روایت ایمان در قاب وقت سحر

حضور تلویزیون در این بازه زمانی، اگر با درک درست از فضا و مخاطب همراه باشد می‌تواند نقش تسهیل‌گر در تمرکز معنوی روزه‌داران ایفا کند و حال ‌و هوای عبادی جامعه را تقویت کند. در چنین زمانی، حتی ساده‌ترین پیام‌ها نیز عمق و اثرگذاری بیشتری پیدا می‌کنند. از نگاه رسانه‌ای، مخاطب سحر مخاطب کیفی است؛ مخاطبی انتخابگر، آگاه و معناجو که نه برای سرگرمی بلکه برای همراهی معنوی با برنامه بیدار است. ارتباط‌گیری با این طیف از مخاطبان، برای هر رسانه‌ای نشانه اعتبار محتوایی و بلوغ حرفه‌ای محسوب می‌شود. اگر در سال‌های گذشته یک یا دو شبکه تلویزیونی برنامه زنده سحرگاهی داشتند، امروز تقریبا همه شبکه‌های سیما در ماه رمضان همراه مخاطبان مومن و سحرخیز هستند. «وقت سحر» یکی از برنامه‌های پرمخاطب در ماه رمضان است که از شبکه افق مقابل چشم روزه‌داران قرار می‌گیرد. به همین بهانه با علیرضا کاردان تهیه‌کننده این برنامه گفت‌وگو کرده‌ایم. 

هفت سال با مردم 
علیرضا کاردان، تهیه‌کننده وقت سحر با اشاره به سابقه تولید این برنامه به جام‌جم می‌گوید: وقت سحر امسال وارد هفتمین سال تولید خود شده و تلاش ما در تمام این سال‌ها این بوده است که هر سال افزونه‌ای در فرم و محتوا به برنامه اضافه کنیم تا دچار رکود و تکرار نشود. وی می‌افزاید: در کنار تغییرات محتوایی، از جمله تغییر کارشناسان که برخی از عزیزان سال‌های گذشته همچون آقای دکتر غلامی، حاج‌ آقا پناهیان و آقای مهدی امین فروغی دیگر در جمع ما نیستند، هر سال تغییراتی در فرم برنامه نیز اعمال شده است. 
تهیه‌کننده وقت سحر با اشاره به مهم‌ترین تغییر امسال می‌گوید: مهم‌ترین تفاوت برنامه امسال نسبت به سال گذشته این است که در سال‌های قبل معمولا دو کارشناس معارف قبل از اذان مباحث خود را ارائه می‌دادند اما امسال تنها آقای طباخیان به‌عنوان کارشناس حضور دارند و درباره اصحاب امیرالمومنین(ع) گفت‌وگو می‌کنند.  وی ادامه می‌دهد: پیش از این بخش، آیتمی طراحی کرده‌ایم که درواقع یک پادکست تصویری است. با توجه به مختصات برنامه که بیشتر حال ‌و هوای رادیویی دارد و مخاطب بیش از تصویر، صدا را دنبال می‌کند تلاش کردیم پادکستی تصویری تولید کنیم که مهمانان آن الزاما کارشناسان رایج حوزه معارف نباشند بلکه از اهالی اندیشه، شعر، نوشتن و روایت هم دعوت به عمل آوردیم. 
کاردان می‌افزاید:دراین پادکست، فضای گفت‌وگویی صمیمانه ورادیویی شکل می‌گیردکه در آن مهمانان از تجربیات معنوی، زیست معنوی و نگاه‌های متفاوت خود به مسائل معارفی صحبت می‌کنند.این بخش درواقع نسخه‌ای متفاوت از یک برنامه تلویزیونی است. وی تأکید می‌کند: البته این به‌معنای حذف روحانی از بیان معارف نیست. زمان قبل از اذان همچنان وجود دارد و در آن یک روحانی به‌عنوان کارشناس به بیان مباحث معارفی می‌پردازد که اتفاقا کار درستی است.پیش از آن، یک گعده سه‌نفره با حضورحامد عسکری و دومهمان روزانه‌برنامه‌داریم‌که درباره تجربیات وروایت‌های‌معنوی‌گفت‌وگو می‌کنند. 

