول کسانی خواهد شد که دارای یکی از شرایط ذیل باشند: 1- مستخدم قضایی 2- مستخدم غیرقضایی 3- مامور قضایی 4- مامور غیرقضایی 5 کسی که خدمت دولتی به او ارجاع شده است. بدین ترتیب اگر افرادی غیر از افراد مذکور مرتکب این اعمال شدند، مشمول ماده 694 ق. م. ا خواهند شد.

ماموران انتظامی همیشه نمی‌توانند وارد حریم خصوصی افراد شوند

ماموران صالح با دستور مقامات صالحه قضایی زمانی می‌توانند وارد شوند که ظن قوی بر ارتکاب وقوع جرم باشد و دلایل کافی در این زمینه وجود داشته باشد. بدین صورت که اولا جرمی واقع شده یا در حال وقوع است. دوم اگر ماموران در همان لحظه وارد شوند، ممکن است جرم اتفاق بیفتد یا اگر جرمی در گذشته اتفاق افتاده است آثار یا دلایل جرم از بین برود و سوم ممکن است ماموران با اذن مقامات قضایی صالح حق ورود به خانه مردم را داشته باشند. البته این قوانین مربوط به‌روز است، علی‌الاطلاق در شب به خانه کسی نمی‌توان وارد شد مگر این که تشخیص داده شود اگر ماموران در شب وارد نشوند، جرمی واقع می‌شود یا آثار جرمی از بین می‌رود و متهم از صحنه می‌گریزد، پس نمی‌توان تا صبح معطل ماند. در چنین موقعی قاضی باید حکم را صادر کند و دلایل دستور ورود ماموران در شب را در حکم به طور کامل توضیح دهد و اگر بر حسب متعارف تشخیص این باشد که حالا یک مورد اشتباه شده است، اما احتمال این‌که درست هم باشد، وجود دارد و تخلفی برای قاضی محسوب نمی‌شود.
اما اگر هیچ دلیلی وجود نداشت و قاضی بی‌دلیل حکم ورود ماموران را به منزل افراد صادر کرده است، تخلف قاضی محسوب می‌شود و فردی که به حریمش تجاوز شده می‌تواند از قاضی و ماموران انتظامی شکایت کند.

ورود به منزل دیگری از سوی افراد عادی‌

ماده 694 قانون مجازات اسلامی بیان می‌دارد که: هر کس در منزل یا مسکن دیگری به عنف یا تهدید وارد شود، به مجازات از 6 ماه تا 3 سال زندان محکوم خواهد شد و در صورتی‌که مرتکبان 2 نفر یا بیشتر باشند و حداقل یکی از آنها حامل سلاح باشد، باید مدت بیشتری یعنی از یک تا 6 سال در سرزمین مذکور خوش بگذراند.

حریم خصوصی از نظر جوانان‌

یه روزایی هست که دلت می‌خواد تنها باشی! یه وقتایی حس می‌کنی نمی‌خوای هیچ‌کس پا توی خلوتت بذاره!
یه شبایی دلت می‌خواهد هیچ‌کسی از پشت پنجره به اتاق دلت سرک نکشه! دلت می‌خواد یه جای دنج داشته باشی که هیچ‌کسی از وجودش با خبر نباشه! یه وقتایی فکر می‌کنی کاش می‌تونستی یه خط قرمز به دور خودت بکشی و یه تابلوی ورود ممنوع هم اونجا نصب کنی و بگی ایست، جلو نیا، اینجا حریم خصوصی منه!

توی این دنیا، تنها جای امنی که سراغ دارم که می‌توانم اوج هیجاناتم را به دور از چشم دیگران اونجا نشون بدم، هیجاناتی مثل گریه‌کردن  خوشحالی‌هایم، غم و غصه‌هام و فکرام، اتاقمه، اتاقم مثل جزیره‌ای می‌مونه که دوست دارم فقط مال خودم باشه، توی اتاقم خیلی چیزهاست که به نظر شما شاید اصلا به درد نخورن؛ اما من اون‌ها را دوست دارم؛ باهاشون خاطره دارم. من دلم نمی‌خواد هر کسی بره سر کاغذام، کامپیوترم، کتابام. اصلا دوست ندارم کسی بره توی اتاقم. دلم نمی‌خواد وقتی توی جزیرم دارم با خودم خلوت می‌کنم، یه مزاحم پیدا بشه و هی بپرسه کجایی؟ ناراحتی؟ به چی فکر می‌کنی؟ آخه با چه زبونی بگم، به خدا اینجا خبری نیست، فقط می‌خوام گاهی تنها باشم. اینم جرمه؟! به چه زبونی بگم اینجا حریم خصوصی منه. اول در بزنید، اگر دلم خواست اجازه می‌دم بیایین تو!

