این عملیات، پاسخی قاطع و سریع به اقدام تحریکآمیز واشنگتن بود که اکنون در محافل رسانهای و تحلیلی آمریکا بازتاب گستردهای یافته است. در راستای همین روند، نشریه معتبر فارینافرز در تحلیلی انتقادی، سیاست دولت دونالد ترامپ را به باد انتقاد گرفته و تاکید کرده که آمریکا با تکیه بر «برتری نظامی و فناوری»، وارد جنگی شد که نه به اهداف اعلامشده خود دست یافته و نه راهبرد روشنی برای خروج از آن دارد.
تحلیلگران آمریکایی اذعان دارند که تصور پیروزی سریع در برابر ایران، به واقعیت تلخ یک درگیری فرسایشی و پرهزینه تبدیل شده است. در حالی که واشنگتن همچنان بر طبل قدرتنمایی میکوبد، جدیدترین عملیات موفق موشکی سپاه پاسداران در دوره آتشبس بار دیگر قدرت بازدارندگی جمهوری اسلامی ایران و دقت نیروهای مسلحمان را در عمل نشان داد. این رویدادها حاکی از آن است که سیاست فشار حداکثری و ماجراجویی نظامی علیه ایران، نه تنها نتوانسته توازن را به نفع آمریکا تغییر دهد، بلکه اعتبار استراتژیک آن را در منطقه بیش از پیش زیر سؤال برده است.
جنگ در منطقه خاکستری
باوجود برقراری آتشبس موقت ۸ آوریل
(۱۹ فروردین) میان آمریکا و ایران تنشهای دریایی در خلیجفارس و تنگه هرمز بهشکل محدودی تا امروز ادامه یافته است. نیروهای سنتکام با ادعای حملات دفاعی، مواضع موشکی و قایقهای ایرانی در جنوب و نزدیکی تنگه هرمز را در ۷۲ ساعت اخیر مورد تعرض قرار دادند. در جریان این روند بامداد دیروز یک فروند پهپاد «اوربیتر» دشمن متجاوز توسط سامانه نیروی پدافند هوایی ارتش در منطقه قشم، ساقط شد.
ابعاد واکنش ایران محدود نمیشود. روز هشتم خردادماه نیز قوای موشکی سپاه پایگاه ایالاتمتحده در کویت را مورد حمله قرار دادند. خاندان آلصباح و سنتکام مدعی شده بودند پدافند هوایی کویت این موشک را رهگیری کرده است اما اکنون بلومبرگ گفته است ترکشهای ناشی از انفجار روی پایگاه اصابت کرده و به زخمیشدن چند سرباز و پیمانکار آمریکایی (حدود پنج نفر) منجر شده است. این حمله همچنین به دو فروند پهپاد پیشرفته (MQ-۹ Reaper) روی زمین آسیب جدی زد که یکی از آنها به طور کامل منهدم شد.
پهپاد MQ-۹ Reaperبهعنوان یکی از ستونهای اصلی عملیات شناسایی، نظارت و ضربه دقیق (ISR/Strike) ارتش آمریکا، نقش کلیدی در حفظ برتری اطلاعاتی واشنگتن در خاورمیانه داشته است. این پهپاد با قابلیت پرواز طولانیمدت (بیش از ۲۷ ساعت)، ارتفاع عملیاتی بالا و حمل تسلیحات دقیق، امکان جمعآوری اطلاعات درلحظه و اجرای عملیات بدون ریسک انسانی را فراهم میکرد. آسیب جدی به دو فروند از این پهپادها در پایگاه علیالسالم کویت، خسارت مالی قابل توجه (هر پهپاد، حدود ۱۶ تا ۳۰ میلیون دلار) ایجاد کرده است.