حضور «نقره خانم» در برنامه امسال 
تهیه‌کننده وقت سحر می‌گوید: این ساختار سه‌نفره مهم‌ترین تفاوت برنامه امسال با سال گذشته است. سال گذشته دو کارشناس داشتیم اما امسال با حفظ حضور آقای طباخیان، بخش پادکست را به‌صورت سه‌نفره طراحی کرده‌ایم. 
وی می‌افزاید: در کنار ضرورت تحول، ثبات نیز برای ارتباط با مخاطب اهمیت زیادی دارد. داستان‌هایی با محوریت شخصیت «نقره‌خانم» با خوانش حامد عسکری که اکنون چهارمین سال حضورش در برنامه است، همچنان حفظ شده و شروع برنامه با این بخش انجام می‌شود.کاردان توضیح می‌دهد: حامد عسکری با توجه به ادبیات و مدل نوشتارش، شخصیت نقره‌خانم را طراحی کرده است؛ نامه‌هایی از زبان مردی خطاب به همسرش که با این قالب به اتفاقات روز و مسائل مختلف پرداخته می‌شود. این بخش در سال‌های گذشته به‌خوبی دیده شد و امسال نیز مورد توجه قرار گرفته است. 
وی ادامه می‌دهد: علاوه بر این، پلاتوهای متعددی با موضوع شهدا، مناجات و دیگر موضوعات معنوی در برنامه داریم. مناجات‌خوانی زنده نیز بخشی از برنامه است که در ۱۰شب نخست با حضور آقای محمدحسن‌زاده اجرا می‌شود و در ادامه ماه مبارک نیز میزبان دیگر عزیزان خواهیم بود.  تهیه‌کننده برنامه  وقت سحر درباره انتخاب مجری می‌گوید: حامد عسکری انتخاب بسیار مناسبی برای برنامه سحر است. ما در ناب‌ترین لحظات سال (سحرهای ماه مبارک رمضان) مهمان خانه کیفی‌ترین مخاطبان خود هستیم؛ مخاطبانی که برای عبادت بیدار می‌شوند و به‌نظر من شریف‌ترین و کیفی‌ترین مخاطبان رسانه هستند. 

فرصتی برای ایفای نقش هدایتی رسانه
کارشناسان عقیده دارند برنامه‌های سحر فرصت مهمی برای ایفای نقش هدایتی رسانه فراهم می‌کنند. طرح مفاهیم اخلاقی، اجتماعی و دینی در این ساعات، به‌دور از هیجان و شعارزدگی، امکان پرداختن به زیست مؤمنانه و دین در متن زندگی روزمره را مهیا می‌سازد؛ رویکردی که بیش از آموزش مستقیم، بر تامل و درونی‌سازی مفاهیم تکیه دارد. کاردان نیز عقیده دارد حضور در این لحظات توفیق بزرگی است. با وجود تجربه تهیه‌کنندگی برنامه‌های مختلف، حس‌وحال این برنامه برای من کاملا متفاوت است. 
او درباره انتخاب مجری برنامه نیز می‌گوید: حامد عسکری از نظر اعتقادی، فکری و ادبی به آنچه می‌گوید باور دارد، اهل مطالعه، نوشتن و شعر است و این ویژگی‌ها برای برنامه سحر بسیار اهمیت دارد.  کاردان ادامه می‌دهد: پلاتوهای برنامه نیاز به پرگویی هدفمند دارد و حامد از این توانایی برخوردار است. علاوه بر آن، آرامش در بیان و نحوه پرداخت او به محتوا، به کیفیت برنامه کمک زیادی می‌کند. در بخش‌های کارشناسی نیز همراهی خوبی با آقای طباخیان دارد و چون دست‌به‌قلم است، در تولید محتوا نقش فعالی ایفا می‌کند. وی می‌افزاید: ما اتاق فکر داریم و حامد عسکری عضو این اتاق فکر است. طراحی پلاتوها عمدتا توسط خودش انجام می‌شود و این موضوع امتیاز مهمی برای یک مجری است که متن را خودش بنویسد و صرفا اجراکننده نباشد. 
تهیه‌کننده وقت سحر با اشاره به روند تولید برنامه می‌گوید: چهارمین سالی است که توفیق تهیه‌کنندگی این برنامه را دارم. سال گذشته برنامه از مشهد پخش می‌شد، اما امسال از تهران روی آنتن رفتیم. وی ادامه می‌دهد: امسال یکی از تلخ‌ترین اتفاقات برای تیم ما رخ داد. آقای مسعود مرادزاده، از دوستان قدیمی و اعضای اصلی تیم برنامه‌سازی، در حادثه‌ای در کلانتری تهرانپارس (در حوادث اخیر) به‌شهادت رسید. این اتفاق تاثیر عمیقی بر همه عوامل گذاشت. جای مسعود در برنامه به‌شدت خالی است و یاد ‌و‌ نام او در جای‌جای برنامه جاری است. تصمیم گرفتیم دوستانش هر‌شب به نیت او در برنامه حضور پیدا کنند و حق‌الزحمه‌ای که قرار بود به او تعلق بگیرد نیز به‌نام خودش کنار گذاشته شده است. 
وی می‌گوید: مسعود همیشه کارهای سخت برنامه را بر عهده داشت، دغدغه معیشت داشت و زندگی سختی را تجربه می‌کرد، اما پای اعتقاداتش ایستاد. با وجود مشکلات اقتصادی، حساب اعتقادات و باورهایش را از همه‌چیز جدا می‌دانست.  کاردان همچنین می‌گوید: مسعود را  کنار خودمان احساس می‌کنیم. اگر ثوابی برای این برنامه باشد، همه عوامل آن را به نیت ایشان تقدیم می‌کنند و به حضور چنین‌انسانی در جمع خود مفتخریم.

