سال وحدت و همدلی

تجربه نشان داده است که انسجام درونی، همبستگی اجتماعی و وفاق ملی، مانند سپری محکم، جامعه را در برابر فشار‌های خارجی، تهدیدات امنیتی و تفرقه‌های داخلی بیمه می‌کند. وحدتی که آنقدر با اهمیت است که رهبر معظم انقلاب هم در عنوان سال جدید، آن را در کنار واژه‌های بزرگی همچون اقتصاد و امنیت قرار می‌دهد؛ آنچنان که انتظار می‌رود در سال جدید، اقتصاد مقاومتی در سایه دو ضرورت وحدت ملی و امنیت ملی شکل بگیرد. اما این وحدت ملی، چقدر اهمیت دارد و چگونه محقق خواهد شد؟ پرسش‌هایی که پاسخ آنها در گرو رفتار‌های تک به تک افراد جامعه و به موازات آن، رفتار‌های مسئولانه دستگاه‌های اجرایی کشور است.

وحدت، مسئله امروز و دیروز نیست! تاریخ ثابت کرده است زمانی که یک ملت، با درک عمیق از تاریخ مشترک، ارزش‌های والای انسانی و منافع جمعی، حول محور یک هدف واحد گرد هم بیایند، قادر خواهند بود بر هر مانع و چالشی غلبه کرده و مسیر توسعه و سربلندی را با قدرت طی کنند. درک این واقعیت که ما بودن، قدرتی عظیم‌تر از من بودن است، کلید دستیابی به وحدت ملی پایدار و عبور از گردنه‌های دشوار پیش رو، در شرایط فعلی کشور خواهد بود.
دکتر علی انتظاری، استاد جامعه‌شناسی دانشگاه علامه طباطبایی، اهمیت و ضرورت همبستگی را چنان می‌داند که باید در اولویت‌بندی‌های یک جامعه، وحدت افراد، در صدر لیست قرار بگیرد. او به تاکید مداوم و همیشگی رهبر شهید انقلاب در این زمینه اشاره می‌کند و ادامه می‌دهد: «رهبر شهید ما پیش از شروع جنگ، پیش‌بینی می‌کردند که وحدت و همبستگی، در روز‌های پیش‌رو، چقدر می‌توانند تعیین‌کننده و اثرگذار باشد.»

سلاحی برای ادامه مسیر

 همبستگی به این معنا که مواردی را که از اولویت کمتری برخوردار است، کنار بگذاریم و به وحدت و همبستگی در بطن جامعه برسیم. او ادامه می‌دهد: «چراکه این روز‌ها و در برابر تهاجم دشمن، انسجام مردم با همدیگر، ابتدایی‌ترین سلاحی است که برای تداوم مسیر به آن نیاز داریم.»

 از نظر دکتر انتظاری، جامعه قوی، جامعه‌ای منسجم است؛ چنانچه تجربه‌های متعدد در طول تاریخ نشان داده است؛ جامعه‌ای که از انسجام کافی برخوردار نباشد، آسیب‌پذیری بسیار بالایی خواهد داشت. این جامعه‌شناس عنوان می‌کند: «خوشبختانه مردم جامعه ما، نسبت به این مسائل آگاهی کافی دارند. چنانچه حتی با وجود اینکه اختلافاتی در میان جامعه وجود داشت، برخی فریب خوردند و اتفاقات تلخ دی‌ماه سال گذشته، رقم خورد، اما امروز می‌بینیم در شرایط فعلی، واقعیت برایشان روشن شده است و تعداد قابل توجهی از آنها از مسیرشان برگشته‌اند و مردم نیز از این رویکرد استقبال کرده‌اند.»

او معتقد است که این تعاملات دوطرفه باعث شده که این شب‌ها در تجمعات میدانی، افراد با تفکر‌ها و عقیده‌های مختلف، با همدیگر وحدت داشته باشند و کنار هم و برای رسیدن به هدفی مشترک، بایستند. درواقع محور ویژه‌ای همچون تمامیت ارضی، توانسته است پیوند و همبستگی عجیبی را در بین طیف‌های مختلف جامعه ایجاد کند.

این استاد دانشگاه ادامه می‌دهد: «درواقع با شروع جنگ تحمیلی سوم، بخش عظیمی از مردم جامعه متوجه شدند که دشمنان این کشور، چه برنامه‌ای برای ما و برای کشور داشته‌اند و همین باعث افزایش میزان حساسیت آنها به وطن و هموطن شده.» اتفاقی که سبب گردید مردم حول ارکان نظام، از رهبری تا خاک و پرچم و... وحدت بی‌نظیری پیدا کنند.

مؤلفه‌های وحدت ملی

اما مؤلفه‌های وحدت ملی را می‌توان در چند دسته، جای داد؛ گروه‌بندی‌هایی که اولین آن، نقش رهبری در جامعه است. موضوعی که دکتر علی انتظاری، استاد جامعه‌شناسی بر آن تاکید دارد و به خبرنگار ما می‌گوید: «در یک جامعه، وجود رهبری که مورد احترام و ارادت آحاد جامعه باشد، می‌تواند به عنوان یک عامل وحدت‌بخش عمل کند و افراد با سلایق مختلف را حول یک محور گرد هم آورد. مؤلفه‌ای که در کشور ما هم به شدت پررنگ است و یک عامل وحدت‌آفرین محسوب می‌شود.»

