رومی روم، زنگی زنگ

دخالت این کشورها در امور داخلی سایر کشورهای عربی و همکاری  آنها با رژیم صهیونیستی، تصویری منفی از آنها در افکار عمومی عربی شکل داده است در لایه حکومتی هم هر چند هیچ حکومتی در جهان عرب به صورت رسمی کنار ایران قرار نگرفت اما هیچ کشوری هم آمادگی پرداخت هزینه و قرارگرفتن در صف کشورهای خلیج فارس برای مواجهه  مستقیم با ایران را نداشت. تأمل در پیامدهای جنگ تجدید نظر و بازنگری ایران در برخی از رویکردهایش نسبت به مناسبات مربوط به همسایگان حوزه خلیج فارس را اجتناب ناپذیر می‌کند که سرفصل برخی چنین می‌تواند باشد: 

بازگشت به خانه

در این جنگ تنها شیعیان لبنان، عراق و یمن تا آخر خط با ایران ماندند و از اسلامگرایان سیاسی عرب و حکومت‌ها خبری نبود. اگر در لحظه مبادا فقط طیفی از شیعیان پای ایده انقلاب اسلامی می‌مانند چرا باید بیش از اندازه سهم را به پروژه‌های فقهی و فرهنگی تقریب محور داد که به دنبال اثبات برادری ما با دیگرانی است که از حمله به ما خوشحال اند. وقتی طی این سالها همواره  ایران به پروژه تشییع(شیعه سازی) متهم است چرا با صدای رسا اعلام نکنیم بله ایران یک حکومت شیعی است اما هدف آن ترویج «خوانشی عقلانی و تمدنی از شیعه»است که مفاهیم محوری آن (ضد سلطه، عدالت محور و حامی ملت‌ها) است و از هر شیعه با چنین هویتی دفاع حداکثری می‌کند اما با پروژه تشییع(شیعه  کردن اهل سنت) نسبتی ندارد. این گفتمان در لایه دوم از هر مسلمان غیر شیعه با این مولفه‌های هویتی و در لایه سوم از هر انسانی با این مولفه‌ها دفاع می‌کند. در واقع باید به ایده «جماعت صالحان» بازگشت و با رجوعی به شیعیان وفادار، به تقویت و ارتقاء آنها پرداخت و در مخاطب نهادهای فرهنگی بین‌المللی تجدیدنظر اساسی کرد.

از اسلامگرایان سیاسی به اسلامگرایان قومی 

جنگ رمضان همراهی جدی اسلام‌گرایان سیاسی عرب با ایران را به دنبال نداشت حال آنکه حتی در کشورهای حوزه خلیج فارس صدای قومی های عرب مانند دکتر  محمد المسفر قطری و احمد الدیین کویتی هم در مخالفت با رویارویی کشورهایشان با ایران شنیده شد. شاید گذار از اسلامگرایان اخوانیِ منفعت محور، به عرب های قومی با ارزش‌های ثابت(ایستادگی در برابر غرب و استقلال طلبی) فایده بیشتری برای ایران داشته باشد. 

به سوی القاعده، دور از داعش

ایده سلفیه جهادی که به لحاظ فکری با مفاهیمی چون: 
مبارزه با عدو بعید= تمدن غرب،اجرای شریعت در جامعه و مبارزه با حکام نامشروع، صورت‌بندی می‌شود؛ ظرفیت بزرگی برای مبارزه با امریکا و اسرائیل محسوب می شود. هر چند در تجربه عملی داعش- که مورد تائید بسیاری از جهادی ها نبود- تصویر این ایده منفی شد اما ارتباط با طرفداران این ایده آنگونه که در ذهن نسل اول جهادی ها مانند سید قطب و عبدالسلام فرج بود؛ فرصتی برای یارگیری جدید ایران در جهان عرب باشد.

از ارزش به منفعت

واقعیت این است که در سطح دولت‌ها خصوصاً در حوزه خلیج فارس کسی برادری ایران را نمی‌پذیرد بلکه آنها چنان انقلاب اسلامی را دشمن تلقی کرده که از ائتلاف با اسرائیل و آمریکا هم کوتاهی نمی‌کنند در چنین بستری تداوم گفتمان تقریب و اثبات برادریِ ایران باید به حاشیه و به صورت شفاف از رویکرد ارزش گرایانه به منفعت گرایانه تغییر جهت داد. این قلم سال‌ها معتقد به بازدارندگیِ عربیِ ایران بوده است. حالا که در جنگ رمضان ایران با تاخیر چند دهه‌ای امنیتش را به امنیت این کشورها پیوند زده، زین پس باید پیشبرد پروژه‌های اقتصادی منطقه را هم به نفع اقتصادش گروگان بگیرد. به عبارتی همانگونه که «امنیت یا برای همه یا برای هیچ‌کس» باید در پسا جنگ«رشد اقتصادی یا برای همه یا برای هیچ کس» راهنمای عمل قرارگیرد.

با قبیله به زبان قبیله

کشورهای حوزه خلیج فارس علیرغم تفاوت ها، در قبیلگی اداره شدن مشترک اند. برای قبیله حفظ و سپس توسعه قدرت  مهمترین ارزش و تنها عامل کنترل قبیله هم قدرت سخت(زور) است. ایران در صورت خروج مقتدرانه از این جنگ باید با منطق قبیله با این کشورها تعامل کند و گرنه فشار بر شیعیان بومی، حمایت از رسانه های ضد ایرانی، ایجاد چالش اقتصادی برای ایران توسط این کشورها رو به فزونی خواهد گذاشت.