مسمومیت‌های غذایی

طی سال‌های اخیر وقوع مسمومیت‌های غذایی نه‌تنها در کشورهای در حال توسعه بلکه در کشورهای توسعه، یافته نیز که از استانداردهای بهداشتی بالایی برخوردارند، به نحو چشمگیری افزایش یافته است. بد نیست بدانید مسمومیت غذایی در سال 2006، یک و 4 دهم میلیارد دلار برای اقتصاد انگلستان و ولز هزینه در پی داشت. این رقم هزینه‌های سازمان خدمات درمانی انگلیس را نیز شامل می‌شود. از جمله دارو و هزینه انتقال بیماران، بعلاوه درآمدی که بیماران نتوانستند در طول بیماری خود به دست آورند.

عامل مسمومیت‌

مسمومیت غذایی معمولا وقتی اتفاق می‌افتد که ماده غذایی مورد استفاده به یکی از باکتری‌های مضر برای بدن انسان انگل یا ویروس‌ها (مثل هپاتیتA  که از طریق غذا به بدن انسان منتقل می‌شود) آلوده شده باشد.

بیشتر مسمومیت‌های غذایی یا به علت رعایت نکردن بهداشت در هنگام درست کردن غذا ایجاد می‌شود یا به علت پخت کافی نداشتن آن صورت می‌گیرد. آشپزهایی که پس از رفتن به توالت، دست خود را نمی‌شویند، سبب انتقال میکروب‌های روده‌ای و حتی هپاتیت نوع‌A  به دیگر افراد می‌شوند.

غذاهای مسموم ممکن است ظاهر، بو یا مزه عادی داشته باشند. باکتری غذاهای مسموم می تواند در برخی مواد غذایی خاص بیشتر رشد کنند. گوشت، مرغ، ماهی و غذاهای دریایی، لبنیات، برنج پخته شده و تخم‌مرغ غذاهای پرخطری از نظر ایجاد مسمومیت محسوب می‌شوند. اما آلودگی غذایی فقط محدود به این غذاها نمی‌شود. سبزیجات، میوه‌جات و سالادهای آماده هم می‌توانند خطرناک باشند.

میکروب‌ها بخش عمده‌ای از مسمومیت‌های غذایی هستند؛ اما مسوول همه آنها نیستند آلودگی غذا با انواع مواد افزودنی، فلزات سنگین (مانند سرب، آرسنیک، جیوه و کادمیوم)، باقیمانده سموم دفع آفات نباتی و همچنین دیگر مواد سمی‌ که در مراحل تولید، نگهداری و فرآوری غذا ایجاد می‌شوند (مانند نیتروزامین و آفلاتوکسین) نیز گاهی باعث ایجاد مسمومیت غذایی می‌شوند.

علائم مسمومیت غذایی

علائم مسمومیت غذایی ممکن است متغیر باشد و بستگی به نوع باکتری دارد که بیماری را به وجود آورده است. اگر  پس از صرف غذای مشکوک دچار حالت تهوع، دل پیچه، اسهال، تب یا سردرد شدید، ممکن است مسموم شده باشید. علائم بیماری ممکن است خفیف تا شدید باشد. ممکن است بلافاصله پس از صرف غذا یا چند ساعت بعد از آن ایجاد شود. مسمومیت غذایی ممکن است 24 ساعت تا 5  روز به طول انجامد.

آسیب پذیرها

برخی افراد بیشتر از بقیه در معرض مسمومیت غذایی قرار دارند. این افراد آسیب‌پذیر شامل خانم‌های باردار، افراد سالخورده، کودکان و یا افراد بیمار هستند. این افرد باید با اعمال دقت بیشتر در خرید، ذخیره و آماده کردن غذاها از بروز این مشکل جلوگیری کنند.

شیرخوارانی که با شیشه تغذیه می‌شوند، بسیار در معرض مسمومیت میکروبی هستند. در کودک این شرایط بسیار جدی است؛ زیرا ممکن است بسرعت باعث کم آبی بدن کودک شود.

مسمومیت کشنده‌

حتما بارها در‌خصوص جوشاندن کنسرو پیش از مصرف شنیده ‌اید و از مصرف کنسروهایی که در آنها باد کرده، منع شده‌اید.

در حقیقت یک باسیل بی هوازی سمی تولید می‌کند که مقدار بسیار کمی از این سم قادر است بیماری کشنده‌ای را ایجاد کند‌. ‌سم در غذاهای تهیه شده غیربهداشتی، در قوطی های کنسرو، در غذاهایی که حالت اسیدی و قلیایی کمی دارند و در غذاهای پاستوریزه شده‌ای که حرارت کمی می بینند و در یخچال نگهداری نمی‌شوند، بویژه آنهایی که در بسته‌بندی‌های تخلیه شده از هوا تهیه می شوند، ایجاد می‌شود. سم بوتولیسم در حرارت جوش از میان می‌رود.

بیماری با نشانه‌های ضایعات حاد و 2 طرف اعصاب جمجمه و ضعف یا فلج پایین رونده آنها تظاهر می‌یابد. مشکل بینایی (تار بینی یا دو بینی)‌، اشکال در بلع و خشکی دهان اولین شکایت‌های بیمار است. در مراحل اولیه بیماری ممکن است استفراغ، یبوست و یا اسهال نیز دیده شود.

نشانه‌های عصبی بوتولیسم غذایی معمولا در عرض 12 تا 36 ساعت و گاهی اوقات چند روز پس از خوردن غذای آلوده ظاهر می‌شود‌.

ده فرمان‌

بسیاری از  غذاهای مسموم‌کننده بو یا مزه ناخوشایندی ندارند؛ اما پس از مصرف علایم بالینی بسیار حادی ایجاد می‌کنند. میکروب‌هایی که مواد غذایی را آلوده می‌کنند با چشم دیده نمی‌شوند اما همین موجودات زنده میکروسکوپی تحت شرایطی خاص می‌توانند با تولید سموم ویژه‌ای در مواد غذایی، مسمومیت‌های بسیار خطرناکی ایجاد کنند که برخی از آنها می‌تواند کشنده باشد، هرچند بیشتر این مسمومیت‌ها معمولا ظرف 24 ساعت برطرف می‌شوند، ولی به هر حال برای فرد ناراحت کننده و عذاب آور است.

اما اصول ساده‌ای برای به حداقل رساندن خطر ابتلا به مسمومیت غذایی وجود دارد. برای جلوگیری از مشکلات گوارشی،  نکات ساده ذیل را مد نظر قرار دهید.

1 - دست‌ها را پیش از دست زدن به مواد غذایی کاملا بشویید‌.

2 - غذا را بلافاصله پس از پخته شدن مصرف کنید‌.

3 - غذای آماده را برای مصارف بعد با دقت نگهداری کنید‌.

4 - هنگام خرید مواد غذایی حتما به برچسب آنها دقت کنید و از خرید مواد غذایی تاریخ مصرف گذشته خودداری کنید.

5 - غذای از پیش پخته شده را به حد کافی گرم کنید‌.

6 - در هنگام مسافرت تنها از مکان‌های مطمئن مواد خوراکی تهیه و مصرف نمایید.

7 - غذا را از دسترس حشرات، جوندگان و دیگر حیوانات دور نگه دارید.

8 - آب مصرفی برای آشامیدن یا تهیه غذا باید پاکیزه باشد‌.

9 - در انتخاب گوشت مرغ و مخصوصا ماهی دقت کنید و از تازگی آن مطمئن شوید‌.

10 - از ذخیره کردن مواد غذایی که در کنسرو آنها باز شده خودداری کنید.