اجرای طرح کالابرگ الکترونیکی اکنون وارد پنجمین ماه خود بهصورت مستمر شده و مردم منتظر اعلام رسمی دولت برای شروع مرحله پنجم آن در اردیبهشتماه هستند. دولت تاکنون چهار مرحله مربوط به ماههای دی، بهمن و اسفند ۱۴۰۴ و همچنین فروردین ۱۴۰۵ را با موفقیت اجرا کرده است. با اینکه مهلت استفاده از اعتبار سهماهه پایانی سال گذشته تا ۱۴ اردیبهشت تمدید شده، اعتبار فروردین نیز تا پایان همین ماه قابل استفاده خواهد بود.به این ترتیب، گروههایی که از اعتبار دی، بهمن و اسفند استفاده نکردهاند،همچنان فرصت دارندتا ازاین اعتباراستفاده کنند.هفته گذشته، فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت و احمد میدری، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی اعلام کردند که افزایش مبلغ اعتبار کالابرگ در دولت در حال بررسی است؛ موضوعی که دولت در آغاز طرح وعده داده بود تا متناسب با افزایش قیمتها، در مبلغ آن بازنگری کند.
همچنین تأکید شده بود که قدرت خرید اعتبار کالابرگ هر سه ماه یکبار و بهصورت فصلی مورد ارزیابی قرار گیرد تا اثر حمایتی آن حفظ شود. با وجود اینکه در هفتمین روز اردیبهشت قرار داریم، هنوز جزئیات مرحله جدید مشخص نشده است. هرچند وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی اعلام کرده بود که این طرح در سالجاری نیز بهطور کامل ادامه خواهد داشت و منابع لازم آن در قانون بودجه ۱۴۰۵ تأمین شده است. براساس این قانون، حدود ۹۹۶هزارمیلیارد تومان برای اجرای کالابرگ اختصاص یافته است.
آمارهای رسمی نیز تصویری روشن از گستره واثرگذاری این طرح رانشان میدهد.درمجموع حدود ۸۶میلیون و ۹۰۰هزار نفر مشمول کالابرگ هستند. از این میان، ۹۸درصد تاکنون از اعتبار خود استفاده کردهاند و تنها ۲درصد باقیمانده تا پایان اردیبهشت فرصت خرید دارند. این درحالیاست که تعداد دریافتکنندگان یارانه نقدی حدود ۷۱میلیون و ۵۰۰هزار نفر است. به بیان دیگر، دامنه پوشش کالابرگ حدود ۱۵میلیون نفر بیش از جمعیت یارانهبگیران نقدی است و این نشان میدهد که این طرح توانسته اقشار بیشتری را نسبت به نظام پرداخت نقدی زیر پوشش حمایت قرار دهد.
یکی از نکات قابل توجه این است که حدود ۸۰۰هزار نفر در کشور هیچ ثبتنامی برای کالابرگ نداشتهاند. مجموع مصرف چهارماهه اعتبار کالابرگ به حدود ۳۲۶هزارمیلیارد تومان رسیده، درحالیکه اعتبار پیشبینیشده برای همین دوره ۳۴۶هزارمیلیارد تومان بوده است؛ آمارهایی که نشان میدهد طرح با نظم، تقاضای واقعی و بدون فشار غیرعادی بر منابع پیش رفته است.توزیع مصرف کالابرگ در استانهای کشور نیز نکات قابلتوجهی دارد. تا پیش از شروع جنگ تحمیلی اخیر، مصرف کالابرگ کاملا متناسب با جمعیت هر استان بود؛ اما پس از آغاز درگیریها، استانهای مهمانپذیر کشور بهویژه مازندران و گیلان شاهد افزایش قابل ملاحظه مصرف کالابرگ بودهاند. در مقابل، تهران بیشترین کاهش خرید کالابرگی را تجربه کرده است.
در میان اقلام سبد کالابرگ، همچنان برنج، مرغ، گوشت و روغن بیشترین سهم را در خریدها دارند. افزودهشدن گروهی از محصولات کشاورزی به این سبد از اسفندماه نیز با استقبال بسیار بالایی مواجه شده و نشان داد که تنوع بیشتر سبد کالابرگ میتواند اثر حمایتی آن را تقویت کند. در هفتههای گذشته و بهویژه پس از افزایش قیمت برخی اقلام، وزارت تعاون پیشنهاد افزایش اعتبار کالابرگ را ارائه داده که تصمیمگیری نهایی درباره آن بر عهده دولت است.
