مختار سائقی از نقش‌آفرینی در «دیوار دفاعی» و تقابل وجدان انسانی با دستور مافوق در این سریال تاریخی می‌گوید

جام جم آنلاین: سریال «دیوار دفاعی» به کارگردانی احمد کاوری و تهیه‌کنندگی مسعود ده‌نمکی، مخاطب را به سال‌های منتهی به ملی‌شدن صنعت نفت می‌برد؛ دوره‌ای که مناسبات میان کارگران ایرانی، مردم جنوب کشور و نیرو‌های انگلیسی، بخشی از تحولات اجتماعی و سیاسی آن روزگار را شکل می‌داد. این مجموعه ۳۰ قسمتی، رویداد‌های تاریخی را از دریچه زندگی شخصیت‌هایی روایت می‌کند که هریک در مواجهه با قدرت، مردم و مسئولیت اجتماعی، انتخاب‌های متفاوتی دارند. در این میان، فوتبال نیز به یکی از عناصر داستان تبدیل شده و بستری برای نمایش همدلی و اتحاد ایرانیان است.

مختار سائقی در این مجموعه نقش حسام، معاون شهربانی کل، را بر عهده دارد؛ شخصیتی که با وجود حضور در ساختار اداری، در موقعیت‌های حساس می‌کوشد جانب مردم را بگیرد و در برابر رفتار‌های نادرست سکوت نکند.

وی در خصوص شخصیت حسام در این مجموعه به تسنیم می‌گوید: حسام، معاون شهربانی کل است، اما رفتارش همیشه مطابق انتظارات و جریان معمول دستگاه اداری پیش نمی‌رود. در موقعیت‌هایی که دیگران در برابر مردم قرار می‌گیرند، او تلاش می‌کند کنار مردم باشد. شخصیت دلسوزی دارد و برایش مهم است که تصمیم‌ها و اقداماتش به نفع مردم تمام شود. از طرفی، بعضی از این ویژگی‌ها در زندگی شخصی خودم هم وجود دارد. اگر در خیابان با انسانی گرفتار یا حتی حیوانی آسیب‌دیده مواجه شوم، معمولا نمی‌توانم بی‌تفاوت از کنارش بگذرم و تا جایی که بتوانم برای کمک اقدام می‌کنم. به نظرم این روحیه از درونم سرچشمه می‌گیرد. احتمالا آقای کاوری نیز این ویژگی را در من دیده و تشخیص داده بودند که می‌توانم آن را به شخصیت حسام منتقل کنم.

وی ادامه می‌دهد: پیش از این در مجموعه‌های «مهمان‌کشی» و «دختر گمشده» با آقای کاوری همکاری داشتم و همین آشنایی قبلی، زمینه شناخت متقابل ما را فراهم کرده بود. زمانی که درباره دلیل انتخابم برای نقش حسام سؤال کردم، ایشان به ویژگی‌های شخصیتی من اشاره کردند و معتقد بودند بخشی از روحیاتم با این کاراکتر تناسب دارد. با آقای مسعود ده‌نمکی نیز پیش‌تر در پروژه‌های مختلف همکاری کرده بودم و از یکدیگر شناخت قبلی داشتیم. این آشنایی‌ها باعث شد حضور در دیوار دفاعی در فضایی آشنا شکل بگیرد.

وی در پاسخ به این پرسش که برای ایفای نقش در مجموعه‌ای با موضوع تاریخی، چقدر درباره آن دوره مطالعه کرده، عنوان می‌کند: مطالعه تاریخ همیشه برایم جذاب بوده است. رمان تاریخی «خواجه تاجدار» را در دو جلد خوانده‌ام و درباره دوره رضاشاه، نهضت ملی‌شدن صنعت نفت و شخصیت دکتر مصدق نیز مطالعاتی داشته‌ام. به همین دلیل فضای تاریخی داستان برایم ناآشنا نبود و تا حدودی می‌توانستم شرایط اجتماعی و دشواری‌هایی را که مردم آن زمان تجربه کرده بودند، درک کنم. پیش از این نیز چند بار نقش‌های نظامی را ایفا کرده بودم و برای باورپذیرتر شدن چنین شخصیت‌هایی، همواره می‌کوشیدم درباره جزئیات رفتاری و موقعیت شغلی آنها تحقیق کنم.

 برای نمونه، در مجموعه «مرد هزارچهره» به کارگردانی مهران مدیری، نقش استوار کریمی را برعهده داشتم. پس از پخش مجموعه، حتی برخی از افرادی که سابقه فعالیت نظامی داشتند، درباره پیشینه من سؤال می‌کردند؛ درحالی‌که باورپذیری این نقش حاصل مطالعه و دقت در جزئیات شخصیت بود.

وی تأکید می‌کند: حسام در جایگاهی قرار دارد که ممکن است از او انتظار برود موضوع را نادیده بگیرد یا مانع آشکار شدن ماجرا شود، اما او چنین رویکردی را نمی‌پذیرد و در برابر این رفتار می‌ایستد.

به نظرم همین تصمیم‌هاست که شخصیت حسام را از یک مأمور معمولی متمایز می‌کند. او می‌توانست صرفا به چارچوب وظایف اداری خود پایبند بماند، اما ترجیح می‌دهد در برابر اتفاقی که آن را نادرست می‌داند، سکوت نکند. برای من این وجه از شخصیت اهمیت زیادی داشت؛ چون نشان می‌دهد مسئولیت انسانی گاهی فراتر از جایگاه و موقعیت شغلی افراد قرار می‌گیرد.

فوتبال در این مجموعه کارکردی فراتر از یک ورزش دارد. در آن دوره، کارگران صنعت نفت با یکدیگر زندگی و کار می‌کردند و رقابت‌های ورزشی فرصتی برای نزدیک شدن آنها به هم بود. مسابقات فوتبال میان ایرانی‌ها و انگلیسی‌ها زمینه‌ای برای جمع شدن مردم و شکل‌گیری نوعی همبستگی فراهم می‌کرد. این گردهمایی‌ها فقط به زمین فوتبال محدود نمی‌شد و افراد می‌توانستند در همین فضا درباره مسائل و دغدغه‌های دیگری نیز صحبت کنند. به این ترتیب، فوتبال بهانه‌ای برای ایجاد ارتباط و اتحاد میان ایرانیان بود و در دل داستان، نقشی فراتر از یک اتفاق ورزشی پیدا می‌کند.

بله، اصطلاح دیوار دفاعی در نگاه اول یک مفهوم فوتبالی است، اما در داستان معنای گسترده‌تری پیدا می‌کند. آنچه اهمیت دارد، اتحاد و ایستادگی در برابر تهدیدهاست. فوتبال بستری برای کنار هم قرار گرفتن افراد فراهم می‌کند، اما هدف نهایی در این روایت، دفاع از ایران و منافع مردم است. به همین دلیل عنوان سریال با مضمون کلی قصه ارتباط دارد.

بازگشت به چنین مقاطعی کمک می‌کند بدانیم چه کسانی در موقعیت‌های دشوار برای دفاع از منافع مردم و کشورشان تلاش کردند و چه هزینه‌هایی پرداختند. به نظرم پرداختن به تاریخ فقط مرور اتفاقات گذشته نیست، بلکه فرصتی برای شناخت بهتر جامعه امروز نیز فراهم می‌کند. وقتی درباره زندگی و انتخاب‌های انسان‌هایی صحبت می‌کنیم که پیش از ما در این سرزمین حضور داشته‌اند، درواقع بخشی از ریشه‌های اجتماعی و فرهنگی خودمان را می‌شناسیم.