بنبست استراتژیک
درگیریهای شبانه سپاه و سنتکام قطعه کوچکی از پازل شکستخورده پنتاگون در خلیجفارس است. نشریه آمریکایی فارین افرز در تحلیلی با عنوان «تله جنگهای بیپایان» تاکید کرد که دولت دونالد ترامپ برخلاف وعدههای انتخاباتی خود مبنی بر پرهیز از جنگهای طولانی در غرب آسیا، اکنون درگیر جنگی فرسایشی با ایران شده که خروج از آن بسیار دشوارتر از تصور اولیه است. این نشریه یادآور شد، ترامپ سالها از رؤسای جمهور پیشین به دلیل ورود به جنگهای طولانی انتقاد میکرد، اما اکنون خودش با همان پیامدهای تلخ مواجه شده است. به نوشته فارین افرز، اختلافات اساسی بهویژه بر سر برنامه هستهای ایران همچنان پابرجاست و اظهارات ترامپ درباره توافق قریبالوقوع نتوانسته این شکاف را پر کند. این تحلیل، جنگ کنونی را نمونهای از «خطای جنگ کوتاه» توصیف کرد که بر پایه توهم پیروزی سریع با تکیه بر فناوری بنا شده بود.
فارین افرز با اشاره به انتقادهای داخلی آمریکا نوشت که جان گارامندی، نماینده دموکرات کنگره، جنگ علیه ایران را «باتلاق» و «فاجعه سیاسی و اقتصادی» نامیده است. این نشریه توضیح داد که آمریکا برای اجتناب از درگیری زمینی طولانی، عمدتا بر حملات موشکی، قدرت هوایی و سامانههای مبتنی بر هوش مصنوعی تکیه کرده اما این رویکرد نتوانسته اهداف سیاسی مورد نظر از جمله تغییر رژیم یا نابودی کامل برنامه هستهای ایران را محقق کند. برخلاف حمله به عراق در ۲۰۰۳، واشنگتن اینبار قادر به تصرف مستقیم اهداف خود نبوده است. ایران با حفظ ساختار حکومتی، ادامه شلیک موشکها و اختلال در تردد دریایی تنگه هرمز، توازن میدانی ایجاد کرده است.
به اعتقاد تحلیلگر فارین افرز، مشکل اصلی دولت ترامپ این است کهایران هیچ انگیزهای برای پذیرش خواستههای واشنگتن ندارد، زیرا این نبرد برای تهران جنبه حیاتی و وجودی دارد.
جبهه جدید نبرد
با شکست کاخسفید در درگیریهای نظامی مستقیم میان ایران و ایالات متحده، دولت ترامپ جنگ را به عرصه اقتصادی منتقل کرده و کمپین «خشم اقتصادی» (Economic Fury) را بهعنوان ابزار اصلی فشار پشت پرده فعال کرده است. وزارت خزانهداری آمریکا در هفتههای اخیر چند دور تحریم جدید علیه شبکههای فروش نفت ایران، اعمال کرده و هشت فروند کشتی حامل نفت خام و محصولات پتروشیمی را هدف قرار داده است. این اقدامات با هدف قطع درآمدهای ایران و جلوگیری از بازسازی توانمندیهای موشکی و پهپادی انجام شده است.
در تازهترین تحرکات، خزانهداری آمریکا شبکههای مالی سایهای، صرافیهای ارزی و شرکتهای واسط در هنگکنگ، امارات و ترکیه را تحریم کرده تا جریان درآمدهای نفتی به سوی تهران را مسدود سازد. این تحریمها شامل هدفگیری پالایشگاههای کوچک چینی (Teapot refineries) و شبکههای حملونقل دریایی. همزمان، تمرکز بر اختلال در برنامههای تأمین قطعات موشکی و پهپادی ایران از طریق تحریم ۱۴فرد و نهاد در ایران، ترکیه و امارات، نشاندهنده تلاش برای تضعیف توان بازدارندگی نظامی از مسیر اقتصادی است.
کارشناسان آمریکایی اذعان دارند که بهرغم شدت این فشارهای اقتصادی، ایران با بهرهگیری از تجربه ۴۷ ساله تحریمها و فعالسازی مکانیسمهای جایگزین، توانسته بخش قابل توجهی از درآمدهای خود را حفظ و ساختار مقاومت اقتصادی خود را تقویت کند. با این حال، وزارت خزانهداری با ادامه رصد و تحریم فوری هر شبکه جدید، تلاش دارد اهرم فشار را تا دستیابی به امتیازات سیاسی کلیدی ازجمله محدودیتهای هستهای و منطقهای حفظ کند. این جنگ اقتصادی پشت پرده، در حالی که آتشبس نظامی شکننده باقی مانده، به اصلیترین جبهه تقابل تبدیل شده است.