آره شاید اجازه بدم، چون گاهی هم دلم می‌خواد یه نفر رو توی خلوتم راه بدم، چون گاهی دلم می‌خواد یه نفر رو از بقیه استثنا کنم، ولی شرط داره. شرط دادن مجوزم به ورود به سرزمین تنهاییم این که اول خلع سلاحش کنم، یعنی می‌گم فقط به حرفام گوش می‌دی، نصیحت بی‌نصیحت. پس اسلحه تو بذار زمین، بعد بیا تو!

 ورود ممنوع، حتی برای شما!

پدرها و مادرها، معلم‌ها، مسوولان، حتی شما و خیلی‌های دیگه، شما فکر می‌کنید اگه یه چیزهایی رو که کسی نمی‌خواد شما بدونین، بدونین، اشکالی نداره، اصلا فکر می‌کنید حق دارید همه چیز را بدونین. توی هر کاری سرک می‌کشین، هر نوشته‌ای را می‌خونین. بعد فکر می‌کنید اینجوری دارین به ما لطف می‌کنید. فکر می‌کنین این کار از سر دلسوزی پدر مادرانه، معلمانه و بزرگترانه هست، ولی ما این لطف و دلسوزی را دوست نداریم. این کاراتون آزاردهنده است؛ چون حریم منو شکستین و این بی‌حرمتی به منه نه دلسوزی و محبت. اینجا فقط یک آدمه با یه سری متعلقات خاص خودش. یا یه کم فکر، یه کم تنهایی و چند تا حرف خصوصی، شاید نخوام بیایین تو!
اینها درد دل جوانان و دل پری است که در مورد نقض حریم خصوصیشان بود.

نظر روانشناسان درباره حریم خصوصی‌

روانشناسان اکنون به این نتیجه رسیده‌اند که حالات خشم‌آلودی که از افراد در هنگام رانندگی یا در فضاهای متراکم بروز می‌کند، عموما ناشی از شکسته شدن حریم‌های شخصی آنان توسط دیگران است.

آنها معتقدند هر فرد برای ایجاد حریم در یک محیط خارجی، حبابی در یک محدوده خاص می‌سازد و در درون آن به صورت پراکنده سیر می‌کند و از این طریق می‌کوشد فاصله معینی را میان حباب خود با حباب‌های دیگری که متعلق به حریم دیگران است، حفظ کند. اگر به این حریم به هر دلیل تجاوز شود، احساسات مختلفی از رنجش خفیف تا شدت گرفتن ضربان قلب‌، بالا رفتن فشارخون و عرق کردن بدن، نگرانی، دلشوره و یا عصبانیت در او ایجاد می‌شود. اما کسانی نیز هستند که در مواقع نقض حریمشان از سوی دیگران دست به خشونت می‌زنند. از نظر این قبیل اشخاص، حفظ حریم شخصی اهمیت بیشتری می‌یابد.

نظر مراجع تقلید

آیت‌الله مکارم شیرازی و فاضل لنکرانی تجسس در حریم خصوصی، افشای حوزه شخصی و تفتیش منازل را جایز ندانسته‌اند و امام خمینی ره درباره این موضوع در قالب فرمان 8 ماده‌ای ایشان خطاب به قوه قضاییه و دیگر مسوولان نظام در آذر 61 فرموده است: هیچ کس حق ندارد به خانه، مغازه و محل کار کسی بدون اذن صاحب آنها وارد شود یا کسی را جلب کند، یا به نام کشف جرم یا کشف مرکز گناه گوش کند و یا برای کشف گناه و جرم هر چند گناه بزرگ باشد، شنود بگذارد و یا دنبال اسرار مردم باشد و تجسس از گناهان غیر نماید یا اسراری که از غیر به او رسیده ولو برای یک نفر فاش کند. تمام اینها جرم و گناه است.

حریم خصوصی یعنی چه؟

با توجه به این که در قوانین ما تعریف خاصی از حریم خصوصی نشده، اما در عمل و در قوانین مختلف، تجاوز به حریم خصوصی افراد، جرم و غیرمجاز اعلام شده است. برخی از حقوقدانان می‌گویند حریم خصوصی یعنی جا و مکانی که هیچ‌کس بدون اذن قانونی حق ورود به آن ندارد و با این توجیه که منزل، مستملکات مردم، خودرو و آنچه در این حکم قضیه است حریم خصوصی اشخاص نامیده می‌شود و اصولا مسکن و حریم هر کس طبق قانون اساسی مصون از هرگونه تعرض است و هیچ‌کس حق ورود به مسکن اشخاص را ندارد مگر به حکم مقامات صالح قضایی.

میترا پازکی‌زاده