ایجاد حس همدلی و هم‌زمانی جمعی
کارشناسان باور دارند برنامه‌های سحر در ماه رمضان به ایجاد حس همدلی و هم‌زمانی جمعی کمک می‌کنند. تلویزیون در سحر به همراهی صمیمی تبدیل می‌شود که می‌تواند بازتاب‌دهنده دغدغه‌ها، اتفاقات روز، فقدان‌ها و امیدهای جامعه باشد. همین ویژگی باعث می‌شود پیام‌های اجتماعی در این فضا صادقانه‌تر و باورپذیرتر دریافت شوند. تهیه‌کننده وقت سحر در همین خصوص تاکید می‌کند که در این برنامه به اتفاقات روز هم توجه شده است. اوعنوان می‌کند: اتفاقات اجتماعی و سیاسی اخیر به‌طور طبیعی در انتخاب موضوع‌ها و بافت گفت‌وگوهای برنامه تاثیر گذاشته است. ماجدای از جامعه نیستیم و باور داریم با وجود همه سختی‌ها، پایان این مسیر به نفع جریان حق خواهد بود.ازمنظرروانی برنامه‌های سحر نقش آرام‌بخش دارند. دکور، ریتم آرام، گفت‌وگوی کم‌تنش، مناجات و موسیقی متناسب با این ساعات، به کاهش اضطراب و تنظیم روان مخاطب کمک می‌کند و او را برای ورود به یک روز روزه‌دارانه آماده می‌سازد. تهیه‌کننده برنامه وقت سحر درباره دکور برنامه می‌گوید: در طراحی دکور از نمادهای معماری اسلامی و ایرانی استفاده کردیم. میزها و المان‌ها دست‌ساز هستند و از عناصر معماری مساجد الهام گرفته شده‌اند تا حس وانرژی سحر دردکور دیده شود.به‌نظرم با وجود محدودیت‌ها، دکور قابل قبول است.  آنچه به‌شکل واضح دیده می‌شود، تنوع برنامه‌های سحرگاهی ماه مبارک رمضان است. کاردان، درباره افزایش تعداد برنامه‌های سحر در شبکه‌های مختلف تلویزیون می‌گوید: شبکه افق از پیشگامان برنامه‌های سحر بوده است. هر شبکه باید بر اساس ماموریت خود برنامه‌سازی کند و ما نیز تلاش کرده‌ایم در گفت‌وگوهای کارشناسی، به‌ویژه با محوریت اصحاب امیرالمؤمنین‌(ع)، به اسلام اجتماعی و مسائل روز جامعه بپردازیم. به‌هر‌ترتیب، برنامه‌های سحر فرصتی برای خلاقیت رسانه‌ای است، چراکه به‌جای تصویرمحوری و شلوغی بصری، صدا، کلمه، روایت و معنا در مرکز توجه قرار می‌گیرد. بسیاری از تجربه‌های موفق و ماندگار تلویزیون ایران، از همین ساعات خلوت سحرگاهی شکل گرفته‌اند. بنابر‌این به‌نظر می‌رسد اهمیت برنامه‌های تلویزیونی سحر نه در میزان بیننده، بلکه در کیفیت ارتباط با مخاطب، عمق اثرگذاری و نقشی است که در تقویت هویت معنوی و اجتماعی رسانه ایفا می‌کنند.