چنانچه بخواهیم این مؤلفه‌ها را در ابعاد اجتماعی بررسی کنیم، اساسی‌ترین جنبه آن، روحیه جمعی و تقدم امر جمعی بر فردی است. او در این باره می‌گوید: «زمانی که منافع و اهداف جمعی بر منافع فردی اولویت یابند، زمینه برای انسجام و وحدت اجتماعی فراهم می‌شود. عشق و علاقه متقابل مردم به یکدیگر نیز از فراتر رفتن از منافع شخصی و در نظر گرفتن منافع ملی نشأت می‌گیرد.».

اما یکی دیگر از مؤلفه‌هایی که می‌تواند وحدت‌آفرین باشد، جنبه تاریخی یک کشور است که عاملی برای وحدت به شمار می‌رود. درواقع فهم و شناخت تاریخ و درک و بهره‌گیری از تجربیات تاریخی، به‌ویژه وقایع تلخ و شیرین مشترک، عاملی قدرتمند برای ایجاد وحدت است.

دکتر انتظاری اضافه می‌کند: «وقایعی مانند اشغال ایران توسط متفقین و برخورد تحقیرآمیز آنان که در فیلم‌ها و سریال‌ها نیز به تصویر کشیده شده‌اند، یادآور دوران ضعف و تحقیر هستند و می‌توانند موجب عزت‌مندی و اتحاد بیشتر مردم در زمان حال شوند. برای نمونه آثار قدرتمند تلویزیونی مثل در چشم باد و مهیار عیار، نمونه‌هایی از بازنمایی تاریخ ایران هستند که می‌توانند به تقویت هویت و وحدت کمک کنند.»

درواقع همانطور که آمریکایی‌ها با ساخت فیلم‌های حماسی از ارتش خود، هویت ملی‌شان را تقویت می‌کنند، پرداختن به تاریخ غنی ایران نیز می‌تواند در این راستا مؤثر باشد.

استاد جامعه‌شناسی دانشگاه علامه طباطبایی معتقد است که تاریخ مشترک، اعضای یک ملت را همانند اعضای یک خانواده دور هم جمع کرده و حس تعلق مشترک را تقویت می‌کند. بدیهی است که قرار گرفتن این مؤلفه‌ها در کنار هم پایه‌های وحدت ملی مستحکمی را در جامعه تشکیل می‌دهند.

این دستگاه‌های وحدت‌آفرین

اما در میان همه عواملی که در وحدت‌آفرینی نقش دارند، نمی‌توان از وظیفه مسئولان و دستگاه‌های تأثیرگذار در وحدت ملی چشم‌پوشی کرد. 

انتظاری با بیان اینکه تبعیت از رهبری و جلب رضایت مردم، دو رفتاری است که انتظار می‌رود از مسئولان و دستگاه‌های اجرایی کشور ببینیم، توضیح می‌دهد: «مسئولان باید در اجرای راهبرد‌های اصلی، از فرامین رهبری تبعیت کنند. در مرحله دوم، مسئولان وظیفه دارند دل مردم را به دست آورند و با توجه به شایستگی و موقعیت قدرتمند مردم، خدماتی درخور آنان ارائه دهند.»

او از اصلاح نظام اجرایی و رفع موانع اداری مانند بروکراسی‌های دست و پاگیر، تحول و بازسازی هوشمندانه و ایجاد سامانه‌هایی برای شنیدن صدای واقعی مردم، به عنوان عواملی یاد می‌کند که اگر اجرایی شوند، می‌تواند یک جامعه متحد و مستحکم را شکل بدهد.

این جامعه‌شناس خاطرنشان می‌کند: «مردم نباید با فرآیند‌های اداری پیچیده و ناکارآمد درگیر باشند. ضمن اینکه نظام اجرایی باید مورد بازنگری و اصلاح قرار گیرد تا کارآمدتر شود. باید سازوکار‌هایی اندیشیده شود تا مشکلات و دغدغه‌های مردم شنیده شده و مورد رسیدگی قرار گیرد. بی‌توجهی به نارضایتی‌های انباشته شده می‌تواند منجر به بحران‌هایی مانند دی‌ماه شود.»

 درواقع اتحادی که امروز و به دلیل وجود دشمن مشترک، در میان مردم شکل گرفته است، با پرداختن به انتظارات به‌حق آنها، حفظ خواهد شد. موضوعی که دکتر انتظاری هم آن را تأیید می‌کند و می‌گوید که وزارتخانه‌هایی مانند صنعت، معدن و تجارت، کار، رفاه، مسکن، بهداشت و... که مستقیماً با نیاز‌های روزمره مردم در ارتباط هستند، نقش حیاتی در ایجاد رضایت عمومی و درنتیجه وحدت ملی دارند.

این استاد دانشگاه ادامه می‌دهد: «با وجود مشکلات، مردم از بصیرت لازم برای درک اهمیت وحدت در برابر تهدیدات خارجی برخوردارند. برای همین است که نباید درک و هوشمندی مردم در این برهه حساس از کشور نادیده گرفته و نسبت به آن بی‌مهری شود.»