نخست آن‌که در آن جنگ، دشمن لااقل تلاش کرد تا یک صحنه پیروزی ظاهری از طریق عملیات موردی (با کنشگری) چند (به‌اصطلاح قهرمان یا) پهلوان درست کند که در آن (عملیات موردی) هم با شجاعت حضرت امیرالمؤمنین (ع) شکست خورد. اما در هم‌تراز آخرالزمانی آن، با پایمردی مردم و نیرو‌های مسلح، جرأت همین کار هم از استکبار جهانی گرفته شد؛ و دوم آن‌که پیامبر (ص) فرمودند دیگر پس از این جنگ، هیچ‌گاه با دشمن در سرزمین خودمان نخواهیم جنگید و اگر مقاومت کنیم نتیجه فوری آن پایان «دوران بزن دررو» و تهاجم‌های دوره‌ای خواهد بود. دیگر آن‌که متصل به جنگ احزاب و در همان روز پایان جنگ، ماجرای یهود بنی‌قریظه اتفاق افتاد. اینان همسایگانی بودند که در طول جنگ با استفاده از موقعیت همجواری و درگیری مسلمانان در مقابله با کفار، از درون مدینه دست به خیانت و ناامن کردن شهر می‌زدند. کار اینان نیز پس از پایان جنگ باید یکسره می‌شد، و شد. یهود بنی‌قریظه پس از یک درگیری برای همیشه از مدینه اخراج گردید. شاید آنچه در آخرین شب این چله تحت عنوان نشست چهارجانبه به ابتکار دبیر شورای عالی امنیت ملی در تهران شکل گرفت، نسخه آخرالزمانی همان جنگ بنی‌قریظه بود، اما از سر قدرت و بدون درگیری؛ و البته شاید هنوز هم این ماجرا به کمال بیشتری نیاز داشته باشد. اما آنچه برای ما در ورود به چله هفتم مهم می‌نماید، فتح مبینی است که تحت عنوان صلح حدیبیه تقریبا بلافاصله پس از احزاب رخ داد، البته اگر بپذیریم که در چله ششم از شرایط احزاب خارج شده‌ایم. در جنگ احزاب مشرکان به اهداف خود نرسیدند، اما مسلمانان نیز تنها توانستند در پشت خندق در برابر آنان مقاومت کنند؛ خندقی که در این مرحله جایگزین پرزحمت تنگه آماده احد شده بود. این شکست واقعی دشمن و پیروزی مسلمانان باید به شکل فوری دیگری تثبیت می‌شد. اینجا بود که پیامبر (ص) ابتکار حدیبیه را آفریدند.
ایشان اعلام کردند که امسال بدون سلاح برای حج به مکه می‌رویم، همان مکه‌ای که مدت کوتاهی پیش‌تر در پشت خندق مدینه با (تهاجم مسلحانه) آنان روبه‌رو شده بودند. اینک برای تثبیت مقاومت خندق باید دشمن در برابر دیدگان افکارعمومی احزاب حجاز، بر سر یک دوراهی آشکار قرار می‌گرفت. یا (با کاروان زیارتی مدینه) درگیر شده و (زائران) بدون سلاح قتل‌عام می‌شوند یا (مسلمانان با سرفرازی و) با گردن‌های برافراشته وارد مکه شده و دشمن را منفعل می‌سازند. بیعت رضوان به‌عنوان جلوه‌ای باشکوه از بیعت جان‌فدایان با ولی [امر]در چنین فضایی و در پی ممانعت مشرکان از ورود آنان به مکه شکل گرفت. این گروه بدون سلاح و فقط با همین بیعت توانستند چنان رعبی در دل مکه بیندازند که بالفور نماینده خود را برای مذاکره و توافق فرستادند. ۱۰سال بدون دشمنی (و فعالیت‌های خصمانه) از نتایج این ابتکار بود که فضای متفاوتی را پیش روی مسلمانان گشود. در آن زمان اگرچه برخی مفاد آن توافق را [به‌ظاهر]ظالمانه و نابرابر (ارزیابی می‌کردند)، اما گذشت زمان نشان داد که حوادث بعدی به شکل روشنی به سود مسلمانان پیش‌رفت، و نهایتا برای مشرکان نیز (دستاوردی) جز ننگ نقض عهد و بازشدن دست مسلمانان برای ادامه قدرتمند مسیر فتح نداشت. فتح مبین حدیبیه که بی‌شک می‌تواند الگویی متفاوت در پیش روی ما قرار دهد از آنچه تاکنون تحت عنوان مذاکرات و تفاهم‌ها در جریان انقلاب اسلامی داشته‌ایم، بی‌شک، مذاکره‌ای بود به‌موقع و اصولی، که راه را برای چهار فتح بعدی گشود. نخست آن‌که مسلمانان را از حبس در مدینه خارج کرد و با دعوت سران کشور‌های بزرگ به اسلام، نخستین گام‌های جهانی‌شدن را (برداشت و آغاز فرآیند جهانی‌شدن را) رقم زد؛ و دوم و مهم‌تر آن‌که دست مسلمانان را در غیاب مداخلات مکه، برای حمله به پایگاه اصلی و تجمیعی یهود و فتح خیبر باز کرد. سومین دستاورد بزرگ حدیبیه فتح بدون خونریزی مکه بود که مهم‌ترین هدف پیامبر (ص) را در آن مقطع شکل می‌داد. در چهارمین گام و در پی فتح مکه، عام‌الوفود و پیوستن گروه گروه قبایل منطقه به اسلام رخ داد. ان‌شاءالله که برای ما هم خداوند چنین سرنوشتی را رقم زده باشد. اما در ادامه فتح خیبر و مکه باید بدانیم که در آن زمان (همانند جریانی سرنوشت‌ساز) نوبت به جریان نفاق و نفوذ رسید که عملیاتی شده و البته خود را در معرض آشکارشدن و هلاک قرار دهد. اگرچه در آن دوره با همه تلاش‌های پیامبر (ص) و روشنگری‌ها، نفاق توانست چشم و دست مسلمانان را ببندد، اما امیدواریم که در این هنگامه آخرالزمان، زمان رسوایی نفاق با (یاری خدا و در راستای) بصیرت مؤمنان فرارسیده باشد.
گفتوگو با فروغ زال، نویسنده
اردشیر صالحپور در گفتوگو با روزنامه «جام‌جم»
محمد نوازی در گفتوگو با جام‌جم:
