نگاهی به فیلم مصائب دوشیزه
ریشهیابی ادیان
این روزها روی پرده سینماها فیلمی در حال اکران است که توانسته از نظر محتوا و مضمون فاصله زیادی با فیلمهای در حال اکران بگیرد؛ فیلمی که اگرچه در نگاه برخی دغدغه روز نیست که البته باید گفت این نگاه، نگاه سطحی است، اما نگاهی خاص و دقیق پیرامون تعامل میان ادیان دارد. «مصائب دوشیزه» اولین ساخته مسعود اطیابی قدم در منظری میگذارد که در پی ریشههای مشترک است. اطیابی با طرح مساله جدال بین ادیان به سراغ مسالهای خاص و ویژه میرود و آن طرح این مبحث است که ادیان الهی ریشههای مشترک هستند.
تعامل میان ادیان و تاثیرات آن بر زندگی انسانها هدف و خمیرمایه کار اطیابی بوده، اگرچه در سالهای دور در نظرگاههای مختلف از طریق هنر هفتم این بحث طرح میگشت، اما در این فیلم مطالب کاملا موشکافانه و دقیق طرح میگردد. ذکر این نکته در همین جا ضروری است که دغدغه کارهای دینی منحصر به یک مقطع زمانی خاص نمیشود و در برهههای گوناگون این موضوع طرح گشته اما نحوه طرح و صریحتر بگوییم، هدف کمی نامفهوم بوده.
متاسفانه کشورهای دیگر تصورات نادرستی از وضعیت اقلیتهای مذهبی در ایران دارند و این امر در حالی است که اقلیتهای مذهبی در ایران با آرامش و احترام در حال زندگی با دیگر هموطنان خود هستند و البته روند متقابلش در کشورهای دیگر کاملا متفاوت و تبعیضآلود است.
«مصائب دوشیزه» با همین رویکرد ساخته شد و سعی فیلمساز برای بیان این بخش کاملا مشهود و قابل تامل است. معمولا در ساخت چنین آثاری، فیلمساز باید کمی به عمق رود و از سطوح ابتدایی کنده و جدا گردد اما اطیابی سراغ ظواهر و سطوح اولیه رفته، به طوری که گویا ظواهر و بسترهای ابتدایی در نگاه او عمق پیدا کرده و داستان از حوزه رصد موضوعی به اتفاقات و وقایع خاصتر جدا میشود و آنچه بیش از پیش در این فیلم به چشم میخورد بیان دیالوگهای مستقیم و اثرات متقابل در آن است، اما این امر از یک حیث برتری است چرا که بسیاری از دیدگاهها، نظرات و اعتقادات در کلام طرح و بازتاب آن در روند فیلم جاری میگردد اما ضعفش را نیز باید به جهت دور شدن از جنبههای بصری و حرکت به قواعد کلامی دانست که هضمش تا حدودی برای مخاطب ثقیل است.
در این حیث کاملا مشهود است که در صحنههای گوناگون هر یک از شخصیتها اعتقادات، آرا و نظرات خود را صریح بیان میکنند. در بعضی از صحنهها در این کلامها نکاتی مهم رد و بدل میشود که چون جنبه بصری آن کم است، این بیانات گم میشوند. اما باز نمیتوان این مورد را به عنوان نقطه ضعف بسیار سخت «مصائب دوشیزه» عنوان کرد، چرا که گویا سعی کارگردان بر آن استوار بوده تا تعامل میان ادیان و بیان ریشههای مشترک در نگاههای کلامی طرح گردد که در این حوزه تا حدودی نیز موفق بوده است.
شخصیتها به جهت معطوف بودن داستان در بیان عقاید و دیدگاهها، امکان مانور زیاد نداشته و همین امر در نگاه نخست به این فیلم ضربه وارد میکند. به هر تقدیر سینما ابزاری بصری است که روشهای خاص هنری چه بهصورت مستقیم و چه بهصورت غیرمستقیم، تماشاچی را به بطن موضوع میکشاند. نکته قابل تامل آنکه معمولا چنین آثاری که مضامین خاص خود را داراست میبایست پردازش سینمایی خاص خود را داشته باشد که در این حوزه ابتدا باید به سراغ بازیگر رفت.
متاسفانه با توجه به شخصیتهای محکم و چارچوب داستان، بازی بازیگران نتوانسته در این تاثیرگذاری نقش بسزایی داشته باشد، اما به هر تقدیر مصائب دوشیزه داستانی محکم و قوی دارد، داستانی متفاوت که با نامی خاص بسیاری از علاقهمندان به حوزه سینما را به خود جلب کرده.
روشنک کوشا
گفت و گو
