صورت‌های سنگی منطقه یری‌

منطقه باستانی یری درکنار روستای پیرازمیان در شرق مشگین شهر قرار دارد و دارای سه بخش معبد، دژ نظامی و قوشا تپه است. قبرهای پیش از تاریخ قوشا تپه در سه فصل حفاری باستان‌شناسی مورد کاوش قرار گرفتند و در حال حاضر فقط ساختمان بندی این قبرها بر جای مانده است.

از این تپه آثاری چون لاجورد، شیشه، فیروزه و گوشواره به دست آمده است. در این تپه لایه‌های مختلفی از زندگی انسان از دوره برنز تا دوره نوسنگی یعنی از هفت هزار تا 2550 سال پیش مشخص شده است. ولی اهمیت این منطقه به سنگ افراشت  بی‌نظیر آن است.

این سنگ افراشت شامل بیش از 300 سنگ ایستاده در چند ردیف به ارتفاع‌های 35 تا 250 سانتیمتر است که روی آنها نقوش یکسانی حاوی صورت و دست آدمی به همراه شمشیر حجاری شده است. مشخص نیست این سنگ افراشت‌ها، سربازان مسلحی برای یک خدای باستانی هستند یا خود خدایان هستند. زمان ساخت سنگ‌ها نیز مشخص نیست ولی به طور حتم پیش از حمله اورارتوییان به منطقه آذربایجان ساخته شده‌اند.

چشم‌های درشت این سربازان نشان از ارتباط فرهنگی این منطقه با بین‌النهرین دارد. در منطقه آذربایجان سنگ افراشت‌های دیگری نیز مانند سنگ افراشت نشت بان سراب وجود دارد ولی هیچ کدام دارای حجاری نیستند.

این اثر تاریخی در نوع خود بی‌نظیر است و همانند آن را در دیگر نقاط ایران و فرهنگ‌های همسایه سراغ نداریم. این سنگ‌ها چند هزار سال در زمین خفته بودند و در سال 1384 باستان‌شناسان ایرانی آنها را از دل خاک بیرون آوردند. از سه فصل حفاری آنها اثری تالیف نشده است و منطقه تاریخی یری هنوز به مردم ایران معرفی نشده است. سنگ‌ها نیز بدون حفاظ به حال خود رها شده‌اند تا به کمک سرمای سخت آذربایجان خود را فرسایش دهند و تنها دو سرباز نیروی انتظامی بدون هیچ امکاناتی در کنار آنها پاس می‌دهند.

سرانجام تنها دو سال پس از اکتشاف این اثر مهم تاریخی در یک زیرنویس تلویزیونی اعلام شد. این آثار هم‌اکنون در مرحله تخریب قرار گرفته‌اند؛ آثاری که در جهان بی‌نظیر هستند. کاش سازمان میراث فرهنگی تا وقتی که امکان حفاظت از این آثار پیش نمی‌آمد منطقه یری را حفاری و رها نمی‌کرد.

حمید صدقی‌نژاد