۱۵ اردیبهشت، آغاز مرحله پنجم کالابرگ
یعقوب اندایش، معاون رفاه وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، روز گذشته اعلام کرد که چند سناریو برای افزایش اعتبار کالابرگ الکترونیکی به دولت ارائه شده است. او با اشاره به تعهد دولت در چارچوب مصوبه تضمین امنیت غذایی گفت: احتمال افزایش مبلغ کالابرگ وجودداردودرصورت تصویب،این افزایش ممکن است ازشارژ دوره جدید در۱۵ اردیبهشتماه اعمال شود؛ درغیر این صورت اجرای آن به خرداد موکول خواهد شد و اگر تاخیر بیشتری رخ دهد، مابهالتفاوت ماههای ابتدایی سال به حساب مشمولان واریز میشود.اندایش تاکید کرد که تصمیم نهایی درباره میزان افزایش اعتبار کالابرگ کاملا بستگی به دولت و محدودیتهای بودجهای دارد. به گفته او، طرح کالابرگ از ابتدا با این منطق طراحی شد که ارز ترجیحی به واردکنندگان تخصیص پیدا نکند؛ بلکه یارانه ناشی از آن در انتهای زنجیره و مستقیما به مردم پرداخت شود. این سیاست اکنون اجرایی شده، اما طبق ماده ۳ مصوبه تضمین امنیت غذایی دولت موظف است که با توجه به نرخ تورم اقلام سبد غذایی، اعتبار کالابرگ را بهصورت دورهای افزایش دهد تا قدرت خرید خانوارها حفظ شود.
نقش کالابرگ در سفره مردم
بااینحال کارشناسان اقتصادی معتقدند که در شرایط جنگ تحمیلی اخیر، یکی از مهمترین نقاط قوت کشور مدیریت مناسب در تأمین و توزیع کالاهای اساسی بوده است. دولت از آغاز بحران، تأمین کالاهای ضروری را در دستورکار قرار داده و همین امر موجب شد که عرضه اقلام اساسی با هیچ خللی مواجه نشود. استمرار این وضعیت، در حفظ آرامش بازار و جلوگیری از شکلگیری تنشهای عرضه نقش مستقیم داشته است.
از سوی دیگر، اجرای طرح کالابرگ از دیماه سال گذشته تأثیر قابلتوجهی بر کاهش فشار بازار ایجاد کرده است. این طرح به خانوادهها امکان داده تا بدون خریدهای هیجانی، کالاهای اساسی مورد نیاز خود را از طریق اعتبار تخصیصیافته تهیه کنند. بههمیندلیل، علاوه بر تقویت قدرت خرید مردم، اجرای کالابرگ نقش پررنگی در مهار نوسانات بازار و جلوگیری از کمبود مقطعی کالاها داشته است. بسیاری از تحلیلگران معتقدند این سیاست نهتنها به نفع اقتصاد داخلی و رشد تولید بوده، بلکه در افزایش مقاومت اجتماعی و آرامش روانی مردم در شرایط جنگی نیز نقش داشته است.
گستره تحت پوشش، تنوع اقلام، امکان نظارت بر مصرف واقعی، کاهش فشار هیجانی بر بازار و پیوند نزدیک آن با سیاستهای ارزی و بودجهای، کالابرگ را به سیاستی کارآمد تبدیل کرده است. با توجه به افزایش قیمت برخی اقلام و تغییرات نرخ ارز، بررسی سناریوهای پیشنهادی برای افزایش اعتبار، اقدامی ضروری در جهت حفظ قدرت خرید خانوارها بهشمار میرود. استمرار این طرح و بازنگری هوشمندانه آن میتواند نقش مهمی در حفظ امنیت غذایی، ثبات بازار و افزایش تابآوری اقتصادی جامعه ایفا کند.
۳ سناریو برای افزایش مبلغ کالابرگ
به گفته معاون وزیر رفاه، سناریوهای ارائهشده به دولت با محوریت افزایش قیمت سبد غذایی و میزان کالری مورد نیاز هر فرد تدوین شدهاند. در یکی از سناریوها، سبدی شامل حدود ۲۳۸۶کیلوکالری در روز برای هر فرد در نظر گرفته شده که اقلامی ازجمله مرغ، تخممرغ، گوشت، نان، روغن، حبوبات و میوه و سبزیجات را پوشش میدهد. سناریوی دیگر برپایه ۱۱ قلم کالای اصلی موجود در طرح کالابرگ طراحی شده که بسیاری از این اقلام بهطور مستقیم تحت تأثیر تغییر نرخ ارز قرار دارند. در سناریوی سوم نیز رشد نرخ ارز تخصیصی به کالاهای اساسی از زمان آغاز طرح در دیماه تا امروز مبنا قرار گرفته است.اندایش با اشاره به تغییرات نرخ ارز توضیح داد که افزایش قیمت ارز ترجیحی از ۲۸هزار و ۵۰۰ تومان به ۱۱۲هزار تومان و انتقال ارز تالار اول از حدود ۷۸هزار تومان به محدوده ۱۳۹ تا ۱۴۰هزار تومان موجب شده قیمت کالاهای موجود در سبد کالابرگ افزایش پیدا کند. دولت نیز تلاش میکند با توجه به سیاست حرکت به سمت تکنرخیسازی ارز، یارانه مرتبط با این افزایش قیمت را در زنجیره آخر یعنی مصرفکننده پوشش دهد و این حمایت را در قالب کالابرگ جبران کند.